Қазақ хандығының құрылуы бойынша сабақ жоспары

Сынып: 7а

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақ тақырыбы

Қазақ халқының қалыптасу үдерісінің аяқталуы

Зерттеу сұрағы: Ұлы Дала мұрагері – қазақ халқы қалай қалыптасты?

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

6.1.1.3 – ежелгі және ортағасырлар тарихының оқиғалары арасында байланыс орнату арқылы қазақ халқы қалыптасуының негізгі кезеңдерді анықтау;

Сабақ мақсаттары

- Қазақ хандығының құрылу тарихымен таныстыру, қазақ жеріндегі тұңғыш дербес мемлекеттің жаулап алушылық соғыстар нәтижесінде емес, халықтың ғасырлар бойы армандаған арман тілегі мен өзара туыстастығы нәтижесінде дүниеге келгенін түсіндіру.

- Картамен жұмыс жасауға, өз бетінше қорытынды жасауға, ізденіске дағдыландыру. Оқушылардың тарихи – танымдық қабілеттерін өз бетінше ізденуге баулу, тіл байлығын дамыту.

- Тұңғыш қазақ мемлекетінің құрылуына негіз қалаған қоғам қайраткерлерінің еңбегін бағалай білуге, тарихи ұлы тұлғалардың ерліктерін насихаттай отырып, отансүйгіштікке тәрбиелеу, өз елінің тарихына, адал ұлдарына деген құрмет сезімін қалыптастыру. Қазақ хандығының шығу тегін, Қазақстандағы хандардың мақсатын, ұстаған бағытын түсіндіре отырып оқушыларды өз Отанын сүюге, ұлтжандылыққа тәрбиелеу.

Дескрипторлар

-Қазақ хандығы құрылуының тарихи маңызын анықтай алады

-М.Дулатидің «Тарихи-Рашиди» еңбегінің маңыздылығын түсіндіре алады

-Қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтай алады

-Тарихи оқиғалар мен процестердің сабақтастығын сипаттауда «Ұлы Дала Елі» ұғымын қолданады

Тілдік мақсаттар

1. Түрлі ақпарат көздерінен мәлімет алады, тұжырым жасайды, пікір алмасады (оқылым, тыңдалым, айтылым дағдылары).

2. Деректердің мазмұнын түсінеді, тарихи интепретация жасай алады, мінездеме жазады (оқылым және жазылым дағдылары).

3. Қазақ хандығы құрылуының тарихи маңызы қандай? деген сұрақ төңірегінде талқылау (айтылым дағдысы)

Терминдер

Халық,этнос, жүз, ұлт, алаш, хан, орда

Құндылықтарды дарыту

Құндылықтар:

- патриотизм

- отансүйгіштік

- өз халқы үшін мақтаныш

- көшбасшылық

- ұлттық сана – сезім

- бостандық

Қазақ хандығының құрылуы туралы мақтаныш сенімін оятады. Өзге мемлекеттермен терезесі тең қарым-қатынас ұстаған мемлекеттің саясатынан хабардар болады.

Пәнаралық байланыстар

География-картамен жұмыс. Қазақ хандығының алғашқы құрылған территориясын картадан көрсете алады, көршілес мемлекеттердің территориясын анықтай алады

АКТ қолдану дағдылары

Ғаламтордың көмегімен ақпараттарды анықтап, сұрыптай алады

Бастапқы білім

Қазақ хандығының құрылуының алғышарттарымен таныс болуы керек

Сабақ барысы

Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет

Ресурстар

Сабақтың басы

Оқушылармен сәлемдесу. Түгелдеу.

Үй тапсырмасын тексеру.

1-тапсырма. «Тарихи сынақхат»

Сөйлемді тиісті ұғымдармен толықтырып аяқтаңыз

1. Қазақ халқының ата-бабалары сақ, үйсін, қаңлы, түркі, түркеш, қарлұқ, оғыз, қыпшақ және т.б. тайпалар.

2. Қазақ халқының ата-бабалары сақтардың тілі иран тілдес, бет келбеті еуропоитік, андрон тайпаларына ұқсас болған.

3. Кейін монғолдық нәсілге айнала бастаған.

4. Б.з.б. І мыңжылдықтың ортасынан бастап түркі тілдес тайпалар мекендеген.

5. VІ-ХІ ғғ. Түрік қағанаты, Батыс және Шығыс Түрік қағанаттары, Түргеш қағанаты және т.б. түрік мемлекеттері құрыла бастады.

2- тапсырма: «Тарих толқыны»

Сұрақтарға жауап беріңіз

"Қазақ» сөзі кездескен сөздік қалай аталады?

“Қазақ” сөзі кездесетін сөздік қай жылы жазылған?

Бұл сөздік қай мемлекетте жазылған ?

Бұл сөздікте “қазақ” сөзі қандай мағына береді?

«Қазақ» атауы көне түрік тілінде қандай мағына білдіреді?

3- тапсырма: «Тарихи шындық»

Мәтіндегі қателерді табу

"Қазақ" термині туралы ғалымдар арасында бір ғана пікір бар. Бір деректерде "қазақ" атауы туралы "Қазақ» сөзі тұңғыш рет 1842 жылы жазылған араб-француз сөздігінде кездеседі. Бұл сөздікте «қазақ» ұғымы, «сарбаз», «жауынгер» деген мағынада түсіндіріледі. «Қазақ» атауы көне түрік тілінде «малшылар» деген мағынаны білдіреді.

Өзбек пен Берке сұлтандар қазақ халқының қалыптасуына, Қазақ хандығының құрылуының негізін салды. Жәнібек пен Керей хан тұсында олардың қоластындағы барлық халық «өзбек» деп атала бастады. Біртіндеп «түрік» атауы, Қазақстан аумағын мекендеген, сыртқы бет-әлпеті, тілі, мәдениеті ұқсас адамдардың біртұтас біріккен тобын қалыптастырды.

Қазақ халқының құрамына арғын, найман, дулат, барлас, үйсін, қаңлы, қыпшақ, алшын, монғол, қоңырат, уақ, боржігін, жалайыр, табын, адай және башқұрт басқа да тайпалар кірді. Бұл тайпалардың ортақ тілі - татар тілі болды. Нәсілдік белгілері-монғолоидтық.

Түріктің бір бұтағы қазақ еді,Қайсар мінез, өр еді, ғажап еді.Жәнібек, Керей хандар басын қосып,Өмірге келген еді қазақ елі.Алтай мен Атыраудың арасындаЖетісу, жеті өзеннің сағасында.Бірігіп Ұлы, Орта, Кіші жүз боп,Хандық құрды қазақ өз даласында.

Сонымен бүгінгі сабағымыздың тақырыбы: Қазақ хандығының құрылуы.

Сабақтың мақсатын айқындау.

Сабақтың ортасы

Зерттеу және талдау

Керей мен Жәнібек хандар туралы бейне материал ұсына отырып, Қазақ хандығының құрылуына әсер еткен факторларды анықтауға және оған дәйектер келтіру.

Қазақ хандығының құрылуына әсер еткен себептерге маңыздылық тізбегін құру.

Мемлекеттің құрылуына әсер ететін факторлар:

Географиялық фактор

Діни фактор

Демографиялық фактор

Экономикалық фактор

Сыртқы фактор

Әлеуметтік-саяси факторлар

Қазақ хандығы құрылуының себептері:

1.Керей мен Жәнібек сұлтандардың Қазақ хандығын құруға ұмтылуы

2.Халық бұқарасының Әбілқайыр ханға наразылығының күшеюі

3.Алым-салықтың көбеюі

4.Әбілқайыр ханның ойраттардан жеңіліп қалуы

5.Қазақ халқының құрылуы және оның жүздерінің айқындалуы

6.Әлеуметтік қатынастардың нығаюы

1 тапсырма: «Тарихи дерек»

Оқушыларға Қазақ мемлекеті қашан, қай жерде, қалай құрылды т.б. сұрақтар қойып саусақ ұшы білімін нақтылаңыз.

Керей мен Жәнібектің бөлініп шығуы туралы мағлұмат беру үшін М.Х. Дулатидің «Тарихи -Рашиди» еңбегінен үзінді беріңіз. Оқушылар мәтінді оқып, мына сұрақтарға жауап береді:

-Бұл қандай дерек түріне жатады?

-Бұл дерек бізге қандай мағлұмат береді?

-Деректен қандай қорытынды шығаруға болады?

Қазақ хандығының негізін қалаушылар• Жәнібек хан (Әбусайд) Орыс ханның ұрпағы, Барақ ханның кіші ұлы.• Керей хан - Орыс ханның немересі, Болат ханның ұлы Қазақ хандығының алғашқы ханы

2 тапсырма: «Тарихи ұғым» сәйкестендіру

Ұғымдар мен терминдер

Мағынасы

1. ЭТНОС