Қазақстан тарихындағы маңызды оқиғалар туралы мақала 11 сынып

Қазақ хандығынан тәуелсіз

Қазақстанға дейінгі тарихи жол

Қазақ хандығының құрылуы мен дамуы қазақ халқының этнос ретінде қалыптасуында және саяси дербестігін нығайтуында шешуші рөл атқарған кезең болды. Бүгінгі таңда Қазақ хандығының тарихын зерделеу арқылы біз өз тарихымыздың терең тамырларымен танысып, қазақ мемлекетінің қалыптасуындағы маңызды оқиғаларды ұғынуға мүмкіндік аламыз. Қазақ хандығының құрылуынан бастап, оның күш-қуатының артуы, әрі кейінгі кезеңдегі құлдырау кезеңі – бұл тек тарихи оқиғалар ғана емес, сонымен бірге ұлттық сананың қалыптасуының, ұлттық бірліктің, тәуелсіздікке деген талпыныстың көрінісі болып табылады.

Қазақ хандығының құрылуының басты себебі – саяси тұрақсыздық пен көшпелі тайпалар арасындағы бөлінушілік. XV ғасырдағы жағдайды қарасақ, Дешті Қыпшақ даласында билік жүргізген Әбілқайыр хандығы Ойраттардан жеңіліске ұшырағаннан кейін,қарапайым халыққа салық мөлшерін екі есе арттырып жіберді. Бұл жағдай Керей мен Жәнібек сұлтандардың өздеріне бағынышты ру-тайпаларды алып, жаңа хандық құруға ұмтылуына негіз болды. Олар Моғолстан ханы Есен-Бұғаның қолдауымен Шу мен Талас өңірінде дербес Қазақ хандығын құрды.Бұл оқиға тек саяси оқиға емес, қазақ халқының өз алдына тәуелсіз мемлекет болуға деген алғашқы нақты қадамдарының бірі еді. Қазақ руларының басын қосып, жаңа мемлекет құру идеясы ұлттың біртұтас болып қалыптасуында маңызды рөл атқарды. Жәнібек пен Керейдің бұл қадамы елді бірлікке шақырып, өздерінің мүдделерін қорғауға және сыртқы қауіптерден қорғануға мүмкіндік берді. Осы кезеңде қалыптасқан ұлттық сананың бастаулары бүгінгі қазақ мемлекеттілігінің негізін қалады.

Қасым ханның билікке келуімен Қазақ хандығының дамуы жаңа деңгейге көтерілді. Қасым хан қазақ мемлекеттілігінің күшеюіне және қазақ руларының бірлігіне баса назар аударды. Оның басты жетістіктерінің бірі – қазақтардың аумағын кеңейтіп, мемлекет шекарасын анықтау болды. Осы кезеңде Қазақ хандығы Орталық Азиядағы ең ықпалды мемлекеттердің біріне айналды.Менің ойымша, Қасым ханның басты жетістіктерінің бірі – заңдарды жүйелеп, “Қасым ханның қасқа жолы” деп аталған заңдар жиынтығын енгізуі. Бұл заңдар қазақ қоғамының ішкі тұрақтылығын нығайтып, халық арасында әділдікті орнатуға ықпал етті. Мұндай заңнамалық жүйенің болуы мемлекеттің құқықтық негіздерін қалыптастырып, қоғамның саяси және әлеуметтік құрылымын реттеуге мүмкіндік берді. Қазақ

хандығының бұл кезеңі мемлекеттіліктің нығаюы мен бірліктің артуына себеп болды.Қазақ хандарының сыртқы саясаттағы шеберлігі хандықтың халықаралық сахнадағы беделін арттырды. Қасым хан, Хақназар хан және Есім ханның тұсында көршілес мемлекеттермен дипломатиялық байланыстар орнату, саяси одақтар құру қазақ мемлекеттілігінің тұрақтылығын қамтамасыз етті. Мысалы, Қасым ханның Мәскеу княздігімен байланыс орнатуы Қазақ хандығының халықаралық дәрежедегі маңызын көрсетті.Ал,Хақназар ханның Иван Грозныймен байланыс орнатқаның айта аламыз.Есім ханға келетін болсақ,Сыр бойы қалалары үшін 200жылға созылған соғысты жеңіспен,абыройлы аяқтады. Менің пікірімше, сыртқы саясатта көршілес елдермен бейбіт келісімдер орната білу қазақ хандарының ақылдылығы мен даналығының айғағы. Олардың сыртқы саясаттағы басты мақсаты – хандықтың аумақтық тұтастығын қорғау, жаулардан қорғану және экономикалық байланыстарды нығайту болды. Қазақ хандығы көршілес мемлекеттермен одақтасып, өз мүдделерін қорғап, тәуелсіздігін сақтап қалуға ұмтылды. Бұл стратегиялық қадамдар қазақ халқының өзіндік мемлекеттілігін сақтауына негіз болды.Қазақ хандығының құлдырау себептерінің бірі – жоңғар шапқыншылығы мен ішкі саяси тұрақсыз

Қазақ хандығының тарихына қатысты айтатын тағы бір маңызды мәселе – оның мәдени және рухани дамуы. Қазақ хандығы тек әскери және саяси құрылым ғана емес, сондай-ақ рухани және мәдени өрлеудің де орталығы болды. Бұл кезеңде халық ауыз әдебиеті, жыраулар поэзиясы және дәстүрлі өнерлер дамып, қазақ халқының рухани әлемі байи түсті. Асан Қайғы, Қазтуған, Доспамбет, Шалкиіз секілді жыраулардың шығармалары сол кезеңдегі қазақ қоғамының ішкі рухани байлығын, халықтың бірлік пен еркіндікке деген арман-тілектерін бейнеледі.Жыраулар мен билер сол кездегі қоғамның саяси және рухани көшбасшылары болды. Билердің шешендік өнері арқылы елдің ішкі тәртібі сақталып, әділдік пен тәртіп орнады. Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би секілді билердің рөлі хандықтың басқару жүйесін