Қазақтың тарихи мифтері мен аңыздары бағдарламасы, 5-сынып

Түсінік хат.

Елбасы мақаласында айтылғандай, әр қоғамның тамыры тарихтың тереңінен бастау алатын «рухани коды» болады. Ол халықтың жадында сақталып, ұлттың ұғым-танымында өмір сүреді, болашағына бағдар береді.

Ұлттық мәдениеттің ерекшелігі, тұрпаттық сипаттамасы, архаикалық және ұлттық мәдениеттің өзекті мәселелерімен таныстыру.

Бұл таңдау пәнінде қазақ мифтік әңгімелеріндегі ұлттық дүниетанымның көрініс табуы жан-жақты талданады. Жалпы дүниетаным ұғымына нақты түсінік беріліп, танымдық тұрғыдан сараланады. Қазақ мифтерінің түрлі-түрлі қоғамдық-әлеуметтік даму сатылары, тарихи деңгейлері мен тақырыптық аясына сипаттама жасалады. Сонымен қатар, миф арқылы адамзат рухани дамуындағы басты ерекшелікті ашып көрсетіп, діни-мифологиялық әңгімелердің адам дүниетанымының дамуына тигізген ықпалы зор болғандығын айқын танытады. Түйін сөздер: миф, дүниетаным, таным, мифтік сенім, фольклорлық жанр, мифтік символдар, ұлтық дүниетаным.

Мифтік әңгімелерге үңіле отырып, байырғы адам баласының санасы мен рухани дүниесі, ойлау дәрежесі, таным-түсінігі қандай болды дегенге жауап іздейміз. Қазақ халқының ежелгі тарихы да осы мифтердің ішінен орын алуға тиіс.Өйткені ата-бабаларымыздың өткен дәуірі мен ой-санасының айғағы боларлық мифтер мен мифтік аңыздары ауызша сөз мұрасынан елеулі орын алады. Олар қазақтың ән-күйлері, өлеңжырлары, аңыз- әңгімелері, т.б. бұл туындылар сан ғасырлық рухани азық болумен бірге дала тіршілігінің талап-талғамына лайық өңделіп, өзгеріп отырады. Сондықтан мифтер белгілі бір дәуірдің, адам дүниетанымының өткен бір кезеңінің нәтижесі.

Қазақ танымында адамның жаратылысы, оның өмірі туралы мифтер өлім және о дүниедегі желісі бар өмір жайындағы ұғымдарға ұштасып отырады.

Қазақ мифінің логикалық құрылымы мен жасалу жүйесі әлемдік үрдіспен сабақтас.

Бағдарлама – оқушылардың ой - өрісін дамыту, мәдени білімін тереңдету, логикалық ойлау қабілетін дамыту, шығармашылықпен жұмыс істеуге қол жеткізуге қоғамдағы адам танымының дамуына баға беруге үйретеді.

Бағдарламаның құрылымы кіріспе, негізгі бөлім және қорытындыдан тұрады. Бағдарлама 6 сыныпқа бағыттылған. Курс аптасына 1 сағаттан, жылына 34 сағат көлеммен оқытылады.

Бағдарлама 5 кезеңнен тұрады:

І. бөлім. Ежелгі адамдардың қоршаған орта туралы түсінігі

ІІ бөлім. Ерте көшпелілер дәуірінің мифтері

ІІІ бөлім. Ерте түркі дәуірі кезіндегі мифтер

ІV бөлім. Қазақ мифологиясы

Өз елінінің тарихын, оның ерекшеліктерін тануға, ұғымдарын терең түсінуге, терминдерді дұрыс қолдануларын анықтап тұжырымдарын пайдалана білуге үйрету. Ой өрісін, талғамын, рухани деңгейін мәдениет жетістіктерін, ғасырлар тәжірибелерін оқып-білу арқылы дамыту.

Курстың тақырыптық жоспары

Қазақтың тарихи мифтері мен аңыз ертегілері

5 - сынып

р/с

Сабақтың тақырыбы

Сағат саны

Мерзімі

5«Г»

5«Д»

Кіріспе. Мифтер мен аңыз ертегілер

Адамдардың қоршаған орта мен миф туралы түсінігі 6 сағат

Ежелгі адамдардың дүниетанымы және білімі

Алғашқы діни түсініктер

Миф туралы түсінік

Дүниеге көзқарас ұғымы және оның тарихи типтері

Ғалымдардың миф туралы көзқарасы

Миф пен аңыз туралы айырмашылық

Ерте көшпелілер дәуірінің мифтері 14 сағат

Миф дегеніміз не?

Тәңірдің жаралуы туралы миф

От – Ана – Ұмай

Ұмай ана мен Аю батыр туралы миф

Ғаламның әлемдерге бөлінуі

Жолдардың Ақ және Қара құдайлары

Скифтердің арғы бабасы Геракл туралы аңыз

Орта Азияның ежелгі халқы сарматтардың шығу тегі.

Тәңірге құрбандық шалу. «Алтын адам» кім?

Аттар туралы миф

Құрбан аттар (сақ дәуірі)

Практикалық сабақ . Ат туралы аңыз (мультфильм)

Ғұндар Тәңірқұты мен үйсін ханзадасы

Тәңірге табынушылық. Ғұндар мен үйсіндер.

Ерте түркі дәуірі кезіндегі мифтер 3 сағат

Ашина әулетінің шығуы туралы аңыз

Ата –бабаларымыздың көкке табынуы .

Әлем ағашы туралы миф

Қазақ мифологиясы 9сағат

Жер Көк Судың жаратылуы

Жануарлар мен құстардың жаратылуы

Адам – оның ғұмыры туралы аңыз

Қазақ халқындағы түлік иелері туралы

Көне мифтерге негізделген қазақ ырымдары

Жұлдыздардың шығуы туралы миф

Ай мен Күн. Ай туралы аңыз (мультфильм)

Ертегі. Тау көтерген Толағай

Асан Қайғы туралы аңыздар

Қорытынды

Оқу курстың тақырыптарының мазмұны

Сабақтың тақырыбы

Сағат саны

Мазмұны

Кіріспе. Мифтер мен аңыз ертегілер

Адамның қиялдан, ойдан шығарған барлық ауызекі дүниелері мифтер, аңыздар, әфсаналар, жырлар, ертегілер болып түрлі жанрларға жіктеледі. Бұл жанрлардың ортақ сипаттары мен ерекшеліктер туралы түсінік беру.

І. бөлім. Ежелгі адамдардың қоршаған орта туралы түсінігі

Ежелгі адамдардың уақыт барысында ақыл ойының жетіліу және ежелгі адамдардың табиғаттың тылсым күшіне тәуелділігі,олардың қоршаған ортамен байланыс барысында миф туралы түсініктің қалыптасуы мен адамдардың рухани мәдениетінің дамуы.

ІІ бөлім. Ерте көшпелілер дәуірінің мифтері

Көшпелілерде алғашқы мифтер бағзы замандарда пайда болған, ежелгі адамдардың дүниетанымы-ның көрінісі. Солар арқылы жер бетіндегі тіршіліктің пайда болуы жөніндегі мыңдаған жылдар бұрыңғы түсінік, көзқарастар мен әлемнің құрылымы туралы түсінігінің қалыптасуы

ІІІ бөлім. Ерте түркі дәуірі кезіндегі мифтер

Адамның қиялдан, ойдан шығарылған барлық көне дүниелері мифтер, аңыздар және ертегілер нақты тарихи оқиғаларға негізделген Қазақстанда байырғы мекен халықтардың мифтері жайында дүниетанымдық түсінік.

ІV бөлім Қазақ мифологиясы