Ньютонның бірінші заңы және күш, 9 сынып ашық сабақ

Күні: 10.10.2012 ж

Сабақтың тақырыбы: Ньютонның бірінші заңы. Инерциялық санақ

жүйелері. Күш

Сабақты мақсаты:

Білімділік: Оқушыларды Ньютонның бірінші заңымен және инерциялық санақ жүйесімен таныстыру, күш ұғымын меңгерту, формуласын, өлшем бірлігін есте сақтауды үйрету.

Дамытушылық: Оқушылардың танымдық қабілеттерін дамыту, меңгерген білімдерін өмірде, тіршілікте қолдана білуге үйрету, өз бетімен жұмыс істей алуын, логикалық ойлауын, сөйлеу дағдысын жетілдіру

Тәрбиелік: Өзіндік ізденісін қалыптастыру, жауаптарын бағалай білуге, пікір айта білуге тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың типі: Жаңа сабақ

Пәнаралық байланыс: Қоршаған ортамен, орыс әдебиеті, математика

Сабақтың әдісі: Түсіндіру, сұрақ – жауап, қызығушылығын ояту.

Сабақтың көрнекілігі: слайд, динамометр, жүктер жиыны, көлбеу жазықтық, серіппе.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі

(Оқушыларды түгелдеу, олардың көңіл-күйіне назар аудару,

оқу құралдарын тексеру)

Үй тапсырмасын физикалық диктант арқылы тексеру.

1. . . . деп дененің жылдамдығы кез келген бірдей уақыт аралықтарында бірдей шамаға өзгеріп отыратын қозғалысты айтады.

А) Бірқалыпты түзу сызықты қозғалыс

В) Теңайнымалы қозғалыс

С) Теңбаяулайтын қозғалыс

Д) Теңүдемелі қозғалыс

Е) Қисықсызықты қозғалыс

2. . . . дегеніміз – жылдамдықтың өзгеру шапшаңдығын сипаттайтын шама.

А) Орын ауыстыру

В) Жол

С) Үдеу

Д) Еркін түсу үдеуі

Е) Жылдамдық

3. SI жүйесіндегі үдеудің өлшем бірлігі . . .

А) м

В) с

С) м/с

Д) м/с2

Е) рад/с

4. Бастапқы жылдамдығы бар, үдеу оң таңбалы болса, жылдамдық . . . .

А) артады, υ=υ0+at

В) кемиді, υ=υ0-at

С) артады, υ=at

Д) артады, υ=υ0-at

Е) кемиді, υ=υ0+at

5. Бастапқы жылдамдығы бар, теңүдемелі қозғалыс үшін жүрілген жол . . . формуласымен анықталады.

А)

В)

С)

Д)

Е)

6. Ортаның кедергісі болмаған кездегі дененің түсуі . . . деп аталады.

А) үдеу

В) жол

С) еркін түсу

Д) орын ауыстыру

Е) жылдамдық

7. . . . деп дененің бұрылу бұрышының осы бұрылуға кеткен уақытқа қатынасымен өлшенетін шаманы айтады.

А) Орын ауыстыру

В) Жылдамдық

С) Бұрыштық жылдамдық

Д) Сызықтық жылдамдық

Е) Үдеу

8. 1 рад/с - . . . SI жүйесіндегі өлшем бірлігі.

А) жылдамдықтың

В) үдеудің

С) сызықтық жылдамдықтың

Д) бұрыштық жылдамдықтың

Е) орын ауыстырудың

9. Бұрыштық жылдамдық пен сызықтық жылдамдық арасындағы байланыс формуласы: . . .

А)

В)

C)

Д)

Е)

10. . . . – центрге тартқыш үдеудің формуласы:

А)

В)

С)

Д)

Е)

Жауаптары:

1) В

2) С

3) Д

4) А

5) Е

6) С

7) С

8) Д

9) А

10) В

Жаңа сабақ

10 сұрақтың артында «Жел тұрмаса шөптің басы қимылдамайды» деген мақал шығады. Дене қозғалыс жасауы үшін оған сырттан күш әрекет етуі тиіс. Алғаш рет итальян ғалымы Галилео Галилей денелердің горизонталь жазықтықтар бойымен қозғалысын зерттей отырып, егер денеге басқа денелер әрекет етпесе немесе олардың әрекеті теңгерілген болса, онда дене не тыныштық күйін сақтайды, не түзусызықты және бірқалыпты қозғалысын жалғастырады деген қорытындыға келген. Бұл – өздеріңе таныс инерция заңы. Инерция заңын механика негізіне енгізген ағылшын ғалымы Исаак Ньютон, сондықтан бұл заңды Ньютонның бірінші заңы деп атайды.

Нақтылы жағдайда біз қарастырылатын денеге түсірілетін сыртқы әрекеттен арылу мүмкін емес. Алайда тәжірибелер денелер өзара әрекеттесуге қатынаса отырып (мысалы, аздап еңкейтілген үстел бетіндегі дене жермен, атмосферамен, еңкіш бетпен өзара әрекеттеседі), тыныштық қалпын сақтауы немесе бірқалыпты түзусызықты қозғалуы мүмкін екенін көрсетеді. Тыныш жатқан доп оған сырттан күш әрекет етпесе ол тыныштық күйін сақтайды, теуіп жіберсек ол қандай да бір уақыттан кейін тоқтайды, яғни оған ауаның кедергі күші және жердің тарту күші әрекет етеді. Егер ауаның кедергі күші мен…