Қазақтың ұлттық ойындары халық мұрасы туралы мақала

Қазақтың ұлттық ойындары –халқымыздың асыл мұрасы

Қырықбаева Райхан Мұхатайқызы

Атырау аграрлы-техникалық колледжі,дене тәрбиесі пәнінің оқытушысы

«Қазақ ұлты негізінен ұрпақ қамын басты мақсат етіп қойып,балалардың нағыз азамат болып қалыптасуына аса зор мән берген. Нәтижесінде дәстүрлі бала тәрбиесінің басты құралы ретінде ұлттық ойынды орайластырып, дамытып отырған»

(Қазақстан ұлттық энциклопедия)

Тәуелсіздігімізді алып, өркениеттілікке бағыт алған заманда адамгершілігі мол,сапалы да салауатты ұрпақ тәрбиелеуде халықтық тәрбиенің алатын орны ерекше. Халқымыздың тарихи-мәдени мұраларының түрлері әр түрлі. Олардың қай-қайсысы да адамға және адамның игілігіне қызмет етуге бағытталған.Әр ұлттың өзінің ұлттық құндылықтары болады. Бір ұлтты екінші ұлттан ерекшелендіріп тұратыны оның: тілі,әдет-ғұрпы,салт-санасы,мәдениеті, өнері,тағамдары,ұлттық қолөнері,ұлттық ойындары,т.б. өзгелерге ұқсамайтын қасиеттері жатады.Олай болса осындай аса құнды мәдени игіліктердің бірі ұлттық ойындар – ата-бабамыздан бізге келіп жеткен, өткен мен бүгінді байланыстыратын баға жетпес асыл мұрамыз болып табылады. Өйткені ұлттық құндылықтарды әр ұлттың ата-бабалары өздерінің өмір сүру салтына байланысты шығарып, пайдаланып, дамытып ұрпақтарына мұра етіп қалдырып отырған. Сондықтан оны әр ұлттың ұрпақтары сақтап, заманына қарай дамытып отырулары қажет деп есептеймін. Өйткені Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық құрылтайда ұлттық құндылықтарды жан-жақты дәріптеп, ата-бабадан қалған мәдени-мұраны заман талабына сай жаңғыртып, насихаттау қажеттігін атап өткен болатын.[1] Олай болса,атадан мирас болып к

Ата-бабаларымыздан бізге жеткен ұлттық ойындарымыздың тарихы Қазақстан жерінде б.з.б. бірінші мың жылдықта қалыптасқан.Олардың қатарында тоғызқұмалақ, асық ойындары Азия елдерінде тайпалық одақтар мен алғашқы мемлекеттерде кеңінен тараған. Біздің қоғамымыздағы ұлттық ойындардың негізгі шығу тегі халқымыздың көшпелі дәстүрлі шаруашылықтарынан бастау алады.Олардың көбі мал шаруашылығына, аңшылыққа, жаугершілікке негізделген. Халқымыздың ұлттық ойындары көпшілік жағдайда үлкен той- думандарда,мерекелерде ойналатын болса,бұл күнде заманымызға сай қазақтың ұлттық ойындарын дене тәрбиесі сабағында жоспарға енгізу арқылы өткізу ұрпақ тәрбиелеуде пайдасы зор. Себебі қазақтың ұлттық ойындары өжеттілікті, батылдылықты,шапшаңдылықты,тапқырлықты,табандылықты,ерлікті,байсалдылықты,т.б. мінез-құлықтың ерекшеліктерімен бірге күш-қуат молдылығын, білек күшін, дененің сомдалып шынығуын қажет етеді.Әрі бұл ойындар әділдік пен адамгершіліктің жоғарғы принциптеріне негізделген.Сондықтан қазақ халқының мәдени мұраларының құнды бөлігінің бірі ретінде ұлттық ойын спорт түрлерін дамытуға көп көңіл бөлінген. Өйткені, Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық құрылтайда «Қазақтың тағы бір ерекшелігі – көн

Қазақстанның болашағы жастар болғандықтан, біз осындай принциптерге негізделген салауатты жастар дайындауымыз қажет.Өйткені тәрбиелік мәні зор ұлттық ойындарымызды бүгінгі ұрпақтың бойына дарытсақ, болашақ ұрпақ ұлт тамырынан ажырамайды.Қазақтың айтулы қоғам қайраткері М.Шоқай:«Ұлттық мәдениеттен жұрдай рухта тәрбиеленген ұрпақтан халқымыздың қажеті мен мүддесін жоқтайтын пайдалы азамат шықпайды»[2] деп айтқандай, жастарға бүгінгі таңда адамзаттық игіліктерді,халқымыздың ғасырлар бойы армандаған мәдени-рухани мұрағаттары мен ұлттық тәлім-тәрбие саласындағы, білім жүйесіндегі ізденістерін көрсету- біздің басты міндетіміз.Ұрпақты ұлттық рухта тәрбиелеу үшін бар күш жігерімізді жұмсауымыз керек. Ал, оның барлығы әкенің қанымен ана сүтімен,жусан иісімен,күйдің күмбірімен, ұлттық ойындар арқылы дариды.Ұлттық ойындардың адамға тигізетін пайдасын халық ертеден-ақ білген.Бала жасында ойнаған ойындардың әсерінен болашақ маман ғана тәрбиеленіп қоймай көпшіл, отанының болашақ азаматы болуға, халқына адал қызмет етуге бағыт алады да, жан-жақты дамыған азаматтар тәрбиеленеді.Сондықтан

қазақтың ұлттық ойындарын өзім дәріс беретін дене тәрбиесі сабағында жоспарға сай өткізудемін. Ал оны оқыту процесінде қолдану оқытушының өз әдіскерлігіне байланысты. Ұлттық және эстафеталық қозғалыс ойындарын ұйымдастыруда студенттердің

қызығушылығын арттыруға, ұйымшылдыққа,батылдыққа,салауаттылық өмірге тәрбиелеуге болады.Қазақтың ұлттық ойындарын көптеген спорттың түріне байланыстырып қолдануға болады. Әсіресе спорттық ойын сабақтарында,жеңіл атлетика,гимнастика сабақтарында, жалпы дене қуаты дайындығы және жаттықтыру сабақтарында кеңінен қолдануға болады.

Соның бәріне қатысты жүгіруге,секіруге,дәлдікке,ұйымшылдыққа арнап, ойындар табуға болады.Ал осы ойындарды жүйелі түрде сабақта пайдалану,қиыншылықтарды жеңуге, еңбексүйгіш тұлға ретінде тәрбиелеуге ықпал етеді.Ұлттық ойындар жаттығулар көмегімен студенттердің тактикалық ойлауды дамыту, сыртқы қоршаған ортаны сезіну,болашақта істелетін жұмыстарға дайындалу, жинақталу қасиеттерін қамтамасыз етуге көмектеседі.

Ұлттық спорттық ойындардың мақсаты міндетті түрде жеңіске жету емес, денсаулықты сақтау,ағзаның дұрыс өсуіне,қалыпты дамуына жағдай жасау.Оқу үрдісінде ұлттық ойын элементтерін пайдалану сабақтың тақырыбы мен мазмұнына сай алынады.Сонда ғана оның танымдық,тәрбиелік маңызы арта түседі.Әр сабақ сайын ұлттық…