Қазақ халқының дәстүрлі мәдениеті туралы мақала 11 сынып

Қазақ халқының дәстүрлі мәдениеті: рухани қазына мен ұлттық болмыстың негізі

Қай заманда да ұлттың ұлт болып қалуы – оның тілі мен дініне ғана емес, ең алдымен, ғасырлар бойы қалыптасқан төл мәдениетіне, рухани дүниесіне, салт-дәстүріне байланысты. Қазақ халқының сан ғасырлық тарихы бар, осы уақыт ішінде қалыптасқан ерекше мәдениеті – ұлттың төлқұжаты, болмысының айнасы десек, артық айтқандық емес.

Қазақтың дәстүрлі мәдениеті – тұрмыс-тіршілігінен, киім киісінен, қонақ күту рәсімінен, сөз саптауынан, тіпті әрбір қимыл-әрекетінен көрініс табады. Бұл – ата-бабаларымыздың өмір сүру философиясы, табиғатпен үндестігі, адам мен қоғамға деген көзқарасының көрінісі.

Салт-дәстүр мен ғұрыптар – қазақ мәдениетінің өзегінде. Бала туғаннан бастап, дүниеден өткенге дейінгі аралықта орындалатын әрбір рәсім – терең мағынаға ие. «Шілдехана», «қырқынан шығару», «тұсаукесер», «сүндет той», «беташар» сынды дәстүрлер – ұрпақты тәрбиелеудің, қоғамдық қатынастарды реттеудің бірегей тетіктері. Бұл – заң емес, бірақ заңнан да өткір, жүрекке жақын қалып.

Қазақ мәдениеті – тек салтта ғана емес, сөз өнерінде де бай. Мақал-мәтел, шешендік сөздер, айтыс, жыр-дастандар – ұлт руханиятының алтын арқауы. Осы арқылы бабаларымыз өмірдің мәнін, тіршіліктің заңдылығын ұғындырған. Қазіргі заманда цифрлы технология үстемдік еткенімен, осынау мұралардың тәрбиелік маңызы кеміген жоқ. Керісінше, ұлттық мәдениетке бет бұру – жаһандану дәуірінде өзіңді жоғалтпай, тамырыңды танудың басты жолы.

Атадан қалған мұра – киіз үй, ою-өрнек, ұлттық киім, зергерлік бұйымдар мен аспаптар – барлығы да біртұтас мәдени әлемнің бөлшегі. Әсіресе домбыра мен қобыздың үні – қазақтың жаны, даланың тынысы іспеттес. Мұны терең түсінген адам ұлтының рухын сезіне алады.

Бүгінгі ұрпақ үшін ең маңызды міндет – осы асыл мұраларды сақтау мен жаңғырту. Дәстүрлі мәдениетті музей сөресінде шаң басқан экспонат ретінде емес, тірі рухани кеңістік ретінде қабылдауымыз керек. Өйткені ол – ұлттың діңгегі, елдің рухани иммунитеті.

Қазақтың дәстүрлі мәдениеті – өткеннің сарқыншағы емес, болашаққа бағыттайтын шамшырақ. Оны құрметтеген ел – өзін де құрметтейді. Міне, ұлттық рухтың түп негізі осыда.