Психологиялық журналға арналған танымдық материал

Аударма

Студенттердің психологиялық әл-ауқатының өзгерістері

Мемлекет пен қоғам жастарды қоғамға тарту үшін тиісті жағдайлар жасауы тиіс. Бұл істе білім беру жүйесіндегі әлеуметтендіру үдерісі маңызды болып табылады. Білім беру үдерісінде студент жастардың психологиялық әл-ауқатының өзгерістері үрдісінің қазіргі жай-күйін зерттеудің өзектілігі шығады. Білім беру процесі деп өскелең ұрпаққа білім мен әлеуметтік-рухани құндылықтарды беру арқылы социумға бейімделуге көмектесетін құбылысты айтамыз.

Ресейдегі ғылыми әдебиетте жастар мәселесі ХХ ғасырдың басынан бастап ғана қарала бастады. Біздің ойымызша, жастар топтарын зерделеудің бес кезеңін бөліп көрсетуге болады. Бірінші кезең революцияға дейінгі уақытты қамтиды. Осы уақытта оқушы мен студент жастардың мәселелері, студенттердің тұрмыстық және материалдық жағдайы мәселелері, өндірісте және тұрмыста жұмысшы-жасөспірімдердің жағдайы, "Әкелер мен балалар" проблемалары туралы мақалалар пайда болады. Екінші кезең XX ғасырдың 20-жылдарына жатады: Еңбек және жастарды тәрбиелеу мәселелері зерттелді. Үшінші кезең XX ғасырдың 30-шы жылдардың ортасына келеді. Жастар бұл кезеңде социалистік тәрбие объектісі ретінде қарастырыла бастады. Жастарды зерттеудің төртінші кезеңі ХХ ғасырдың 60-шы жылдарына келеді.

Студент жастар - бұл жалпы мақсаттары мен қажеттіліктері бар нақты тарихи жағдайлардағы бір жастағы жастар тобы.

Қоғам теориясы тұрғысынан қарастырылатын студент жастардың психологиялық әл-ауқатының өзгерістері деп біз осы топтың қоғамдық қатынастар жүйесіне қосылуын түсінеміз, оған әлеуметтік-жеке қасиеттер мен әлеуметтік белсенділікті бөліп береміз. Бұл жағдайда қоғамның құрамдас бөлігі болып табылатын білім институты жастарға әлеуметтік белгілер беретін субъект болып табылады. Студенттік жастар өздерінің білімі мен әлеуметтік белсенділігі арқылы осы қоғамның құндылықтарын жаңғыртады.

Студент жастардың психологиялық әл-ауқатының өзгерістері мен әлеуметтенуі:

1) осы әлеуметтік топтың қоғаммен және оған әртүрлі әлеуметтік топтардың стихиялық әсері барысында стихиялық өзара іс-қимылы;

2) білім беру барысында студенттерге мақсатты ықпал ету;

3) ұлдар мен қыздардың өзін-өзі дамыту және өзін-өзі тәрбиелеу процесінде жүреді.

Рухани-адамгершілік әлеуметтену студент жастардың білім беру процесінде берілетін әлеуметтік тәжірибені меңгеру прогресінде қалыптасатын құндылық бағдарларын меңгеруден тұрады. Бұл күрделі және қарама-қайшы әлеуметтік-тарихи процесс, ол студенттер сияқты топтың жеке қасиеттерінің жалпыланған нәтижесі және олардың социумда қабылданған әлеуметтік-рухани құндылықтармен өзара әрекеттесуі ретінде қалыптасады. Осылайша адамгершілік танымда жеке және жалпы, жеке және қоғамдық, объективті және субъективті диалектика көрінеді. Қазіргі жағдайда студент жастардың рухани-адамгершілік әлеуметтенуі саналы, ұйымдастырылған процесс ретінде ғана табысты болуы мүмкін, ал бұл білім беру процесінсіз мүмкін емес.

Қазіргі кезеңде студент жастарды әлеуметтендіру процесінде білім мен әлеуметтік белсенділіктің рөлі артып келеді. Білім студент жастардың рухани-адамгершілік әлеуметтенуінің шынайы мүмкіндігі болып табылады. Қоғамның нормалары мен құндылықтарын білу жастар түсінген кезде және жасөспірімдер мен қыздардың практикалық қызметінде (әлеуметтік белсенділікте) қолданылуы мүмкін кезде құндылыққа айналады. Рухани-адамгершілік әлеуметтендірудің негізін этикалық білім құрайды. Рухани-адамгершілік әлеуметтендірудің табыстылығы білім бірлігі мен мінез-құлық тәжірибесіне байланысты, бұл әлеуметтік белсенділікте көрінеді. Студенттердің әлеуметтік-рухани құндылықтарды меңгеру механизмі-сыртқы әлеуметтік факторлар мен аталған топ өкілдерінің өзіндік белсенділігі өзара әрекеттесетін екіжақты процесс. Студенттік жастардың рухани-адамгершілік әлеуметтенуі деп біз объективті және субъективті факторлар қатысатын тұтас, көпжақты процес. Студент жастардың әлеуметтік белсенділігі мен психологиялық әл-ауқатының өзгерістері - бұл әлеуметтік топтың басқа да әлеуметтік топтармен өзара іс-қимылы, олардың мақсаты қоршаған ортаны өзінің оң құндылықтарына сәйкес өзгерту болып табылады. Білім деп біз білім беру проц

Әлеуметтік-экономикалық реформалар жағдайында әлеуметтену мәселелерін зерттеу студент жастардың психологиялық әл-ауқатының өзгерістері процесімен байланысты туындайтын қайшылықтарды анықтау үшін және оларды шешудің ғылыми негізделген жолдары мен әдістерін табу үшін маңызды мәнге ие. Әлеуметтену процесінің қазіргі жағдайы стихиялық факторлардың күшеюімен байланысты. Бұл жағдайда оқу орнының рөлі артады, өйткені білім беру институты жас ұрпақты әлеуметтендірудің шешуші факторына айналды. Білім беру үдерісінде студенттерді психологиялық әл-ауқатының өзгеру механизмі келесі элементтерді қамтиды:

- қоғамның нормалары мен құндылықтарын білу;

- берілген сыртқы нормалар мен құндылықтарды бағдарлау;

- интериоризация, яғни сыртқы нормалар мен құндылықтардың бір бөлігін ішкі сипаттамаларға айналдыру;

- студенттердің әлеуметтік белсенділігі.

Болашақта білім беру процесі студенттерге тек қазіргі күннің ғана емес, сонымен қатар болашақтың да әлеуметтік-рухани құндылықтарын, сондай-ақ әлем құбылыстарының білімін беруі тиіс. Білім беру үрдісінің өзінде әдіснамалық принциптерді ауыстыру орын алуы тиіс.

Мына ұсынылған қағидаттар студент жастарды әлеуметтендіру үшін білім беру процесінде пайдаланылуы мүмкін:

- білім беру жүйесінде үнемі білім жаңартылуы тиіс;

- жастарға қоршаған орта туралы түсініктерді қалыптастыру қажет;

- студенттік құндылықтар жүйесінде бағдар алуды үйрету керек;

- студент жастардың командада жұмыс істеуіне жағдай жасау қажет.

Жастар өз уақытының мүдделері мен қажеттіліктері тұрғысынан әлеуметтік-рухани құндылықтарды өзгертеді. Жастар өз өмірінде басшылыққа алатын құндылықтар жүйесі бүкіл қоғамның ісі болып табылады. Қоғам осы топтың іс-әрекетінің жалпы қабылданған мінез-құлық нормаларына сәйкестігін және әлеуметтік-рухани құндылықтардың сәйкес келуін талап етеді. Әлеуметтік-рухани құндылықтардың бірі білім беру болып табылады. Білім берудің практикалық мәні айқын, өйткені ол құндылық-мақсат, құндылық-құрал ретінде болуы мүмкін. Бұл айырмашылық білім беру функциялары тұрғысынан кәсіби, гуманистік және әлеуметтік деп бөліп қаралады.…