Қалдық естуді дамыту туралы логопедиялық мақала

Талдықорған қаласындағы есту қабілеті бұзылған балаларға арналған арнайы мектеп-интернаты КММ

Баяндама

Тақырыбы: «Есту қабілеті бұзылған балалардың қалдық естуін дамыту»

Орындаған: Мырзаханова К.К.

Талдықорған 2020 жыл

Есту қабілеті бұзылған балалардың қалдық естуін дамыту.

Адам өмірінде ауызша сөйлеу тілінің алатын орны орасан зор, өйткені ол-адамдар арасындағы қарым-қатынаста қолданылатын басты, негізгі құрал. Баланың есту қабілетінің бұзылғандығынан сөйлеу тілі дамымай қалады. Сондықтан да арнайы үйретіп-оқытпай бала тілі дамымайды, сөйлемейді. Есту қабілеті бұзылған оқушылардың есту қабілетін дамыту мен ауызша сөйлеу тілін қалыптастыру бір- бірімен өте тығыз байланыста жүргізіледі. Ауызша сөйлеу тілін қалыптастыру есту, естіп-көру арқылы жүзеге асырылады. Баланың есту қабілетін дамыту жұмысының нәтижелі болуы бала тілінің даму деңгейіне, дыбысты дұрыс айта алуына, зеректігіне, әр баланың жекелей ерекшелігіне байланысты. Есту қабілеті бұзылған балалар мектебінде есту қабілетін дамыту оқыту-тәрбиелеу жұмысының басты негізі болып табылады. Оқу –тәрбие жұмысының барлық кезенеңдерінде іске асырылып отырады. Оның құрамына жалпы және жекелей ,топтық скабақтар кіреді. Есту қабілетін дамыту жұмысын жүргізу процесінде оқушының есту және естіп-көру қабілеті пайдаланылады.

Есту қабілетін дамыту жұмысының маңызды бөлімі мәтінмен жұмыс болып табылады. Яғни мәтін және мәтін бойынша берілген тапсырмаларды естіп ажырату жұмыстары. Мәтін мазмұнын меңгерту ретімен жүргізіледі. Таныс материалдар оқушыларға бірден есту арқылы беріледі. Жаңа мәтінмен жұмыс 2-3 сабақ бойы жүргізіледі. Әрбір жаңа мәтін бірден есту арқылы беріледі. Бұл оқушының үлгіге зейін қойып тырысуына, тек естуіне сүйене отырып жеке сөзді тануға дағдыландыру үшін қажет. Мәтінді естіп қабылдауға алғаш рет бергенде, оның мәтінде не туралы айтылғанына назарын аудартады. Естуге берілген сөйлем қайталанып айтылғанда оның білетін таныс сөздерінің саны көбейе түседі де, оның айтқан сөздері сөйлем мазмұнына ұқсастау бола бастайды. Сонан соң мәтін сөйлемдерге бөлініп беріледі. Оқушы экран артында айтылған әр сөйлемді тыңдап, қайталауы керек, егер оқушы қайталағанда естіп қабылдамаса онда оны естіп-көру қабілетіне, сонан соң қайта естуге беріледі. Содан соң мәтінді тұтас, мәнерлеп, тыныс белгілеріне кідіріс жасап оқимын. Мәтінді естіп қабылдауы нашар оқушылармен мұндай жұмыс жүргізу бірнеше сабақта кезеңмен өткізіледі. Соңында мәтіннің сөйлемдері берілген карточкалар алынады, ол тек есту қабілетіне бе

Мысалы: «Менің қалам-Талдықорған» деген мәтін бойынша жүргізілген жұмыс түрі мынадай. Мәтін бойынша жүргізілетн жұмыста сөзді, сөйлемді, қысқа сөйлемдерді оқушының естіп ажыратуынан бастаймын. Оқушы сөйлемдегі өзіне таныс сөздерге сүйене отырып негізгі мазмұнын болжап табады. Сен не тыңдадың?, Қандай сөздерді естідің? деген сұрақтар қоямын. Естіген сөздерін айту барысында ол соның суреттерін көрсетеді. Содан кейін мәтінді есту қабілетіне қарай реттеп беремін. Естіп ажыратуға сөйлемдердің орнын ауыстырып немесе жартылай беремін. Мәтінді естіп, толық ажырата алған соң , тапсырмалар орындауды ұсынамын. Талдықорған қаласы туралы сұрақтар қоямын, суреттер жасырамын, қала туралы әңгімелеп беруді ұсынамын. Әңгіме мазмұнын сараптап, өз ойын айтуға үйрнеді. Берілген сурет бойынша сөйлемдер құратамын, сөйлемдерді суретпен сәйкестендіру тапсырмасын, ашық және жабық суреттермен жұмыстар жүргізіп отырамын.