Қасым хан тұсындағы Қазақ хандығы презентациясы

Мерзімі:1.04.2020ж

Қазақстан тарихы 6-сынып

Сабақтың тақырыбы: Қасым хан тұсындағы Қазақ хандығы

Сабақтың мақсаты :

6.3.1.10 Қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау

6.3.2.6 Қазақ хандарының сыртқы саясатын талдау

Өмірбаяны

Қасым хан Жәнібекұлы (1445—1518) — қазақтың ұлы хандарынын бірі , Қазақ хандығының негізін қалаушылардың бірі — Әз-Жәнібек ханның ортаншы баласы . Шешесі Жаған-бегім Шайбани әулетінің атақты ханы Мұхаммед Шайбанидің інісі Махмұд сұлтанның шешесінің туған сіңілісі .

Қасым хан ( шамамен 1445 – 1521 жылдары ) – Қазақ хандығының ханы (1511 – 1521), Әз-Жәнібек ханның ұлы . Тарихта Қасым ханның есімі Қазақ хандығының күшеюі және нығаюымен тікелей байланысты . Жазба деректерде Қасым хан 15 ғасырдың 70 – 90 жылдары Қазақ хандығының Сыр бойындағы қалалар мен өңірлер үшін жүргізген күрестерге белсене қатысады , басшылық етеді . Бұл кезде қазақ ханы Керейдің ұлы Бұрындық , қазақ әскерінің қолбасшысы Қасым хан болды . Осы кезеңдегі оқиғаларды баяндайтын деректер Қасым ханды « белгілі сұлтан және атақты баһадүр » деп атайды . Ширек ғасырға созылған Сыр бойы үшін күресте Қасым хан және Әз-Жәнібек ханның басқа да ұлдары Сығанақ , Сауран , Отырар,Сайрам түбінде бірнеше рет Шайбани хан әскерін тас-талқан етіп жеңеді . 15 ғасырдың 90 жылдары жасалған бейбіт келісім бойынша Қазақ хандығына Сығанақ пен Сауран өтеді . Бұл қалаларда Жәнібек хан ұлдары билік жүргізеді .

15 ғасырдың 90 жылдары жасалған бейбіт келісім бойынша Қазақ хандығына Сығанақ пен Сауран өтеді . Бұл қалаларда Жәнібек хан ұлдары билік жүргізеді . 15 ғасыр басында Мауераннахрды бағындырып , үлкен күшке ие болған Мұхаммед Шайбани хан 1506 – 10 жылдары үздіксіз төрт рет қазақтарға жорық ұйымдастырады . Бұрындық хан Шайбани ханның алғашқы үш жорығына тойтарыс ұйымдастыра алмайды . Оның беделі төмендейді . Ал жазба деректерде « бұл кезде Қасым хандық билікте болмаса да, оның беделі ханнан күшті болды » және « өзін дербес ұстау үшін Бұрындық ханнан алыста көшіп-қонып жүрді » делінеді . 1510 жылы Шайбани ханның соңғы , төртінші жорығы Ұлытау өңіріндегі Қасым ханның ұлысына бағытталады . Қасым хан әскері Шайбани хан әскерін тас-талқан етеді де, жауды Сыр бойынан қуып шығады .

Ұрпақтары

Қасым ханның тарихта үш ұлының аты қалған . Олар : Мамаш, Хақназар хандар және Әбілқайыр сұлтан . Мамаш хан Қазақ хандығының тарихындағы аласапыран кезеңде билік етіп , қақтығыс кезінде қаза тапқан . Ал Хақназар хан қазақ халқының тарихында ұлы билеуші ретінде қалғаны белгілі . Әбілқайыр сұлтан Иран шахымен болған шайқаста 1511 жылы қаза болған .

Хақназар

Әбілқайыр сұлтан

Қасым ханның қасқа жолы

« Қасқа жол » — деп аталатын заң , қазақ арасында бұрыннан қалыптасқан әдет-ғұрып ережелері негізінде Қасым хан тұсында жасалған . Оның жасалуына себеп болған жағдайлар мыналар :

Қасым ханның билігі тұсында Керей , Жәнібек және Бұрындық хандар кезіндегі қазақ қоғамы анағұрлым жоғары сатыға көтерілді ;

Қазақ халқының этникалық территориясы толығымен біріктірілді ;

Хандық билік этникалық территорияға толық тарап , рөлі артты ;

Қазақ хандығының жаңа қалыптасқан жағдайына бұрынғы әдет-ғұрып заңы сай келмейді .

Қазақ хандығының құрылуы мен нығаюы ішкі феодалдық қырқыстар мен аласапыранқылықты аяқтатты , үнемі ер өліп , өріс бұзылып отыратын тайпалық талас-тартыстарға тыйым салды . Ел ішінде бейбіт береке орнады . Мұның өзі көшпелі шаруалардың бұрыннан қалыптасқан дағдылы дәстүрге бай мал жайылыстарынан мерзім бойынша тиімді пайдалануын , кезінде өріс-қоныс , жайлау-қыстауларына көшіп-қонуын , бейбіт өмір өткізіп , өндіріспен шұғылдануын қамтамасыз етті . Сөйтіп , әлеуметтік өндіргіш күштерді өсірді .

Қосымша

Бізге белгілі , « Қ a сым ханның қасқа жолы », « Есім ханның ескі жолы » және Тәуке ханның « жеті жарғы|жеті жарғысы » осы хан кеңсінің шешімі арқылы жарыққа…