Олжас Сүлейменов туралы қазақ тілі материалы

ОЛЖАС – ҰЛТ ЖАНАШЫРЫ

Нысанбаева Корлан Айтугановна

Қарағанды қаласы. М.Жұмабаев атындағы №39 гимназия

Педагог- психолог.Өзін- өзі тану мұғалімі.

Қазақтың киелі топырағында талай дарынды тұлғалар дүниеге келді. Солардың бірі – Олжас Омарұлы Сүлейменов. Ол 1936 жылы 18 мамырда Алматы қаласында әскери қызметкерлер отбасында дүниеге келген. Ол туа салысымен әкесі репрессияға ұшырайды. Олжас - батырдың ұрпағы. Әкесі Омар да батыр. Ол кісі атты әскер полкінің командирі болып жүргенінде ұсталған, жаланың құрбаны болған. Олжас жастай жетім қалып, ширығып өскен. Иә, Олжас – орыс тілді қазақ ақыны, тілтанушы. Ол өз ана тілінде жазбады, бірақ біз бұл тұрғыда ақынды даттауға аузымыз бармайды. Өйткені ол орыс тілінде жазғанымен, жүрегі тек қазақ деп соқты, өлеңдері қазақилыққа тұнып тұрды. Ол халқының тарихы мен шежіресін, аңызы мен ақындық үнін, дәстүрін – қазақтың ұлттық мақтанышы болып табылатын қасиеттерінің бәрін шын беріле жақсы көрді, оны асқақтата жырлауға тырысты. Олжасты әлемді қазақ мәдениеті мен әдебиетіне қызықтырып, жол ашушы деуімізге әбден болады. Өйткені ақын қазақтар туралы көп жазды және сол жазғандарымен бүкіл әлемді қызықтыра білді. Ол – бүкіл әлем таныған арқалы ақын, өз ұлтының шынайы патриоты. Және де түрік-словян тілдерін, мәдениеті ментарихын зерттеуші-жазушы, ойшыл, көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, дип

Азамат ақын, патриот қазақ халқының мұң-мүддесін көздеп, жан айқайына құлақ түріп отырды. Түрік мәдениеті мен тілінің жанашыры болды. Сонымен қатар, ел мен жер ҥшін, кешегісі мен бүгінгісі үшін басын бәйгеге тігіп, небір сын сағатта көзсіз ерлік, ұлағатты азаматтық танытқан Олжас Сүлейменовтың шығармалары тарихи дерек көзі болып табылады. Жазушының тарихи және әдеби жазу еңбектері: «Жетісудың көне жазбалары. (Алтын киімді адамның қабірінен табылған күміс ожаудың түбіндегі жазу туралы)» , «Мың бір сөз (Әдебиет тарихы және лингвистика туралы)», «Таңбалар тарихынан (Әртүрлі мағыналы сөздерді таңбалармен белгілеу жайынды)», «Тюркологияның кейбір мәселелері немесе қате қағидалар», «Жазу тілі» және т.б. бар.

Олжас Сүлейменовтің халыққа сіңірген еңбектерін айта берсек шаш етектен. Кешегі қылышынан қан тамған кеңес заманында шыққан «Аз и Я» кітабы түрік және славян халықтарының тарихын, тілі мен мәдениетін терең зерттеген ғылыми еңбектің жарқын үлгісі болды. Ежелгі орыс екерткіші - «Игорь полкі туралы сөзге» жан-жақты оъективті талдау жасалды. Мұнда автор қазақ патриотизмінің туын көтерді, славян халықтарының тілі мен мәдениетіндегі түріктердің көрнекті ролін көрсетті. Яғни, бұл жырдың түркі және славян мәдениеттерінің өзара ықпалы нәтижесінде туған шығарма екенін дәлелдеді. Бірақ еңбегіне ғылыми баға алуға ұмтылған жоқ, әйтсе де автордың кітабы таратылып үлгермей жатып, есімдері әлемге әйгілі орыс мәскеулік ғалымдар мен сыншылардың тарапынан орынсыз сынға ұшырады. Олар кітапты «антирусский» деп жариялап үлгерді. Және Ресей журналдары бұл кітапты ұлтшылдық қатарына жатқызды. Осылайша жазықсыз кітап қаһарға

ілігіп, кітапхана сөрелерінен алынып тасталды. Белгілі академиктер Д.С.Лихачев, Б.А.Рыбаков және тағы басқалары автордың жеке басына да тиісті. Айта берсек бҧл жағдай талайға барды, бірақ ақырында Шығыс халықтарының рухын көтерген «Аз и Я» кітабын қазір бүкіл ғылым әлемі мойындап, кейбір көне тарихи сөздеріне берген түсініктемелерін ғылыми айналымға енгізді. Олжас және оның шығармалары туралы диссертациялар да қорғалды. Сонау қазақ еліне нәубетті жылдар туғанда қансыраған жерінің жарасын жазу үшін жарқұлағы жастыққа тимей, ғасыр тажалы Самей полигонын жабу үшін арпалысу, ақыры аждаһаның көмейіне құм құю, атын атауға тиым салған асылдарымызды жарыққа шығару сияқты Олжас атқарған еңбектердің қай-қайсысы азаматтың бір басына жүк болар зор істер екенін ешкім жоққа шығара алмас.

Олжас поэзиясы - ерлік пен еркіндік, өлмес рух. Оның жырлары уақыт, кеңістік жағынан тар шеңберде қалмайды. Ол Қазақстан тығыздығын, Қазақстан адамдарын бүкіл әлеммен, әлемдік тыныспен ұштастыра толғайды. Жырларында өнегелік ұстанымдарды, оның ең бастылары – адамгершілік, адалдық, адамдық борыш ұғымдары басшылыққа алынды. Ақынның өмірі мен шығармашылығы Заратуштра заманынан бері айтылып келе жатқан көне

моральдық «Ізгі Сөз – Ізгі Ой – Ізгі Әрекет» үш тағанының (триаданың) бастапқы мәнін бейнелейді. Бүгінгі таңда оның қазақ жеріндегі ең танымал ақын екендігіне күмән келтіретін адам аз болар. Олжас туралы жазылған дүниелер жетерлік, солардың бәрінің басын қосып жинақтаса, бірнеше томдық еңбек болары сөзсіз. Оның ақындығы туралы тек өзінің отанында ғана емес, сонымен қатар алыс елдерде де көп жазылды. Ақынның әрбір жаңа туындысы қызу талқыланды. Оның жетістіктері нағыз әдебиетшілерді қуантып, күндеушілердің ашуын келтіріп, шығармашылығына табынушылардың таңданысына жол ашты. Олжас Сүлейменовтің әлемді дүр сілкіндірген дауысы ең алғаш естілгелі жарты ғасырға жуық уақыт өткен екен. Сол уақыттан бері өзге елдер ақын жырларынан оның замандастары мен отандастарының қалай тіршілік етіп, нені сезініп, ені ойлағанын оқып келеді. Олжаспен бірге Қазақстанның ұшы-қиырсыз даласын шарлауға болады, шопан киіз үйлерінде қонақта болып, күйшілер мен күміс көмей әншілердің жырларын өз құлағыңмен тыңдай аласың. Бұл жерде мен Бақыт Кенжеевтің мына бір айтқан сөзін тілге тиек еткім келеді: «Қазақстанды әдеби тұрғыда әлем картасына енгізген дәл сол Олжас Сүлейменов, себебі ол шын мәнісіндегі халықаралық қ

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1.Арғымақтар. Өлеңдер мен поэмалар. А., 1961

2.Адамға табын, Жер, енді. Поэма. А., 1961

3.«Аз и Я». Зерттеу кітабы. А., 1975

ОЛЖАС СҤЛЕЙМЕНОВТЫҢ ТҤРКІ ДҤНИЕСІНЕ ҚОСҚАН ҤЛЕСІ

Әбдіғаппар Ж. С.

«№44 НМ» КММ

Қарағанды қаласы

Қазіргі замаңғы Қазақстан тарихындағы жарқын тҧлғалардың бірі ақын, ғалым және белгілі қоғам қайраткері- Олжас Сҥлейменов. Тҧлға ретінде ерте қалыптасып, шығармашылық бет -бағдарын жастай айқындаған О. Сҥлейменов қазақ халқының тарихын қалпына келтіруге жеке дара кіріскеннен бастау алған әрекеті – жалпы тҥрік халықтарының орта ғасырлық саяси тарихын, содан соң тҥркі тілінің, ең соңында тарихқа дейінгі тҥріктердің тҥп – тҧқиянын зерттеуге дейін бойлап, ҧлан – асыр маршрут жасады. Ӛткен ғасырдың 60–шы жылдарында ӛткеннің ортақ тарихи мҧраларына деген Орта Азиядағы кеңестік тҥркі республикаларында қалыптасқан ғылыми қоғамдық пікір тҥзетулер жҥргізуді сӛзсіз талап ететін және оған ешкімнің батылы бара қоймайтын. Тҥркі тарихы мен мәдениетіне байланысты біріккен кешенді ғылыми – зерттеу жҧмыстарын жҥргізудің орнына бҧл республикалардың «патриоттары» орта