Қазақстан тарихынан 7-сыныпқа бақылау тапсырмалары

7 сынып. 2015-2016ж

Түрік қағанаты құрылды:VI ғасырдың ортасында.

Түрік қағанаты күшейе бастады: Аварларды талқандаған соң.

Аварларды талқандаған түрік қағандары: Бумын, Мұқан.

552-554 жылдары билік құрған Түрік қағаны: Мұқан.

Қытайлар жылына 100 мың тең жібек матасын төлеп тұрған Түрік қағаны: Мұқан.

Мұқаннан кейінгі Түрік қағаны: Тобо.

Түрік қағанаты Солтүстік Кавказ бен Қара теңіздің солтүстік жағалауына дейін үстемдік етті: VI ғасырдың 70-жылдарында.

Түрік қағанаты эфталиттерді бағындырды: 563-567 жылдары.

Түрік қағанаты ыдырады: VII ғасырдың басында.

Батыс Түрік қағанатының солтүстік-батысындағы шекарасы: Еділ, Кубань өзендерінің төменгі ағысы.

Батыс Түрік қағантының алғашқы кездегі қағаны: Тардуш (Дато).

Батыс Түрік қағанатында селифтер есеп беріп отырды: Жасауылдарға.

Батыс Түрік қағанатында дулулар мен нушебилер арасындағы тартыс: 640-657 жылдары.

634 жылы Батыс Түрік қағанатында нушебилердің қолдауымен билікке келген: Ешбар Елтеріс.

VII ғасырдың аяғы мен VIII ғасырдың басында Таң империясына нәтижелі соғыс жүргізген түргеш тайпасының қағаны: Үшлік.

704 жылы Үшлік жеңеді: Қытайларды.

Шығыс түріктер Монғолияда өзі мемлекетін қалпына келтіреді: 682 жылы.

Шығыс Түрік қағанатының алғашқы қағаны: Елтеріс Құтлық.

Шығыс Түрік қағанаты өмір сүрді: 682-744 жылдары. (Орталық Азия, Шығыс Түркістан).

Шығыс Түрік қағанатын дәуірлетіп, Қытаймен тиімді шарттарға қол жеткізген қағандар: Білге қаған, Күлтегін.

Түркі халқының жауынгерлік даңқын асқақтатқан Шығыс Түрік қағанатының даңқты қолбасшысы: Тоныкөк.

Батыс Түрік қағанатында жергілікті жердегі қағанның негізгі тірегі: Бектер.

Түрік қағанатында салықтың «қанмен өтейтін» түрін өтеді: Әскери міндетті атқарушы майданнның алғы шебіндегілер.

Батыс Түрік қағанатында іс-қағаз құжаттарында ролі басым болды: Соғдылықтардың.

Түріктер жаппай отырықшылана бастады: VII ғасырдың басында.

Түріктер қала жұрттарынан көзелер табылды: Қытай мен Византияның.

Түргештер туралы алғашқы дерек: «Күлтегін».

Түргеш қағаны Сұлу орданы көшіреді: Тараз қаласына.

Түргеш қағанаты кезінде Жетісу жеріндегі ішкі қайшылықтарды пайдалануға тырысқан: Шығыс Түрік қағанаты.

Сұлу қаған 717 жылы сәтті сапар жасады: Тан империясына.

Сұлу қаған шығыстағы саяси жағдайын жақсартады: Шығыс Түрік қағаны және Тибет патшасымен құда болу арқылы.

Сұлу қаған арабтарға қарсы күресін пайдаланды: Орта Азиядағы халықтардың.

Түргеш қағанатының тәуелсіздігін ұстап отыру үшін үш жақты күрес жүргізген қаған: Сұлу.

Сұлу қаған 737 жылы Тоқарстанда арабтарға соққы беруде бірлесті: Қарлұқтармен.

Навакет қаласында қолбасшы Баға тарханның опасыздығынан қаза болады: Сұлу қаған.

720-721 жылы Соғды жеріндегі арабтарды қуып шығып жеңіске жеткен Сұлудың әскербасы: Құли шор.

Сұлудың орнына Түргеш қағаны болды: Тұқарсан Құтшар.

Түргеш қағанатының әлсіреу себебі: 20 жылға созылған сары және қара түргештердің арасындағы тала-тартыс.

748 жылы Түргеш қағанатының астанасы Суябты жаулап алады: Қытай империясы.

Түргеш қағанаты әлсіреді: Жыпыр қағанның (749-753 жж) кезінде.

704-756 жылдар аралығында Таразда соғылған теңге: Түргеш теңгесі.

Орта Азияда өмір сүрген иран тілдес халық: Соғдылар.

Соғдылардың ежелден мекендеген өңірі: Зеравшан мен Қашқадария өзендерінің алабы.

VI-VIII ғасырларда Жетісуға қоныс аударғандар: Соғдылықтар.

VII ғасырда Жетісуда болған қытай саяхатшысы Сюань Цзянь жазбасы бойынша Соғды аталған ел: Шу өзенінен Кушанияға дейін.

«Соғдылықтардың ішінде түрікше сөйлемейтіндері жоқ» деп жазды: Махмұд Қашқари.

Қарлұқ қағанаты өмір сүрді: VIII-X ғасырлар аралығында.

Қарлұқтардың түріктермен түбі бір екендігі жайлы мәлімет кездеседі: Араб-парсы деректерінде.

Араб тарихшысы әл-Марвазидың хабарлауынша қарлұқтардың құрамында болған тайпа саны: Тоғыз.

Қарлұқ тайпаларының негізгі топтасқан жерлері: Алтай тауынан Балқаш көліне дейінгі аралық.

Қарлұқтардың Шығыс Түрік қағанатының құрамында болғандығы жайлы дерек: «Күлтегін».

Самани әулеті «ғазауат соғысын» жариялап басып алған қала: Испиджаб.

Саманилер қарлұқтардан басып алған қала: Тараз.

Қарлұқ қағанатының көпшілік ақсүйек-шонжарлары тұрған екінші астанасы: Баласағұн.

Саманилерге қарсы күресті жүргізген Білге Күл Қадыр ханның балалары: Базар Арслан, Оғұлшақ.

940 жылы Баласағұн қаласынбасып алып, Қарлұқ қағанатын талқандайды: Қашғардың түрік билеушілері.

Сатұқ Боғра ханның кезінде ислам дінін қабылдай бастайды: Қарлұқтар.

Мал шаруашылығымен айналысатын қарлұқтар жайлады: Алтай, Жоңғар Алатауларын.

Аталар зиратының басына тастан жасалған балбал мүсіндер қою кең тараған: Қарлұқтарда.

VII ғасырда Батыс Жетісуды мекендеген оғыз тайпалары құрамында болды: Түрік қағандығының.

Оғыз сөзінің пайда болу мағынасы: «Уыз» сөзі, «садақтың оғы».

Оғыздар Жетісу және Ыстықкөл мен Шу өзенінің аралығында басқа түрік тілдес тайпалармен қатар тұрғандығын айтқан: Махмұд Қашқари.

Оғыздардың құрамына кірген Сырдария, Арал маңының, Каспий бойындағы тілі жағынан түріктене бастаған тайпалар: Үнді-еуропалықтар, финн-угорлар.

Қытай деректері бойынша оғыздардың құрамындағы тайпалар: Байандүр, имур, қайлар.

Оғыздарда жабғу әйелдеріне берілген атақ: «Қатын».

Оғыз қоғамындағы рөлі зор болған: Әскербасылар.

Оғыз шонжарларының кеңесі: «Қаңқаш».

«Оғыз қаған Ұлығ құрылтай шақырды» деп жазылған: «Оғызнама».

Оғыздарда жабғу сайлағанда артықшылыққа ие қаған ұлдары: «Боз оқ».

Оғыздардың құрамындағы тайпалық және рулық бөлімшелер: «Бой», «оба», «көк».

Оғыздар жеңіп, өздеріне қаратқан Еділ мен Жайық аралығындағы тайпа: Печенегтер.

Оғыздарды қызықтырған Еуропаны Азиямен байланыстыратын сауда жолы: Маңғыстау мен Үстірт, Еділ бойымен өтетін.

985 жылы оғыздармен одақтасып бұлғарларға жорық жасаған орыс кінәзі: Владимир.

Оғыздардың жағдайының нашарлағанын пайдаланып салжұқтар басып алған қала: Жент.

Оғыз мемлекетін құлатты: Қыпшақтар.

Оғыздар мал өнімдерін айырбас саудада пайдаланды: Орта Азия, Қытаймен.

Оғыздардың отырықшылықта болғандығын дәлелдейтін қалалар: Жанкент, Жент, Жуара.

Махмұд Қашқаридың жазбаларындағы оғыздардың Сырдарияның орта ағысындағы қалалар: Сүткент, Фараб, Сығанақ.

«Түрік қолөнердің барлық түрін өзі істейді...қару, жебе, ер-тұрман, қорамсақ, найза жасайды» - деп жазған: әл-Жахиз.

VII ғасырдың ортасына қарай қимақтар көшеді: Алтайдың солтүстігі, Ертіс өңірі.

Парсы тарихшысы Гардизидің жазуынша қимақтардың құрамындағы тайпа саны: Жеті.

Қимақтардың Қазақстан жеріне қоныстана бастағаны туралы айтылады: Араб жазбаларында.

766-840 жылдары қимақтар қоныстанады: Батыс Алтай, Тарбағатай мен Алакөл ойпатына.

840 жылы Ұйғыр қағанаты ыдырағаннан кейін қимақ тайпалар бірлестігіне енген тайпалар: Эймур, байандур, татар.

Қимақ қағанаты алып жатқан территория: Қазақстанның солтүстік-шығысы, орталық аймағы.

Қимақ қағанатында қағаннан екі саты төменгі атақ: «Ябғу».

Қимақтардың жеке тайпа көсемдері: «Шад-түтік».

Қимақ шонжарларына берілген атақ: «Ұлы қаған», «кіші қаған», «ябғу шад».

Малы аз, көшіп-қонуға мүмкіндігі жоқ қимақтарды Махмұд Қашқаридың айтуынша: «Жатақтар» деп атаған.

Қимақтар басып алған Шығыс Түркістандағы тоғыз-оғыздардың шекаралық қаласы: Жамлекес.

«Шаруалар өзі мырзаларының малын бақты, ... қысқа арнап қимақтар қой, жылқы етін сүрлеп алады» - деп жазды: Гардизи.

Қимақтарда жерлеуге байланысты салт: Мәйітті өртеген.

ІХ-Х ғасырларда қимақтар ежелгі түрік жазуымен жазғандығын көрсетеді: Қола айналардағы жазу.

Ибн Хақан әл-Қимақи атанған қимақ қағаны: Жанақ.

Иран, Византия елдеріне елші жіберген түрік қағаны: Иштеми.

Сырдария бойынан табылған теңгелер: Кангу Тарбан бірлестігінің.

Дың ескерткіштерінің басым болған кезі: Қарлұқ қағанатының дәуірі.

Дың құрылыстарының көп сақталған жылы: Орталық Қазақстан, Жетісу, Тарбағатай, Маңғыстау.

Балбал тастардың орхон жазуындағы атауы: «Балбық».

Балбал тастар көпкездесетін өңір: Орталық Қазақстан, Жетісу.

Көне түрік жазуы: Руналық.

«Отыз ұланның адал достары! Мешін жылы елде, жиырмала (елі)» - деген жазу кездеседі: «Талас» жазуында.

Көне түрік жазуы бүкіл халық игілігіне айналған уақыт: VIII-IX ғасырлар.

Түрік жазуымен қатар қолданылған жазу: Соғды жазуы.

Түріктердің жазба әдебиеті дүниеге келген уақыт: VIII ғасырда.

«Оғызнама» парсы тіліне аударылды: VI ғасырда.

«Оғызнама» ІХ ғасырда араб тіліне аударылды.

ХІІІ ғасырдың бірінші жартысында «Оғызнаманың» ескі нұсқасын жазып қалдырған тарихшы: Рашид ад-Дин.

Х ғасырдың орта кезінде Жетісу аймағы мен Шығыс Түркістанның бір бөлігінде өмір сүрген мемлекет: Қарахан.

Қарахан мемлекеті осы қағанаттың ыдырауы негізінде құрылды: Қарлұқ.

Саманилерден қолдау тауып Оғұлшақты жеңіп Қархан мемлекетін құрады: Сатұқ Боғра.

Қарахан мемлекетінің құрылуына басты рол атқарған тайпа: Қарлұқ.

Қарахан мемлекетінің ханның ұрпақтары: Тегіндер, ілік хандар, бектер, нөкерлер.

Қарахан мемлекетінде хан кеңесшісі қызметін атқарды: Уәзірлер.

Қарахан мемлекетінде жер иеленушілер:«Иқтадар».

Қарахан мемлекетінде әлсіз адам өзі жерін күштінің қамқорлығына беру дәстүрі: Коммендация.

Мұсаның кезіндегі Қарахан мемлекетінің орталығы: Қашғар.

Самани әулетіндегі қайшылықтарды пайдаланған Хасан-Боғра хан басып алған қала: Испиджаб.

Қарахандар басып алған самани әулетінің астанасы: Бұхара.

Бітім бойынша қарахандардың бүкіл Сырдария бойындағы билігі мойындаған: Газнауилер.

Насыр ибн Әли 999 жылы басып алған қала: Бұхара.

Қарахан мемлекетінің Шығыс хандығының алып жатқан жері: Жетісу, Шығыс Түркістан.

Қарахан мемлекетінің батыс хандығының алып жатқан жері: Мауараннахр.

Қарахан мемлекетінің Батыс хандығының астанасы: Самарқан.

1089 жылы Салжұқ сұлтаны Батыс хандықтың астанасы Самарқанды басып алады.

Найман мемлекетінің аты шыға бастаған кез: ХІІ ғасырдың ІІ жартысы.

Найман хандары: Наркеш Дайын, Инанч-білге, Даян, Бұйрық, Күшлік.

Найман мемлекетінің дами бастаған уақыты: Наркеш Дайынның кезі.

Халықты бейбіт өмірге тартқаны үшін Инанч-білгеге халықтың берегн атауы: Білге хан.

Найман мемлекетінде билік үшін таласқан хандар: Бұйрық, Даян хандар.

Наймандарға қарсы одақ құрған: Шыңғыс хан мен керейіттер ханы Ван.

Шыңғыс ханға қарсы 1201 жылы одақ құрып, құрылтайға жиналған: Қырғыз, меркіт, найман.

Шыңғыс хан наймандарды біржолата жеңеді: 1204 жылы.

Керейіт тайпалары мекендеген жерлер: Орхон, Керулен, Селенгі, Аргун өзендерінің бойы.

Керейіт мемлекетінің орталығы Битөбе орналасқан жер: Хантәңірі тауының шығысы.

Керейіт ханы Торының жайлауы орналасқан жер: Улан-Батор қаласының орны.

ХІ ғасырдың екінші жартысында Керейіт хандығының құрамына кірген аймақ саны: Сегіз.

Керейіт хандары: Маркуз, Құршақұз, Торы, Сарық.

Керейіт хандығының орталығы ауысқан Орхон зенінің бойындағы қала: Қарақорым.

Керейіт мемлекетін оң, сол, орта бөліктерге бөлген хан: Құршақұз.

«Егер олар бір-біріне жақын тұрса – тебіседі, ал алыста тұрса - кісінеседі» деп балаларының бір-бірінен алыста жүруін қалаған Керейіт ханы: Құршақұз.

Шыңғыс хан керейіттерді басып алады: 1202 жылы.

Орта ғасырлардағы жалайырлар туралы деректер кездеседі: Монғол шежіресінде.

Жалайырлар мекендеген өңірі: Селенгі, Хилок, Орхон өзенінің бойы.

Жалайыр тайпасынан шыққан Шыңғыс ханның ең жақын адамы, ақын, шешен, батыр: Мұқылай.

1201 жылы Аргун өзенінің бойында жалайырлардың «гурханы» жарияланып таққа отырған: Жамұқа.

Шыңғыс хан керейіт ханы Торымен одақ құрып жеңеді: Жамұқаны.

Жалайырларды Шыңғысханның қолға түсірген тұтқындары есебінде көрсетеді: Әбілғазы «Түрік шежіресі».

Жалайырлар туралы дерек келтіреді: Қадырғали Қосымұлы Жалайри.

ХІІ ғасырдың 30-жылдарында Жетісуға шығыстан басып кіреді: Қарақытайлар.

1141 жылы Самарқан қаласына жақын жерде Қатуан даласында салжұқтармен қарахандар әскерін жеңеді: Қарақытайлар.

Қарақытайлардың ішкі басқару жүйесіне араласпауын пайдаланып Самарқан, Бұхара, Үзкент қалаларына ықпалын күшейткен: Қарахандықтар

Қарахандықтар төл ақшаларын шығарған қалалар: Самарқан мен Үзкент.

Қарахан ханы шығыстағы шекарасын қорғау қызметін тапсырды: Қарақытайларға.

1125 жылы Жетісуға басып кірген қарақытайлар Баласағұн қаласына жақын жерде құрады: Ғұз ордасын.

1155 жылы Қарақытай мемлекетінде билікке келген Елюй Дашының қызы: Бұсұған.

Қарақытайларда үлестік жерлерді иеленушілердің қолында болды: Арнаулы грамоталар.

1137 жылы Ходжент жананыда Қарахан әскерлеріне ойсырата соққы береді: Қарақытайлар.

Қарақытайларға жылына 3000 алтын динар төлем тұруға мәжбүр болады: Хорезмшах.

Қыпшақтардың этникалық құрамы құрыла бастады: VII-VIII ғасырларда.