Қазақ тілінен оқушының дайындық деңгейін тексеру

Ақмола облысы Жақсы ауданы

Қазақ тілінен оқушылардың

дайындық деңгейін

кесте арқылы тексеру

(Подгорное орта мектебінің қазақ тілі пәні мұғалімі

Абай Алтынул Абайқының іс –тәжірибесінен)

2013жыл

Ұсынылып отырған жинақ қазақ тілі мұғалімдері мен 5-11 сынып оқушыларына арналған

Рецензенттер: Хавар Л.А, Самамбаева А.Б, Оздоева О.В

Рекомендовано к печати решением экспертной комиссии ШМО Подгорненской СШ, протокол №2 от 23 октября 2013г

Алғы сөз

Жинақ «Қазақстан Республикасында жалпы орта білім беру мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының» қазақ тілі пәнінің оқу бағдарламаларына сүйене отырып дайындалды.

Бұл кестелер жинағы оқушылардың дайындық деңгейін кесте түрінде тексеруге арналған. Жинақ қазақ тілі пәнінен оқушының теориялық білім деңгейін тексеруге қолайлы болып отыр.. Әрбір кестеден кейін тақырыптың мазмұнын пысықтау үшін жаттығулар да кесте түрінде берілген.Грамматикалық тұлғалардың кесте түрінде берілуі жинақтың ұтымды жағы болып табылады.Жинақ 5 – 9 сыныптардың бағдарламасына сай жинақталып, жүйеленіп, 9 сынып оқушысын БДСБ-ке дайындау немесе , 11 сынып оқушыларын ҰБТ-ке дайындау мақсатында құрылды.

Кестелі жинақты дайындау мақсатым оқу материалын қайталағаннан кейін оқушылардың білімдерін тексеруге негізделген. Бұл жинақтағы кестелер оқушының білім деңгейін бақылаумен қатар, мұғалімге белгілі бір тақырыпты өткенде сол тақырыптың қай тұстарына баса көңіл бөлу керек екендігіне бағыт – бағдар береді. Кестедегі әр тақырып жан – жақты, түбегейлі қамтылған.

Осы жинақтағы кестелер өз іс -тәжірибемде қолданылып, тиімділігі мен қажеттілігі дәлелденген. Сол себепті өз ізденіс жұмысымды ұсынып отырмын. Бұл жинақ сіздерге оқушыларды мемлекеттік аралық бақылауға дайындауға азды - көпті көмегін тигізер деп ойлаймын.

Қазақ тіл білімі

І.Лексика

ІІ.фонетика

1.Жалпы қолданыстағы сөздер

Сөз мағыналары:

1.тура мағына

2.ауыспалы мағына

3.көп мағына

4.синоним

5.омоним

6.антоним

Дауысты дыбыс

Дауыссыз дыбыс

Буын

Тасымал

Екпін

Үндестік заңы: а) буын үндестігі

ә) дыбыс үндестігі

Орфография

Орфоэпия

2.қолдану аясы шектеулі сөздер

Кәсіби сөз

Диалект сөз

Термин сөз

Көнерген сөз

неологизм

Табу сөз

Нақыл сөз

Тұрақты тіркес

ІІІ. Грамматика

Морфология

Синтаксис

Сөз құрамы

қосымша

сөз табы

1Дара сөз:

1.Жалғаулар

Зат есім

Сын есім

Сан есім

Есімдік

Етістік

Үстеу

Шылау

Еліктеу

сөз

одағай

Сөз тіркесі

Жай сөйлем

Құрмалас сөйлем

Сөйлем мүшелері

Пунктуация

стилистика

а)түбір сөз

ә)туынды сөз

а ) көптік

ә) септік

б) жіктік

в) тәуелдік

2.Күрделі сөз

1.қос сөз

2.біріккен сөз

3.қысқарған сөз

4.тіркескен сөз

2.Жұрнақтар

а) сөз тудырушы

ә) сөз түрлендіруші

Жаттығу жұмысы -1

тілдер

мысалдар

Грек

А

латын

Ә

араб

Б

Қазақ

В

Буын

Морфология

Фонетика

Алфавит

Тасымал

Әліпби

Ықпал

термин

Септік

мағына

әдебиет

І.Фонетика

Кесте № 1 Дауысты дыбыстардың жіктелуі

дауысты дыбыстар

тілдің

қатысына қарай

жақтың

қатысына қарай

еріннің

қатысына қарай

жуан

жіңішке

ашық

қысаң

еріндік

езулік

Жаттығу жұмысы -2

дауысты дыбыс

тар

тілдің

қатысына қарай

жақтың

қатысына қарай

еріннің

қатысына қарай

жуан

жіңішке

ашық

қысаң

Ерін

дік

езулік

а

ә

е

и

о

ө

ұ

ү

у

ы

і

э

Кесте № 2 Дауыссыз дыбыстардың жіктелуі

дауыссыз дыбыстар

қатаң

ұяң

үнді

Жаттығу жұмысы -3

Дауыссыз дыбыстар

ұяң

үнді

қатаң

п

Ч

В

Г

Ф

Р

Т

Л

Б

К

М

Қ

Ғ

Ш

Й

С

З

Д

У

Ж

Н

Ц

Х

Һ

щ

Кесте № 3 Буын түрлері

буын

ашық

тұйық

бітеу

Дауыстыдан басталып, дауыстыға аяқталады

Дауыстыдан басталып, дауыссызға аяқталады

Дауысты дыбыс екі жақтан дауыссызбен қоршалған

Кесте № 4 Үндестік заңы

үндестік заңы

буын үндестігі

дыбыс үндестігі

үндестік заңына бағынбайтын қосымшалар

1.сөз ішіндегі дауысты дыбыстар арасында

2.сөз бен қосымша арасында

1.ілгерінді

2.кейінді

3. тоғыспалы

1.кірме сөздерде

2.Х әрпіне біткен сөздерге

3.Рк,нк,кс,кт дыбыстарының тіркесіне біткен

4.Ль әріптерінің тіркесіне біткен

Кесте № 5Орфография және орфоэпия

Жазылуы

айтылуы

Жаттығу жұмысы-4

мысалдар

Ашық буын

Тұйық буын

Бітеу буын

Аралас буын

алаша

дүлдүл

от

аласа

ор

күл

айт

қас

тарс

боса

жазайық

сәл

ағеке

бағбан

болжаусыз

дәстүрлі

Жаттығу жұмысы-5

мысалдар

Сөз ішіндегі ілгерінді ық

пал

Сөз

ара

лы

ғын

дағы

ілге

рінді ықпал

Сөз ішіндегі кейінді

ықпал

Сөз

аралығын

дағы

Кейінді ық

пал

То

ғыс

палы ық

пал

Үндес

тік заңына

бағын-

байтын

қосымша

бір күні

жанбады

боз жігіт

айтып бар

атың кім?

Меңдіқұл

қара көз

тұзсыз

ары қарай

Қандыағаш

сенбі

дүниеқор

өсімтал

Қараөзек

Есжан

Асанбек

жүз жол

дәріхана

бес жыл

қазжуа

айлакер

Мұраттікі

жылы қора

басеке

Кесте №6 Тасымалға мысал келтіру

Сөз

тасымал

балалар

ба-лалар; бала-лар

ІІІ. Грамматика

Морфологтя Синтаксис

Кесте №1

Морфология

Сөз құрамы

қосымша

сөз табы

1Дара сөз:

1.Жалғаулар

1.Зат есім

2.Сын есім

3.Сан есім

4.Есімдік

5.Етістік

6.Үстеу

7.Шылау

8.Еліктеу сөз

9.одағай

а)түбір сөз

ә)туынды сөз

а ) көптік

ә) септік

б) жіктік

в) тәуелдік

2.Күрделі сөз

1.қос сөз

2.біріккен сөз

3.қысқарған сөз

4.тіркескен сөз

2.Жұрнақтар

а) сөз тудырушы

ә) сөз түрлендіруші

Кесте №2

Сөз құрамы

Сөздер морфологиялық тұлғасына қарай:

Дара сөздер Күрделі сөздер

Кесте №3

Дара сөздер

1.Түбір сөздер

2.Туынды сөздер

Сөздің мағынасы бар ең бастапқы бөлшегі

Түбір сөзге жұрнақ жалғану арқылы жасалады

Ән,дос,бөл,біл,тау,жақсы,қала

Ән+ші

Дос+тық,

Бөл+ім

Біл+гір

Тау+лы

Жақсы+лық

Қала+шық

Кесте №4

Күрделі сөздер

1.Біріккен

2.Қос сөз

3.Қысқарған сөз

4.Тіркескен

Екі немесе одан көп сөз бірігіп,бір ұғымды білдіреді

Сөздердің қосарланып, қайталанып айтуынан жасалады

Күрделі атаулардың қысқартылған түрі

Екі немесе одан көп сөздер тіркесіп, ,бір ұғымды білдіреді

1.құрамына енген түбірлердің тұлғалары сақталады

Мысалы:Тасбақа

қарақұрт

Екі түрлі:

1.қайталама қ.с.

Көре-көре

2.қосарлама қ.с.

Үлкен-кіші

ТМД-Тәуелсіз Мемлекеттер Достас

тығы

1.күрделі зат.е

Алматы қаласы

2.күрделі сын. Е

Ұзын бойлы

3.күрделі сан.е

Он бес

4.күрделі үстеу

Күні бойы

5.күрделі етістік

Келіп отыр

Жаттығу жұмысы -1

мысалдар

түбір

туынды

қос сөз

бірік

кен

сөз

қыс

қар

ған

тір

кес

кен

жаздыгүні

су-су

жасыл

оқта-текте

сулы

ақ құба

орманды

ТМД

көре-көре

білім

арман

шекара

Кесте №5Қосымша

жұрнақ

жалғау

Сөз тудыру

шы

Сөз түрлен

діруші

көптік

жіктік

тәуелдік

септік

Түбірдің негігі мағынасын өзгертіп,

жаңа мағына береді

Сөздің

бастапқы мағынасын өзгертпей,

түрлендіреді

Көптік

мағына береді

Жақтық мағына береді

Меншік мағына береді

Септік мағына береді

Жаттығу жұмысы-2

мысалдар

жіктік

көптік

септік

тәуелдік

жұрнақ

балам

кітаптың

оқушы

қалада

құстар

емхана

ақылды

балақай

үйшік

тәлімгер

суретің

ақынмын

Жаттығу жұмысы-3

Сөз

Тү

бір

қосымша

жұрнақ

жалғау

көптік

септік

тәуелдік

жіктік

бишілер

би

ші

лер

құштарсыз

сыныбымыз

кілемдер

алаңнан

атпенен

мұғаліммін

терезесі

доссыңдар

қыздар

ағаларға

жауынгерлерде

Кесте № 6 Зат есім

Мағына

сына

қарай

Құра

мына

қарай

Тұлғасына қарай

Жалпылай

немесе

жекелей

атауына қарай

деректі

дерексіз

дара

күрделі

негізгі

Туынды

жалпы

жалқы

Жаттығу жұмысы-4

жалпы

жалқы

деректі

дерексіз

негізгі

туынды

дара

күрделі

Мұхтар Әуезов

Құлагер

домбыра

Қызылорда

жаңбыр

дәріхана

жапырақ

Мәдениет үйі

шекарашы

жігіттер

саудагер

арман

білім

Әке-шеше

халық

Кесте № 7 Көптік жалғаулары

зат есім

-лар

-лер

-дар

-дер

-тар

-тер

бала

көбелек

дәптер

қалам

Кесте № 8 Септік жалғаулар

септік атауы

сұрақтары

Жалғау

лары

мысалы

Атау септік

кім? не? кімдер? нелер?

адам, Қазақстан

Кесте № 9 Тәуелдік жалғау

жақ

тәуелдік жалғаулар

дауыстыдан кейін

дауыссыздан кейін

жекеше

көпше

жекеше

көпше

І жақ

ІІ жақ

сыпайы түрі

ІІІ жақ

Кесте № 10 Жіктік жалғау

жақ

Жіктік жалғаулар

дауыстыдан кейін

дауыссыздан кейін