Проблемалық оқыту мәселелері туралы мақала, 11 сынып

Батыс Қазақстан облысы Орал қаласы

Облыстық дарынды балаларға арналған мамандандырылған

ақпараттық-технологиялық мектеп-лицей интернатының

қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі

Мусагалиева Райля Куанышевна

Проблемалық оқыту мәселесі мен сыни ойлау әдістері

Оқушылардың танымды-шығармашылық ойын дамыту ісіндегі тәсілдердің бірі – материалды проблемалықпен оқыту»

Қ.Тасболатов.

Қандай да болмасын көркем шығарма мәтіні білім мазмұнының негізі болып табылатындықтан, әдебиет сабағында көркем шығарманы талдау өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Сол арқылы оқушы мәтін табиғатына үңілту, шығармашылық ізденіске баулу арқылы мәтіннің білімділік, танымдық, ақпарлық мазмұнын айқындап түсіндіре білуге жетелейміз. Оқыту әдістерінің түрлері бір-бірімен тығыз бірлікте қаралып, оқыту процесінде өзара сабақтасып отыратыны сөзсіз.Сондықтан да оқушы ұғымына ауырлық келтірмейтін деңгейдегі мәселелерді проблемалық жағдай туғыза отырып меңгерткен тиімді. Қазақ әдебиеті сабақтарында проблемалық оқыту әдістерін қолдану оқушылардың танымын арттыруда, ойлау белсенділігін жетілдіруде үлкен рөл атқарады және терең ізденістерге мол мүмкіндік ашады. Поблемалық әдістің түрлері:

1) проблемалық ситуация жасау;

2) проблеманы жүйелеп түсіндіру және оның шешімінің болжамын ұсыну;

3) шешімнің болжауларын тексеріп көру;

4) алынған шешімдер мен нәтижелерді бір жүйеге түсіру.

Проблемалық оқыту әдісінің ерекшелігі – оқытудан гөрі оқушылардың қызметіне зор мән беруі. Проблемалық ситуация тудыру – оқушыларға сұрақ қойып, көркем туындыны кеңірек, тереңірек қамтуды көздеу. Проблемалық сұрақтар қызықты әрі әдеби айтыс туғызатындай дәрежеде қойылмақ. Сонда ғана өз нәтижесін бермек. Әдебиет сабағындағы проблемалық оқыту әдісі сын тұрғысынан ойлау тәсілімен тікелей байланысты. Оған дәлел, М.Әуезовтың «Қорғансыздың күні» әңгімесіне проблемалық оқыту әдісі мен сын тұрғысынан ойлау тәсілі бойынша талдауды төмендегідей кестеге түсірсек:

Проблемалық мәселе

Түсінік

Туындайтын сұрақ

Шығарма мазмұны бойынша көтерілген мәселені өз ойымен сабақтастырып, ойландыруға, іздендіруге, шешімін табуға бағытталған сұрақтар дайындайды. Проблемалық сұрақтар әрбір шығарманың идеясын толық түсініп, тағылым алуға, өз алдына белгілі бір мақсат қойып, сол негізде қорытынды жасауға жетелейді.

1. Әңгіме аты неге «Қорғансыздың күні» деп аталады? Әңгімедеге қорғансыздар кімдер?

2. Жазушы әңгіме кейіпкерлерінің тағдырын дұрыс шешкен бе? Жазушы шешіміне қосыласың ба?