Параграфтан эссеге дейін авторлық бағдарлама 11 сынып

«ПАРАГРАФТАН ЭССЕГЕ ДЕЙІН»

қолданбалы курс бағдарламасы

(10, 11-сыныптар)

Түсінік хат

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің 2016 жылдың 16 қарашасында шыққан №660 бұйрығына сәйкес 2016/2017 оқу жылында жалпы орта білім беретін мектептердің 11-сынып оқушыларын қорытынды аттестаттауға өзгерістер енгізілді. 11-сынып оқушылары үшін қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен эссе жазу міндеттелді. Эссе жазу оқушылар үшін жаңа формат болғандықтан, «Параграфтан эссеге дейін» курсы арқылы 10-11-сынып оқушыларының эссе жайындағы түсініктерін тереңдетіп қана қоймай, оқушылардың эссе жазу машықтарының жетілуіне ықпал ету.

Курс барысында оқушылар бағдарлама бойынша өтілген тақырыптар негізінде эссе жаза отырып, сыни ойын жетілдіреді, ұстанымын дәлелді бекіту үшін жан-жақты білім алады, шығармашылық қабілетін шыңдайды.

Курсты құрастырудың өзектілігі:

10-cынып үшін «Параграфтан эссеге дейін» курсын ұйымдастыру арқылы әр оқушының эссе термині, түрлері, құрылымы, ерекшелігі және талаптарын терең түсінуіне мүмкіндіктер туғызылады;

Ал 11-сынып үшін «Параграфтан эссеге дейін» курсы сабақтас оқу пәндерін тереңдетілген түрде оқытуға немесе таңдалған пәндер бойынша қорытынды аттестацияны тапсыру (эссе жазу) үшін қосымша дайындық жүргізуге мүмкіндік береді.

Оқу тәртібін (курс, факультатив) енгізудің себептері:

«Параграфтан эссеге дейін» курсының негізгі міндеті – базалық оқуға кіретін мектеп пәндері бойынша білімді тереңдету және кеңейту болып табылады.

Бағдарламалық материалдың ерекшеліктері:

Оқушылардың эссе мен шығарманың өзіндік ерекшеліктерін түсініп, бір-бірінен айқын ажырата алуы – аса маңызды қажеттілік. Шығарма да, эссе де әдеби жанр, олардың қайнар көздері ортақ, тақырыптары ұқсас болғанмен, мақсаттары, құрылысы, бағыты, тілдік қолданысы, стилі әр түрлі. Бағдарлама арқылы оқушылардың эссе түріне қарай жазу стилін сақтауына, ой жүйесінің бірізділігін сақтаудағы сөз оралымдарын тиімді қолдануына, шығармашылық жазбаларда сөздік қорының молаюына, талдау жұмыстарында қажетті термин сөздерді тиімді қолдануына жол ашылмақ.

Курстың жүргізілу тәртібі:

Курс қазақ тілі мен әдебиеті оқу жоспарына енгізілген пәндер қатарына кіреді;

Курс 5-9-сыныптарда оқып кеткен пәндер мен жүргізілген курстармен тығыз байланысты және сол пәндерге негізделіп құрылады.

Курс кім үшін ұйымдастырылады:

Курс 10,11- сынып оқушылары үшін ұсынылған.

Мақсаты:

Сыни ойы жетілген, эссе талаптарын меңгерген шығармашыл тұлға қалыптастыру.

Міндеттері:

оқушылардың шығармашылығын арттырып, ой - өрісін кеңейту;

тәжірибелік дағдысын дамытып, кәсіпке бағдарлау;

жалпы сөйлеу мәдениетін, сөздік қорын байыту;

теориялық білімін тереңдету;

көркем сөз нормаларын меңгерту;

эссе жазу машықтарын жетілдіру.

Болжам

Қазақ тілін теориялық және практикалық жағынан тереңдете оқыту барысында оқушылардың сөйлеу мәдениеті жетіледі, тіл байлығы артады, сөздік қорлары молаяды. Әдеби тіл нормаларын сақтап сөйлеуге, эссе, ойтолғау жазуға төселеді.

Күтілетін нәтиже

Тілдің жалпы адамзаттың құндылық ретіндегі рөлін түсінетін, білімдері тиянақты, гуманитарлық мамандықтарға бейім, дара тұлға тәрбиеленіп шығады.

Білім беру мазмұны

10-сыныпта қазақ тілін тереңдетіп оқыту бағдарламасы базалық бағдарламадан тыс жылына 34 сағат оқытылады.

Тақырыптық-күнтізбелік жоспар

Тақырыбы

Сағат

саны

Мерзімі

Кіріспе. Курсқа шолу

Эссе термині

Эссе мен шығарманың айырмашылығы

Эссе түрлері

Эссе құрылымы

Эссе талаптары

Академиялық эссе

Әдеби эссе

Әдеби-шығармашылық эссе

Әдеби-талдау эссе

Әдеби-дәлелдеме эссе

Эссе «Қазақстан, мен – сенің бір бөлшегің»

Ойтолғау «Елі үшін туған асыл ер»

Егер табиғатқа тіл бітсе... (монолог)

Махамбеттің «Қара нарға» артқан жүгіне қазіргі уақытта сіз өз тарапыңыздан қандай міндеттерді жүктер едіңіз?

Қашаған Қүржіманұлының «Есқали сұпыға айтқаны» өлеңіндегі байлықтар таласын өз көзқарасыңызбен дәлелдеп жазыңыз.

Мәшһүр Жүсіп Көпеевтің «Ғибратнама» өлеңіндегі астарлы ойды сыни көзқараспен талдап жазыңыз.

«... дәулетті өзімсініп, тиісті орындарына жаратпай, көбісін өзім ішіп-жеп, өзім тұтынсам, мал берген иесіне күнәлі болармын деп қорқамын» деген Ы.Алтынсариннің «Атымтай Жомарт» әңгімесіндегі Атымтай сөзі қорқуға тұрарлық па?

Абай Құнанбаевтың «Он тоғызыншы қарасөзіндегі» «қандай» мен «қалайға» жауап беріп, өз көзқарасыңызды талдап жазыңыз.

Эссе «Жақсы сөз жанға шуақ сыйлайды»

Эссе «Ана тілге жанашыр бола аламын ба?»

Ойтолғау «Өнер-білім бар жұрттар»

Шындықты айта аламыз ба? (пікірталас)

Шәкәрім Құдайбердиевтің «Жастарға» өлеңінде Абайды үлгі етудің себебін талдап жазыңыз.

Эссе «Қысқа да нұсқа сөйлеу – білімділік пен тапқырлық»

«Ойды жеткізу қиындықтары» еркін пікір жазу

Шәкәрім Құдайбердиевтің «Еңлік-Кебек» поэмасындағы ғашықтар тағдырын автордың қайғымен аяқтау себебін талдап жазыңыз.

Эссе «Менің өмірімде орын алатын құжаттар»

Үкілі Ыбырай өлеңінің «Қалдырған» аталуына себепкер болған ойларды талдап жазыңыз.

Балуан Шолақ «Ғалия» өлеңінде ғашықтық сезімін қалай жеткізген?

Мәди Бәпиұлының «Қарқаралы», «Қаракесек» өлеңдері арқылы ақын өмірін болжай отырып, талдап жазыңыз.

Мұхит Мералыұлының «Зәуреш», «Айнамкөз», «Дүние-ау» өлеңдеріндегі ғашықтық сезімі қалай жеткізілген?

Ақан серінің «Құлагер» өлеңіндегі тұлпары Құлагердің ақын өміріндегі орнын талдап жазыңыз.

Жылдық қорытынды сабақ

Білім беру мазмұны