Қазақ тілі пәнінен білімді тексеру тапсырмалары 8-сынып

«Қазақ тілі » пәнінен оқушылардың білім-білік дағдыларын тексеру тапсырмалары.

8-сынып. Қазақ тілі пәні. 1-нұсқа.

Ұзақтығы: 20-25 минут.

Тапсырмалар түрлері: Қысқа жауапты қажет ететін . Толық жауапты қажет ететін сұрақтар

1-тапсырма. Төменде берілген сұрақтарға жауап беріңіз. [5]

Күрделі анықтауышты табыңыз.А) Аласа үйден түтін шығып жатыр. В) Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен. С) Біраздан кейін іштен қара торы жігіт шықты. Д) Далада кішкентай балалар ойнап жүр. Е) Шалғай ауылдарда жарық сөніп қалды.

Есімшеден жасалған бастауышты табыңыз.А) Ербол қыстауды әлі таба алмай келеді. В) Жақсы – ісімен жақсы. С) Жығылған күреске тоймайды. Д) Басында құндыздаған қара пұшпақ бөрік. Е) Жаңа ғана жаққан ағаштың иісі мұрынды жарып барады.

Сөйлемнің тұрлаулы мүшелерін табыңыз.А) есім сөздер В) бастауыш, баяндауыш С) толықтауыш, пысықтауыш Д) одағай, шылау Е) анықтауыш, қыстырма сөздер

Сілтеу есімдігінен жасалған баяндауышты көрсетіңіз.А) Бі үшеуіміз мәселені дұрыс шештік. В) Ақ бесті қара қасқадан сытылып шықты. С) Мен сізден осыны сұрағалы отырмын. Д) Ауылдың маңы – терең сай. Е) Сұрап отырғаны – осы.

Толықтауыш қатысып тұрған сөйлемді табыңыз.А) Айнаш Асанды да үйіне алып жүрді. В) Қызыл жүзді, жирен сақалды Беріктің денесі ірі, қапсадай.С) Бұйралау, ұзын, сары сақалы бар, қызыл жүзді сұлу адам екен. Д) Жұрт үндемей қалды. Е) Құнанбай жататын үлкен бөлме.

2-тапсырма. Мәтінді түсініп оқыңыз. Төменде берілген тапсырмаларды орындаңыз. [10]

Алашорда үкіметіне сайланғандарға жеке-жеке тоқталғанда, алдымен ауызға алатындардың арасында, әрине, съезд сайлаған «Алашорда үкіметінің» төрағасы Әлихан Бөкейхатовтың есімі аталады. Әлиханды замандастары мен халқы қадірлеп, «Әлекең» деп атап кеткен. Әлихан Бөкейханов – бүкіл саналы өмірін қазақ халқының ұлттық саяси бостандығы мен дербестігіне арнаған аяулы ұлы тұлға. Әлиханның ата-тегі жағынан төрелер тұқымынан екені мәлім.

Әлихан Бөкейхановтың туған жылы туралы деректер әр түрлі. Дегенмен де, біз келтіріп отырған дерек дұрыс болар дейміз. Себебі оның жасы туралы келтірілген ең алғашқы архивтік дерек – Қазақстан Республикасының орталық архивінде сақталған құжат. Бұл құжатта Әлихан Бөкейхановтың есімі Қарқаралы ерлер приход училищесінің дайындық бөлімінде оқып жүрген жиырма үш қазақ баласымен бірге үлгерімі туралы ведомосіндегі деректе көрсетілген. Әлихан училищеге 1878 жылы 16 қыркүйекте түскенде жасы он бірлерде деп көрсетіледі.

Әлихан Омбы техникалық училищесінде оқып шығады. 1894 жылы Санкт-Петербург орман иснтитутының экономика факультетін бітіреді. Жоғарғы оқу орнын бітірген соң, училищеде математикадан сабақ береді. Қазақ даласының жер жағдайын зерттеген, яғни қазақтың «Артық жерін» заң жүзінде негіздеу үшін өкімет құрған Ф.А.Щербина экспедициясының құрамында болып, қазақты отырықшыландыру мәселесімен түбегейлі танысып, зерттейді. 1905 жылы Семей облысынан бірінші Мемлекеттік Думаға депутат болып сайланады.

Әлихан Бөкейханов Ресейдің көрнекті экономист, географ ғалымдарымен бірлесе отырып, «Россия – біздің отанымыздың жалпы географиялық сипаттамасы» атты көп томдық еңбектің 1903 жылы шыққан қазақ өлкесіне арналған он сегіз томының тарауларын жазуға қатысқан. Әлекең қазақтар туралы шынайы мәліметтер келтіріп, қазақ халқын асқақтатады. Қазақтың ой-өрісі мен дүниетанымы, ежелгі мәдениеті мен тарихының анағұрлым озық тұрғанын аңғартады. Абайды алғаш рет орыс оқырмандарына таныстырады, оның қазақ әдебиетіндегі алатын орнын бағамдайды.

Әлихан қазақ қоғамының тыныс-тіршілігінен қол үзбей, «Қазақ» газетіне «Қыр баласы» деген атпен ел тіршілігінің өткір де, түйткіл мәселелеріне ден қойған мақалалар жазады

Ақпан төңкерісінен соң, оңтайлы саяси ахуалды қалт жібермей пайдаланып, қазақ елдігінің дербестігі үшін белсене қимылдайды.

Жаңа жағдайға байланысты Алаш зиялылары өздерінің күрескерлік жолын, өз халқының сауатын ашу үшін оқулықтар жазып, фольклорлық әр түрлі жинақтар шығарып, ғылыммен шұғылданып, аудармалармен айналысып, қазақ шаруашылығын ұйымдастыруда басқа жұрттың озық мәдени түрлерін пайдаланудың жолдарын көрсетіп, насихаттауға бағыттайды. Өзінің қатарластары – қазақ зиялыларына ұлттың әдебиеті мен мәдениетіне қатысты ғылыми еңбектер, шығармалар, мақалалар жазуды тапсырады. Бір сөзбен айтқанда, қазақ халқының ұлттық ғылымына үлес қосуды аманаттайды.

1. Мәтіндегі Әлиханның тұлғасын ашатын даналық түйін.

А) Талабы жоқ жас ұлын – жалыны жоқ шоқ

В) Атадан жақсы ұл туса, елдің қамын жейді

С) Жолы болар жігітке, Жолдан жолдас қосылар

Д) Ата тұрып, ұл сөйлегені – ержеткені

Е) Ханның қасында болғанша, судың басында бол

2. Мақаланы жазудағы автордың мақсаты неде деп ойлайсыз? Өз ойыңызды 3-4 сөйлеммен жазыңыз.

3. Мәтіннің негізгі ойын ашатын «Атадан жақсы ұл туса, елдің қамын жейді» деген мақалды өз сөзіңізбен түйіндеңіз.(3-4 сөйлем)

4. Әлиханның басқа жұрттардың озық мәдениетін негізге алуының себебі неде деп ойлайсыз? Ойыңызды дәлелдеп жазыңыз.(3-4 сөйлем)

5. Мәтіннің төртінші бөлімінен байқалатын Әлиханның ерекше қасиетін толықтырып, кейіпкер бейнесін ашатындай 4-5 сөйлеммен талдап жазыңыз.

Жауап

Балл

Күрделі анықтауышты табыңыз.- С) Біраздан кейін іштен қара торы жігіт шықты.

Есімшеден жасалған бастауышты табыңыз.- Жығылған күреске тоймайды.

Сөйлемнің тұрлаулы мүшелерін табыңыз. -В) бастауыш, баяндауыш

Сілтеу есімдігінен жасалған баяндауышты көрсетіңіз.- Е) Сұрап отырғаны – осы.

Толықтауыш қатысып тұрған сөйлемді табыңыз.- А) Айнаш Асанды да үйіне алып жүрді.

Мәтіндегі Әлиханның тұлғасын ашатын даналық түйін.- В) Атадан жақсы ұл туса, елдің қамын жейді

Мақаланы жазудағы автордың мақсатын нақты жазады. Ықтимал жауабы: /Оқушы жауабы ескеріледі./