Қазақстанның білім беру саясаты туралы жеті беттік мақала

Мағамет Жібекжан Серікжанқызы

Тұран университетінің 2 курс

Халықаралық қатынастар 231(4)-2 топ студенті

ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ БІЛІМ БЕРУ САЯСАТЫНЫҢ ӘЛЕМДІК АРЕНАДАҒЫ КӨРІНІСІ

Аңдатпа: жұмыс Қазақстанның әлемдік аренадағы білім беру саясатының көрінісін зерттеуге арналған. Тәуелсіздік алған сәттен бастап білім беру жүйесіндегі реформалардың негізгі кезеңдері, оның ішінде құрылымдық өзгерістер, Болон процесіне интеграция, академиялық ұтқырлық бағдарламасын дамыту және халықаралық стандарттарды енгізу қарастырылады. Халықаралық ынтымақтастыққа, "Болашақ" стипендиялық бағдарламасы, Erasmus+ бағдарламаларына қатысу, шетелдік жоғары оқу орындарының филиалдарын тарту сияқты бастамаларға ерекше назар аударылды. Бұл факторлардың елдің халықаралық имиджіне, қазақстандық университеттердің әлемдік рейтингтердегі ұстанымдарына, сондай-ақ халықаралық сарапшылар тұрғысынан білім беру саясатының күшті және әлсіз жақтарына әсері талданады. Қазақстан білім беруді интернационалдандырудың тұрақты үрдісін көрсетті, бұл оның жаһандық білім беру кеңістігінде белсенді дамып келе жатқан және ашық мемлекет ретіндегі беделін нығайтуға мүмкіндік берді деген қорытындыға келді.

Кілт сөздер: Қазақстан, білім беру саясаты, халықаралық ынтымақтастық, Болон процесі, Болашақ, Академиялық ұтқырлық, интеграция, халықаралық рейтингтер, жоғары білім, ЮНЕСКО.

Аннотация: работа посвящена исследованию отражения образовательной политики Казахстана на мировой арене. Рассматриваются основные этапы реформ в системе образования с момента обретения независимости, включая структурные изменения, интеграцию в Болонский процесс, разработку программы академической мобильности и внедрение международных стандартов. Особое внимание было уделено международному сотрудничеству, таким инициативам, как стипендиальная программа "Болашак", участие в программах Erasmus+, привлечение филиалов зарубежных университетов. Анализируется влияние этих факторов на международный имидж страны, позиции казахстанских университетов в мировых рейтингах, а также на сильные и слабые стороны образовательной политики с точки зрения международных экспертов. Был сделан вывод о том, что Казахстан продемонстрировал устойчивую тенденцию к интернационализации образования, что позволило укрепить его авторитет как активно развивающегося и открытого государства в мировом образовательном пространстве.

Ключевые слова: Казахстан, образовательная политика, международное сотрудничество, Болонский процесс, будущее, академическая мобильность, интеграция, международные рейтинги, высшее образование, ЮНЕСКО.

Abstract: the work is devoted to the study of the reflection of Kazakhstan's educational policy on the world stage. The main stages of reforms in the education system since independence are considered, including structural changes, integration into the Bologna Process, the development of the academic mobility program and the introduction of international standards. Special attention was paid to international cooperation, such initiatives as the Bolashak scholarship program, participation in Erasmus+ programs, attracting branches of foreign universities. The influence of these factors on the international image of the country, the positions of Kazakhstani universities in world rankings, as well as on the strengths and weaknesses of educational policy from the point of view of international experts is analyzed. It was concluded that Kazakhstan showed a steady trend in the internationalization of Education, which made it possible to strengthen its authority as an actively developing and open state in the global educational space.

Keywords: Kazakhstan, educational policy, international cooperation, Bologna Process, future, academic mobility, integration, international rankings, higher education, UNESCO.

Кіріспе

1991 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстан КСРО-дан мұраға қалған білім беру жүйесін реформалау және оны әлемдік білім беру кеңістігіне біріктіру қажеттілігіне тап болды. Өтпелі кезеңнің алғашқы онжылдықтарында экономикалық қиындықтар мен жеткіліксіз реформаларға байланысты білім беру жағдайы нашарлады: оқу материалдарының өткір тапшылығы, білікті мұғалімдердің кетуі, тіпті ЕО-ның кейбір аймақтарында білімге қол жетімділіктің төмендеуі. Бұл сын-қатерлер ел басшылығын ауқымды қайта құрулар жүргізуге және білім беру жүйесін жаңғырту үшін халықаралық ынтымақтастықты іздеуге ынталандырды. Қазақстан ұлттық ерекшеліктерін сақтай отырып, білім беруді халықаралық стандарттарға сәйкестендіруге бағыт алды. Зерттеуші С. Думан атап өткендей, халықаралық интеграцияның басымдығы және ұлттық және халықаралық бағдарламалардың іске қосылуы Қазақстанға ұлттық құндылықтарды ЕО-ның әлемдік білім беру практикасымен үйлестіре отырып, білім беруде оң нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік берді. Осылайша, Қазақстанның білім беру саясатының эволюциясы жаһандық үрдістер бағытында жүріп жатыр, ал оның нәтижелері әлемдік аренада барған сайын байқалады.

Тәуелсіздік алған сәттен бастап Қазақстанның білім беру жүйесінің негізгі реформалары

1990 жылдардағы алғашқы реформалар. Алғашқы қайта құру 1991 жылдан кейін басталды. 1992 жылы заңнамамен жекеменшік мектептер мен жоғары оқу орындарының қызметіне рұқсат берілді, бұл ЕО саласындағы мемлекеттің монополиясынан кетуді белгілейтін маңызды кезең болды. 1995 жылы Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы азаматтардың ҰБТ-ға тегін және міндетті орта білім алу құқығын бекітті. Бұл әр баланың мектепке қол жетімділігін қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттік міндеттеменің негізін қалаған жалпы орта білім берудің Конституциялық талабы болды. Алайда, осы кезеңде жағымсыз тенденциялар байқалды: 90-жылдардың ортасында қаржылық қиындықтарға байланысты мектепке дейінгі мекемелер мен ҰБТ мектептерінің саны азайды, бұл білім беру жүйесінің базасын уақытша әлсіретті.

1990 жылдардың аяғы мен 2000 жылдардағы реформалар. 90-жылдардың аяғынан бастап білім беруді басқаруды институционалды қайта құру жүргізілді. 1999 жылы саланың жұмыс істеуінің заманауи қағидаттарын белгілеген "білім туралы" ҚР бірінші базалық Заңы қабылданды [2]. 2000 жылы ҚР дербес білім және ғылым министрлігі құрылып, ЕО саласына басшылықты шоғырландырды (бұған дейін білім беру біріккен министрліктердің құрамына кірді). 90-жылдардың аяғындағы реформалардың бір бағыты білім беруді басқару мен қаржыландыруды орталықсыздандыру, ЕО оқу орындарының академиялық автономиясын кеңейту болды. Сол жылдары білім берудің жаңа мазмұнының элементтері енгізіле бастады: 1997 жылдан бастап мемлекеттік білім беру стандарттарын кезең-кезеңімен жаңарту, оқу бағдарламаларын қайта қарау басталды. 2004 жылдан бастап жүйеге Ұлттық бірыңғай тестілеу (ҰБТ) – мектеп түлектеріне арналған орталықтандырылған емтихан сияқты жаңашылдық келіп түсті, оның нәтижелері жоғары оқу орындарына түсу үшін пайдаланады. ҰБТ оқуға түсу кезінде білім мен сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті ашық бағалаудың маңызды құралына айналды, бұл Қазақстанның тәжірибесін стандартталған тестілеудің әлемдік үрдістерімен жақындастырды.

Көп деңгейлі құрылымға көшу және 12 жылдық оқыту. 2000 жылдары Қазақстан Болон процесіне кіруге және білім беру құрылымын жаңғыртуға белсенді дайындалды. 2007 жылы "білім туралы" жаңа заңға ЕО – ның бұрынғы кеңестік моделінің орнына жоғары білімнің (бакалавриат – магистратура-PhD докторантура) көп деңгейлі құрылымын енгізген өзгерістер енгізілді [1]. Бұл қазақстандық түлектердің біліктілігін шетелдіктермен салыстыру үшін құқықтық жағдай туғызды. Бір уақытта 11 жылдық мектептің орнына 12 жылдық орта мектепке ауысу талқыланды. 12 жылдық оқытудың пилоттық жобасы 2001 жылы ЕО-ның 40 мектебінде басталды, бірақ жүйенің жеткіліксіз дайындығы мен сапасының төмендігіне байланысты эксперимент сәтсіз деп танылды. Дегенмен, идея қалдырылған жоқ: 2010 жылдардың ортасына қарай олар 12 жылдық оқытуға кезең-кезеңімен көшуге қайта оралып, оны көптеген дамыған елдерде оқыту 12-13 жылға созылатын халықаралық…