Психологиядағы іс-әрекет теориялары туралы мақала

ОӘЖ 159.9

ПСИХОЛОГИЯДАҒЫ ІС-ӘРЕКЕТТІҢ НЕГІЗГІ ТЕОРИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ

Бахрамова Г.А. п.ғ.к.

Досанова М.М. магистр-оқытушы

Ильхамжанова Б.М1504-11 топ магистранты

Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық университеті, Шымкент,

Қазақстан

Резюме

В статье рассматривается одна из важнейших характеристик человека - его работоспособность и любой вид работы - это действие. Деятельность - это динамическая система взаимоотношений субъекта сокружающим миром. В процессе этого взаимодействия возникает мысленный образ и входит в объект, а также субъект взаимодействует с окружающей действительностью. Простое действие любого действия - это видимая форма деятельности субъекта, то есть любое действие имеет мотив и направлено на достижение определенного результата.

Summary

The article discusses one of the most important characteristics of a person - his capacity for work and any kind of work is an action. Activity is a dynamic system of the subject's relationship with the surrounding world. In the process of this interaction, a mental image arises and enters the object, and the subject also interacts with the surrounding reality. A simple action of any action is a visible form of the subject's activity, that is, any action has a motive and is aimed at achieving a certain result.

Жеке тұлғаның белсенділігі - күрделі құбылыс. Барлық тірі организмдер сыртқы әлеммен маңызды байланыстарды сақтай немесе өзгерте отырып, өздігінен әрекет ете алады. Оның әр түрлі аспектілерін әр түрлі ғалымдар зерттеді. Әрекет - бұл адамның нақты әлеммен белсенді қарым -қатынасының практикалық көрінісі. Психология - іс -әрекеттің психикалық жағын зерттейтін ғылым. Нақты тәжірибе - жеке тұлғаның қызметінің нәтижесі.

Жеке тұлға қандай жұмыс жасаса да, ол ең алдымен жұмысшы, кәсіпкер және жасаушы. Іс-әрекет адамның рухани өмірінің байлығын: ақыл-ойдың тереңдігін, көңіл-күйін, қиял мен ерік, икемділік пен мінезін ашады. Әрекеттің басты ерекшелігі - оның мағынасы.

А.Н. Леонтьевтің пікірінше, іс-әрекет - бұл психикаға кіретін объект пен субъект арасындағы нақты байланыс. Адам әрекетті қабылдайды, есте сақтайды, ойлайды, назар аударады, оның барысында адам эмоцияларды дамытады, ерікті қасиеттерді көрсетеді, қарым-қатынасты қалыптастырады және т.б.

Адамның психикалық күйлері, ерекшеліктері мен процестері деп аталатын жүйе танылады, дамиды және іс-әрекетте қалыптасады. Адамның әлеуметтік-тарихи дамуы барысында теориялық әрекет ерекше әлеуметтік қажеттілік, яғни ақыл-ой еңбегі ретінде пайда болды. Әрекет құрылымына әрекетті қозғаушы мотивация, әрекетке бағыт беретін мақсат пен нәтиже, әрекетті орындау құралдары кіреді. Әрекетке ынталандыру әр түрлі қажеттіліктер үшін адамның мүдделеріне, міндеттеріне, сезімдеріне, санасына қызмет көрсетеді.

Іс-әрекетке ішкі түркі белгісі көрініс береді. Түрткінің мазмұны мен сапасына лайық адамдық тұрақтылық көрінеді, мақсатқа жете алады. Іс-әрекеттің мақсаты мен түрткісі - қыңшылықтарды жеңе білу, нәтижелі болуды көздейді. Іс-әрекет арқылы мақсат, құрал, нәтиже көрінеді. Адамның мүмкіндігінше іс-әрекет онын санасын бейелеуін көрсетеді. Қоғамдық өмірде адам өз мақсатының дамуын қарастырып өтеді. Жеке тұлғаның психикалық даму үдерісінде іс-әрекет маңызды мәселені іске асырады.

Адамның белсенділігі физикалық және ой еңбегінен көрінеді. Өнімді еңбек материалдық құндылықтарды, ал ақыл еңбегі рухани құндылықтарды тудырады. Адам үшін іс-әрекеттің маңыздылығы - үйрену. Адам іс-әрекет арқылы тәжірибе жинақтайды, шындықты біледі, іскерлікті арттырады, дами түседі. Нағыз сыртқы психикалық әрекеттен ішкі психикалық әрекетке көшу процесі - балалардың санақты меңгеру процесінің жарқын мысалы болып табылады. Адам қызметінің сыртқы (физикалық) және ішкі (психикалық) аспектілері жаңартылып отырады. Сырт көрінісі - бұл адамға сыртқы әлемге әсер етуге мүмкіндік беретін қозғалыс. Олар ішкі (психикалық) әрекетпен анықталады және реттеледі.

Сыртқы әрекетті ішкі әрекетімен салыстыру ретінде қарастыруға болады, себебі іс-әрекеттегі адам өзінің ойға келмейтін жобасын жүзеге асырады. Сыртқы белсенділік ішкі қызмет жобасымен бақыланады. Адам әрекетті бейнелермен ойлар түрінде алдын ала жоспарланған іс-әрекетпен салыстыру ретінде қарастырады. Егер біз әрекет үдерісін модель түрінде көрсететін болсақ, онда ішкі жобадағы құрылымдар келесі ретпен құрылады: қажеттілік-мотив-мақсат-тапсырма, ал бұл жағдайда сыртқы жоба келесідей көрінеді: әрекет-әрекет-операция-қозғалыс. Қажеттіліктер рухани және материалдық болып бөлінеді. Психологияның міндеті - «сыртқы» әрекетті зерттеу арқылы «ішкі» әрекетті аша білу, нақты айтқанда, іс-әрекеттегі психиканың негізгі маңыздылығын тану.

Іс-әрекет - бұл жеке тұлғаның әлеммен қарым-қатынасының қозғалушы жүйесі, оның барысында объектіде психикалық бейне пайда болады. Мінез -құлық іс-әрекеттері адамның жеке басынның рухани жетілуіне ықпал етеді. Бұл ықпалдар мінез-құлық нормаларын білу және…