Қазақ тілі олимпиадасына арналған авторлық бағдарлама 9 сынып

Авторлық бағдарлама

Әдістемелік нұсқаулық

мектепмұғалімдеріне арналған

Құрастырған:

ӘОЖ 373.167.1 (075.3)

ҚБЖ 32.81 я 72

А 77

Пікір жазған:

Тойганбекова Ш.М. – педагогика ғылымдарының кандидаты, қауымдастық профессоры. «Өрлеу» АҚ БАҰО ПҚ БАИ «Инновациялық технологиялар және жаратылыстану гуманитарлық пәндерді оқыту әдістемесі» кафедрасының меңгерушісі.

«Олимпиада резервтерін дайындау»: авторлық бағдарлама/Адахамова Гулнара Сайдикаримовна/– 2019 -126 бет.

ISBN 996-854-74-83

Ұсынылып отырған әдістемелік оқу құралында жан-жақты сабақ жоспарлары, дәстүрден тыс сабақ үлгілері берілді. Қосымша жұмыстарды орындау барысында мұғалім де, оқушы да өздерінің шығармашылық идеяларын жүзеге асыра алады. Бұл әдістемелік оқу құралы жалпы білім беретін мектептердің мұғалімдеріне қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен көмекші құрал ретінде ұсынылады.

ӘОЖ 373.167.1 (075.3)

ҚБЖ 32.81 я 72

А 77

ISBN 996-854-74-83

© Адахамова Г.С.,2019.

КІРІСПЕ

Мектеп оқушылары үшін«Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен олимпиада резервтерін дайындау» типтік оқу бағдарламасы

Бұл әдістемелік нұсқау «Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен олимпиада резервтерін дайындау» таңдау курсының бағдарламасына сай мұғалімдерге әдістемелік құрал ретінде ұсынылып отыр.

Ұсынылып отырған әдістемелік нұсқауда жан-жақты сабақ жоспарлары, дәстүрден тыс сабақ үлгілері берілді. Сарамандық жұмыстарды орындау барысында мұғалім де, оқушы да өздерінің шығармашылық идеяларын жүзеге асыра алады.

Тәжірибелі және шығармашылықты жұмыс істейтін мұғалімдер әдістемелік нұсқаудан сабақ барысында жаңа идеялар табатыны сөзсіз.

Бағдарламаға сай берілген материалдарды әрбір мұғалім өз мүмкіншіліктеріне қарай өзгерте алады.

1 сабақ

Сабақтың тақырыбы

Кіріспе

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Олимпиада түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы: Олимпиада ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Олимпиада резервтерін сипаттайды.

Басым оқушылар:Олимпиада резервтеріне сипаттама беріп, мағынасын ашады. Олимпиада резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Олимпиада резервтерін суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы:қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Олимпиаданың негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.

Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;

Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті

Алдыңғы білім

Пәнге кіріспе

Жоспар

Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар

Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

Оқушылармен сәлемдесу,

Сабаққа қатысуын тексеру,

Жағымды ахуал қалыптастыру.

Сабақтың ортасы

30 минут

Жаңа сабақ

І кезең:

Олимпиада жазбаша түрде өтеді. Берілген үш тақырыптың біріне шығарма жазасыз.

Жазбаша жұмыс бес критерий бойынша ең жоғары 50 ұпаймен бағаланады:

1) Эссенің мазмұны, ой тереңдігі – 10 ұпай; 2) Әдеби материалды пайдалану деңгейі – 10 ұпай;

3) Эссенің жазылу стилі мен тілі – 10 ұпай; 4) Тыныс белгілері (пунктуация) – 10 ұпай;

5) Емле (орфография) – 10 ұпай.

ІІ кезең:

1.Көп қырлы талант иесі – М.Мақатаев. Поэма дегеніміз не?

2. Пунктуация.

3.Морфологиялық талдау

Өте бір түтеген боран соғып кетпесе, жылқы баласы қандай ызғарлы суықта да желге қарсы қарап қар тебеді.(С.Мұқанов)

Дескрипторлары:

Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.

Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?

2 сабақ

Сабақтың тақырыбы

Эссенің тақырыбын дұрыс таңдау

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Эссе ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Эссе ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Эссеұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Эссеұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Эссе резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Эссеұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Эссе ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.

Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;

Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті

Алдыңғы білім

Пәнге кіріспе

Жоспар

Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар

Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

Оқушылармен сәлемдесу,

Сабаққа қатысуын тексеру,

Жағымды ахуал қалыптастыру.

Сабақтың ортасы

30 минут

Жаңа сабақ

Оқу бағдарламасындағы ең көп тараған, тәжірибеде жиі пайдаланылатын жазба жұмыстардың ішінде күрделісі де, маңыздысы да шығарма жұмыстары. «Шығарма» деген сөздің негізінде «шығару» деген ұғым жатады (Яғни, ойдан шығару, ойлап шығару). Бұдан шығатын қорытынды: шығармаға қойылатын талап аса күрделі, әрі маңызды болады. Бұл жұмысты мектептегі шығармашылық іздендіруге негізделген жұмыстардың күре тамыры десек те, артық емес.

Эссенің күрделілігі сол – бұл оқу процесіндегі бірден-бір жеке дара орындалатын жұмыстардың түрі. Қарастырылатын мәселе, жазатын тақырып біреу болса да, әр оқушы оны өзінше жеткізеді, яғни тілі, пікірі, қорытыныдысы сол көркем туындыны не кейіпкерді қабылдау дәрежесіне байланысты. Дегенмен шығармаға қойылатын негізгі талаптарды мұғалім оқу кабинетіне «Жазба жұмыстарына байланысты нұсқаулар» деген атпен (басқа да тақырып алу әр мұғалімнің өз еркі) жазып қоюдың тиімділігі зор.

Эссе жазуда басшылыққа алынатын дүниелер:

1. Таңдаған тақырыбыңды әбден ойлап алу керек

2. Жоспар тақырыпқа байланысты нақты жасалу керек

3. Эпиграф алынуы керек. Ол тақырып пен негізгі идеяны ашуға сәйкес алынады.

4. Пікірлердің,ойдың, жазатын негізгі мәселелердің реті мен жүйесін сақтау қажет

Эсседен ізденілетін кемшіліктер:

А) Тақырыптан ауытқушылық

Ә) Кіріспенің тұжырымды, бірақ шығарманың қалған бөлімдерінің де дұрыс, нақты жазылуына бағыт, бағдар беретіндей болмай қалуы

Б) Пайымдауың, дәйек сөзің, салыстыруың негізгі пікірге байланысты алынбай қалуы.

В) Қосымша материалдарды, ғылыми еңбектерді пайдаланғанда, авторы, кітаптың аты, беті айқын жазылмай қалуға болмайды

Г) Негізгі болімнің толық, әрі дәлелді келуімен қатар, шығарманың ең басты пікірлері осында болатындығын ескеріп жүру керек.

Д) Қорытындың негізгі пікіріңнің төңірегінде жазылуы шарт. Оған ерекше назар аудар. Себебі түйін,соңғы пікір-жұмысыңның нәтижесі осында көрінеді.

Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.

Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?

3-4 сабақ

Сабақтың тақырыбы

Эссе мазмұнын ашу

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Эссе ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Эссе ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Эссеұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Эссеұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Эссе резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Эссеұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Эссе ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.

Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;

Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті

Алдыңғы білім

Эссенің тақырыбын дұрыс таңдау

Жоспар

Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар

Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

Оқушылармен сәлемдесу,

Сабаққа қатысуын тексеру,

Жағымды ахуал қалыптастыру.

Сабақтың ортасы

30 минут

Жаңа сабақ

Тақырыбына байланысты материалды алдын ала дайында,ізде,оларды іріктей отырып,ең негізгісін сұрыптап ал.

Эссенің тіліне, стиліне аса жауапкерші -лікпен қара:

а) Сөйлемдердің тиянақты,ойлы болсын. Шұбалаңқылықтан сақтан.

ә) Әдемі айшықты сөздерді пайдалан. Бұл - шығарма, сондықтан оның тілі де төгіліп тұруы қажет.

б) Мақал-мәтел, сөз тіркестерін не әдемі сөз оралымын пайдаланғың келсе, алдын ала оны жазып алуға болады. Сонан соң керегіңді пайдаланасың.

Емілелік сөздіктер жаныңда болсын, сауаттылық - шығарма үшін ең маңызды мәселе. Жазу мәдениетіне де ерекше ден қой: таза, ұқыпты жаз әрі әрбір әрпің айқын, еркін оқуға жарайтындай болсын, әрі жазуың көркем түссін.

Эссені жазарда тақырыбыңызды толық ашатындай, жан-жақты көзқараста зерттеп, білікті оқушы ретінде ой қозғаңыз. Сәттілік!Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.

Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?

5 сабақ

Сабақтың тақырыбы

Логикалық ой тереңдігін ұшқырлау

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Логикалық ой ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Логикалық ой ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Логикалық ойұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Логикалық ойұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Логикалық ой резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Логикалық ойұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Логикалық ой ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.

Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;

Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті

Алдыңғы білім

Эссе мазмұнын ашу

Жоспар

Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар

Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

Оқушылармен сәлемдесу,

Сабаққа қатысуын тексеру,

Жағымды ахуал қалыптастыру.

Сабақтың ортасы

30 минут

Жаңа сабақ

Оқушының жас ерекшелігін ескере отырып қазақ тілінен түрлі логикалық тапсырмалар беру арқылы, білімнің беріктігін қамтамасыз ету, баланың шығармашылық қабілетін дамыту,интелектуалдық деңгейін котеру. «Логикалық тапсырмалар» оқушының жас ерекшелігін ескере отырып құрастырылды. Теориялық білімдерін кеңейтіп,оны практикада қолданылуына ықпал етеді. Логикалық тапсырмалар оқушының интеллектуалдық деңгейін котереді.Оқу материалын балалардың ойлау қабілеті жетерліктей жас ерекшеліктерін ескере ұйымдастырса ғана,оның ойлау қабілетінің дамуына мүмкіндік туады. Сондықтан да мұғалім балаларды үнемі ойланып оқуға бағыттауы тиіс,бұған оқу үрдісін жүйелі ұйымдастыру, сабақта бала логикасын дұрыс дамыта алатын мүмкіндіктерді мол пайдалану арқылы жетуге болады.

Дұрыс ойлаудың формалары мен заңдары туралы ғылым логика деп, ал ой қортындыларының обьектив пікірлерге негізделетін процесі логикалық ойлау деп аталады. Логикалық ойлаудың ерекшелігі – қортындылардың қисындылығында, олардың шындыққа сай келуінде. Логикаға түскен құбылыс түсіндіріледі,себептері мен салдары қатесіз анықталады. Ұғымдар арасындағы байланыстар мен қатынастардың дұрыстығын теріске шығаруға болмайтыны пікірде көрсетіледі.Психолог – ғалымдар: Н.Н.Поспелов, А.Н.Леонтьев «логикалық ойлау» ұғымына нақты анықтама берген. Олардың пікірінше «логикалық ойлау» дегеніміз логика заңдылықтарын пайдалана отырып ой – пікірлерді,тұжырымдарды қолдануға негізделген ойлаудың бір түрі.

Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.

Соңы

5 мин

Рефлексия.