Қазақ тілі сабағына арналған тұсаукесер 5 сынып

Буын. Буын түрлері

Буын-сөз құрамындағы бір немесе бірнеше дыбыстар тобынан жасалған фонетикалық бөлшек

А-па, мек-те-бі-міз-де т.б.

Ерекшеліктері

1.Буын болу үшін оның құрамында дауысты дыбыс болуы тиіс

2.Бір буын ішінде дауысты дыбыс біреуден артық болмау керек

3.Буында мағына болмайды

4.Бірінші буын болмаса, қалған буындар, негізінен, дауыстыдан басталмайды

Буын түрлері

Ашық буын -бір ғана дауысты дыбыстан болатын немесе дауыссыздан басталып, дауыстыға аяқталады.

Тұйық буын -дауыстыдан басталып, дауыссызға аяқталатын буын

Бітеу буын -дауыссыздан басталып, дауыссызға аяқталатын буын

Ә-ке, та-ға-ла-ды т.б.

Ар, ұқ, ұт, ант, өрт, ұлт т.б.

Бас, бас-тық, бұл-бұл-дар, қант, қарт т.б.

Қазақ тіл білімі

Лексика

Фонетика

Сөзжасам

Сөз бен мағына

Сөздік құрам

Тұрақты тіркестер

Мақал-мәтелдер

Сөздік қор

Дыбыстар және олардың жіктелуі

Буын түрлері,

тасымал

Дыбыстық заңдылықтар

Орфография,

о рфоэпия,

графика

Сөзжасам

тәсілдері

Сөз тұлғасы

Дара сөздер мен күрделі сөздер

Қазақ тіл білімі

Морфология

Синтаксис

Атауыш сөздер

Көмекші сөздер

Одағай сөздер

Сөйлем және оның түрлері

Құрмалас сөйлем

Сөз тіркесі

Жай сөйлем

Дыбыстардың жіктелуі

Дауысты дыбыстар

Дауыссыз дыбыстар

тілдің

жақтың

Ерін мен езудің

қатысына қарай

жуан

жіңішке

қысаң

ашық

еріндік

езулік

а

о

ұ

ы

у

(су, бу )

ә

е

и

ө

ү

і

у

(беру, келу)

о

ө

ұ

ү

у

а

ә

е

і

ы

и

э

а

ә

е

о

ө

э

и

ы

і

ұ

ү

у

к

қ

п

с

т

ф

х

ш

ч

ц

щ

г

ғ

б

з

д

в

һ

ж

й

л

м

н

ң

р

у

ауа, бау

Үндестік заңы

Сөз ішінде, сөз бен қосымша арасында дауыстылардың не бірыңғай жуан, не бірыңғай жіңішке болып үндесуі

Сөз бен қосымша, сөз бен сөздің аралығында дауыыссыз дыбыстардың бірін-бірі өзіне ұқсата әсер етуі

Буын үндестігіне бағынбайтын қосымшалар

Көмектес септік жалғауы: доп-пен, алтын-мен т.б.

-ныкі, -нікі,-дікі: қала-нікі, Әсет-тікі т.б.

-жан, -тай, -тал, -дар, -еке: көке-жан, әке-тай, өсім-тал, білім-дар, ата-еке т.б.