Педагогикалық зерттеу әдіснамасы туралы мақала

Педагогикалық зерттеу әдіснамасы

Бахрамова Г.А. – п.ғ.к.

Шымкент университеті, «Педагогика» кафедрасы

Ғылыми-зерттеу жұмысы ежелгі уақыттан бері белгілі. Адам әрқашан өзі өмір сүретін дүниені тануға талпынды. Ғылымның әлеуметтік маңызы және оған деген қажеттілік құбылмалы емес, ол мәңгілік. Зерттеуші өзінің ғылыми зерттеуін ұйымдастыра отырып, екі негізгі қызметті жүзеге асырады: біріншіден, адамзаттың жинаған ілім-білімін жинақтап жүйелейді, екіншіден, ғылымды толықтыратын, байытатын жаңа беймәлім дүниені ашады. Бұл қызметтер қай уақытта да өзгеріссіз қалады, тек қоғамдық өмірдегі өзгерістерге ұшырауы мүмкін. Айтылған қызметтерді іске асыру үшін зерттеуші бойына тұлғасының берік іргетасын қалайтын сапалық қасиеттерді сіңіруі қажет.

Ғылыми жұмыс – толық берілуді, табандылықты, төзімділікті, батылдықты, шығармашылық ойлауды, жаңалықты сезіне білуді, беймәлім дүниені тануға талпынысты талап ететін, ерекше қарбалас, шығармашылық еңбек.

К.А.Циалковскийдың пікірінше, ғылыми зерттеушінің негізгі тұлғалық ерекшелігі: жақсы сақтау қабілеті, назар аудару дағдысын игеруі, ғылыми қиялы, зияткерлік тәуелсіздігі, яғни ойлауда дербестігі, ғылымға ынтықтығы, құмарлығы, табандылығы болып табылады.

В.А. Обручев жемісті ғылыми қызметтің үш негізгі қағидасын бөліп көрсетеді: жоспарлылығы, ұқыптылығы және шығармашылыққа деген сүйіспеншіліктің болуы.

И.П.Павлов ғылыми зерттеушінің тұлғасының жетекші қасиетіне: ғылыми жүйелілік, ғылымның әліппесін танудағы мықтылығы және одан әрі адамзат білімінің шыңына жетуге ынтасы, ұстамдылығы, төзімділігі, қара жұмысты жасауға дайындығы мен икемділігі, шыдамдылықпен деректер жинақтауы, ғылыми қарапайымдылығы, ғылым жолында бүкіл өмірін сарп етуге дайындығын жатқызған болатын.

К.И.Скрябин ғылыми шығармашылықта ғылымға және таңдалып алынған кәсіпке деген сүйіспеншіліктің өте маңызды екенін атап өтті. Зерттеушіге адамның тұлға ретіндегі мүмкіндігінің шегіндегі жоғары талаптар қойылды және қойылып келеді. Әрине бұндай талаптар шеңберінде ғылыми қызметтің дара стилі қалыптасады. Зерттеушінің әр қайсысында зерттеудің сәттілігін қамтамасыз ететін едәуір маңызды тұлғалық қасиеттерінің құрылымы дараланады.

Зерттеуші-педагогтың негізгі кәсіби-маңызды қасиеттерін келесідей ұсынған орынды:

1. Жалпы педагогикалық, психологиялық қасиеттер:

кәсіби педагогикалық, психологиялық бағыттылығы;

тұлғаның әлеуметтік және кәсіби маңызды қасиеттері: азаматтылық, ізгілік, өміршеңдік, ғылыми-зерттеу жҧмысына тұрақты қызығушылық, адамдарға әділеттілік және тілектестік, қарым-қатынас жасай білу, өзіне және басқаларға талапшылдық.

2. Кәсіби педагогикалық, психологиялық қасиеттері:

педагогикалық, психологиялық, теориялық, әдістемелік және тәжірибелік дайындығы;

дамыған педагогикалық, психологиялық қабілеттері: коммуникативтілік, келешектен үміттілік, жобалылық, эмоционалды-еріктілік, құрылымдылық, ұйымдастырушылық, танымдық, мәнерлі-сөзділік, шығармашылық.

3. Кәсіби дара педагогикалық, психологиялық қасиеттер:

психикалық үрдістердің педагогикалық, психологиялық бағытталғандығы: танымдық және эмоционалдық, еріктілік;

эмоционалдық ықыластылық;

еріктің дамығандығы;

рефлексия.

Демек, зерттеушінің педагогикалық шеберлігі келесідей кәсіби қабілеттерді дамыту арқылы көрініс береді.

Зияткерлік (ғылыми педагогикалық, психологиялық ойлаудың дамуы), зерттелетін нысанды немесе құбылысты талдап және түсіндіре білу, барды жоқтан ажырата білу; педагогикалық, психологиялық эксперимент жүргізу; танымшылдық кезеңмен: деректер-үлгі-ғылыми болжам-салдар-тексеру; ғылыми ізденісті жүзеге асыру: тәжірибелік деректер негізінде теориялық үлгі жасау, зерттелетін құбылыстардың сандық, сапалық тұрғыда байланысын табу, оңды қорытындылар тұжырымдау, олардың қолданылу шекарасын белгілеу; құбылыстар мен үрдістерді өзара байланыста қарастыру, олардың мәні мен қайшылықтарын ашу; зерттейтін материалын абстракциялау, талдау және жинақтап қорыту; көкейкөзділік, сәуегейлік, білімнің кеңдігі;

Адамның ішкі дүниесіне үңіле білу, назарды ерекше аудару, ерекше әсерленуші, алғырлық және т.б;

Коммуникативті – зерттеу үрдісінің қатысушыларымен оң қарымқатынас орната білу;

Құрылымдық – білім беру үрдісінің өту барысын, дамуы мен нәтижесін алдын ала көру;

Суггестивті – эмоционалды-ерікті ықпал ету, сөз, бедел күшімен иландырып қажетті нәтиже алуды көздеу:

Эмоционалды –ерікті, өзінің күйін, іс-әрекетін, мінез-құлқын реттеу;

Дидактикалық – ақпарат жеткізуде, зерттеу міндеттерін түсінікті, қызықты, нақты, айқын дәйекті талқылай білу;

Ұйымдастырушылық – оқушылардың танымдық қызметін, сонымен қатар, өзінің жеке педагогикалық зерттеуін ұйымдастыра білу;

Ғылыми-танымдық, жаңа ақпаратты жедел игеру;

Шығармашылық - психологиялық-педагогикалық және зерттеу міндеттерін шығармашылық тұрғыда шешу; белгілі үлгіден ауытқу, өзіндік ерекшеліктің болуы, бастамашылдық, зерттеу мақсатына емес, сондай-ақ үрдістің өзіне қанағаттану.

Зерттеуші педагогтың ғалым ретінде келбетін анықтайтын кәсіби маңызды қасиеттер осындай.