Қазақ тілі пәнінен олимпиада тапсырмалары, 9-сынып

1 -мәтін

Бұрын бір тышқан болыпты. Ол өте ақкөңіл, достарымен тату екен. Бірақ жаңа келген мысық оған тыныштық бермепті. Бір күні оның ұйықтап жатқанын көрген мысық байқамаған болып жалпақ табанымен жаншып өтті.Шошыған тышқан орнынан қарғып тұрып мысыққа:– Мен ешқашан басқаларға жамандық жасаған емеспін. Сен неге маған өшігіп жүрсің? – дейді. Мысық тәкаппарлана:– Саған тышқан бол деген кім? Тышқан екенсің, жеуге тиіспіз! – дейді.Оның түпкі ниетін байқаған тышқан содан былай сақтанып, бұрыш- бұрышта тығылып жүретін болыпты. Бір тәуірі мысық өте ұйқышыл екен. Басы жастыққа тиді болды, қорылдай кетіп, қанша оятса да оянбайды екен. Мұныбілген ақылды тышқан ебін тауып, ұйықтап жатқан дұшпанының мойнына қоңырау байлап қойыпты. Сөйтіп, жүрген сайын сылдырайтын қоңыраудыңарқасында алаңсыз ұйықтап, еркін жүретін болыпты.

1. Тышқанның дұшпанын анықтаңызA)БатылB)ЖалқауC)МақтаншақD)ӨркөкірекE)Айлакер

2. Тышқанның алаңсыз өмір сүруіне негіз болған жағдайA)БатылдығыB)ШыдамдылығыC)ШапшаңдығыD)ЕптілігіE)Тапқырлығы

3. Мәтін мазмұнына сай мақалды табыңыз.A)Диірменде туған тышқан тарсылдан қорықпасB)Досы көпті жау алмайдыC)Екі қошқардың басы бір қазанда піспесD)Ежелгі дұшпан ел болмасE)Жалғыз қаздың үні шықпас

4. Мәтін мазмұнына сай тақырыпты таңдаңыз.A)Қулығын асырған тышқанB)Мысық пен тышқанC)Тату-тәтті өмірD)Ұйқышыл мысықE)Жаңа дос

5.Тышқан ненің арқасында алаңсыз ұйықтап, еркін жүретін болыпты?А)ҰйқыныңВ)ҚоңыраудыңС)МысықтыңD)ДостықтыңЕ)Жалқаулықтың

2-мәтін

Айдостың туфлиі жыртылып қалды. Ертесі сабаққа киіп баратын туфлитабыла қоймады. Ауылдағылар ауданға себепсіз бара бермейді. Әкесі жыртылған туфлиінің табанын алып, басқа табаны тозған аяқ киімгетігіп берді. Көзге қораш көрінеді. Оны қарап тұрған әкесі жоқ.«Тамаша емес пе?» деп қояды.Ертесіне еріксіз әлгі аяқ киіммен мектепке барды. Галош секілді бірдеме өзі. Әшейінде партаның үстімен жүгіріп жүретін Айдос осы жолытыныш отырды. Сұрағандарға «ауырып отырмын» дей салды. Аяғына бәрі қарап отырғандай. Партаның астына тығып әлектенді. Мұғалімдер сабақ сұрайды, бұл дайын емеспін дей салады. Олар да журналға тиісті бағаларын қонжитып жатыр.Тақтаға да шықпады. Өзін қор санады. Тамағына өксік тығылды. 4 сабақ біткенше орнынан тапжылмайотырды.Сабақ аяқталысымен мектептен жүгіре шықты. Еңіреп жылап үйгекелді.Үйге кірсе, жаңа туфли әкеліп қойыпты.1.Айдос қандай әрекетке ыза болды?A)Әкесі Айдостың пікірін сұрамағанынаB)Ертең сабаққа баратынынC)Ауданға баратын адамның болмағанынаD)Әкесінің басқа табан тігіп бергенінеE)Туфлиінің жыртылғанына

2.Қандай мақал-мәтел Айдостың қылығына сәйкес келеді?A)Базарда бәрі бар, ақшасыз ешкім бермейді.B)Қалауын тапса қар жанар.C)Қырсыққан жігіт мал таппас.D)Өтірік айтқаннан өлген артық.E)Жылай-жылай жар қазсаң, күле-күле су ішерсің.

3. Айдос неліктен жылап жіберді?A)Туфлисіз қалғанына ренжіп.B)Бүгін басынан өткен жағдайға төзгеніне.C)Жаңа туфли әпергеніне қуанып.D)Ата-анасына сенбегеніне ренжіп.E)Сабақты айтпай, тисті баға алғанына.

4. 2-бөлімде қандай жағдай туралы айтылды?А). Айдос келеңсіз жағдайға тап болды.В) Сыныптастарының барлығы Айдостың аяқ киіміне күлді.С). Айдос бүгінгі сабағын әдеттегідей оқыдыD) Үйге кірсе, жаңа туфли әкеліп қойыпты.Е) Партаның астына тығып әлектенді

5. Айдос неше сабақ біткенше орнынан тапжылмай отырды?A)ҮшіншіB)БіріншіCТөртіншіD)Барлығы терісE)Барлығы дұрыс

3-мәтін

Арқар – қой тұқымдасына жататын жануар. Өзінің денесі сымбатты, биіктігі125 сантиметрге, салмағы 200 килограмға дейін жетеді. Жазда арқасы мен бүйірі қоңыр, бауыр жағы ақшыл түсті келеді. Еркегінде де, ұрғашысында дамүйіз болады. Құлжасының мүйізі ірі, бұралып иілген, айшықты, аналығынікі нәзік, өте қысқа, бозғылт қоңыр түсті болады. Мүйізіндегі сақинаға қарап жасын анықтайды. Арқар негізінен Орта және Орталық Азияның тауларын, Азияның оңтүстігіндегі тауларды мекендейді. Арқар – биік тауларда тіршілік етуге бейім, аязға өте төзімді жануар. Арқар көбінесеүйір-үйірімен жүреді. Көбіне, көгалды шоқылардың арасындағы далалыөңірде жайылады. Қыста салқын түссе, таудың етегіне, көктем мен жаздатаудың субальпілік белдеуіне қарай аударылады. Бұл мезгілде олар 10-15-тен топтанып жүреді.Тек жазда көбею кезінде бөліне бастайды, көбінеегізтуады. Арқарлардың басты жауы – қасқыр мен барыс. Арқар дәмді ет,сапалы тері беретін аң болып санала ды. Алайда саны жылдан- жылға азайыпбарады. Сондықтан қазір оны аулауға тыйым салынған. Қазақстан Ғылым академиясының бір топ ғалымдары арқарды меринос қойыменбудандастыру арқылы қазақтың асыл тұқымды арқар-меринос қойыншығарды.

1.Неліктен арқарды аулауға тыйым салынған?A)Бағалы кәсіптік аң болғандықтанB)Егіз төл беретіндіктенC)Мүйізі үлкен болғандықтанD)Суыққа төзімді болғандықтанE)Меринос қойымен будандастыратындықтан

2.Қазақстан ғалымдары қандай ғылыми жаңалық ашты?A)Арқардың тіршілік ету ортасын айқындадыB)Арқардың төлдеу ерекшелігін көрсеттіC)Арқардың мүйізіне қарап жасын анықтадыD)Арқар терісінің сапалылығын дәлелдедіE)Арқардан төрт түлік түрін шығарды

3.Арқардың негізгі жауы нелер?A)Шөп қоректілер.B)Сүт қоректілер.C)Ет қоректілер.D)Қос аяқтылар.E)Үй жануарлары.

4.Арқар қандай жерлерді мекендейді?A)Тау бөктерлерінB)Құмдауыт ойпаттардыC)Жазық даланыD)Егіс алқаптарынE)Шөлейт жерлерді

Бауырсақ Шай, қымыз, шұбат ішкенде дастарқанға бауырсақ салады. Бауырсақты жоғары немесе бірінші сортты бидай ұнынан пісіреді. Оны қамырды ашытып та, ашытпай да дайындауға болады. Ашытпай пісірген бауырсақ көпке шыдайды, ал ашытып пісірілген бауырсақ кеуіп қалса, жеуге жайсыз болады. Ашымаған қамырдан бауырсақ пісіру үшін ұнға май, жұмыртқа, сүт, тұз салып илейді. Қамырды жазып, төрт бұрыштап немесе жіңішкелеу кеседі. Кесіп дайындаған бауырсақтың бетін кеуіп кетпеу үшін жауып қойған жөн. Қазанға май салып әбден қыздырып алған соң, бауырсақ майдың мөлшеріне қарай салынады. Бауырсақты үздіксіз араластырып тұрса, біркелкі болып піседі. От қатты жанса, бауырсақтың іші шикі болады немесе тым қызарып кетеді. Қызыл күрең болып піскен бауырсақ сәнді де, дәмді де болады.1. «Шикі» сөзіне қарсы мәндес сөз2,Бауырсақ қай жағдайда көпке шыдайды?

Жеті қазына мен жеті ырыс

Жеті қазына – қазақтың дәстүрлі дүниетанымындағы философиялық түсініктердің бірі. Қазақ халқы жеті қазынаны ер жігіттің өмірімен байланыстырып, оның ұғымына мыналарды…