қмж, биология 8 сынып 1 тоқсан 2025-2026 жыл

8.1.А.Жасушалық биология:

Мектеп:

Күні: ___

Мұғалімнің аты-жөні:

Сынып:

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар:

Сабақтың тақырыбы

Прокариоттық эукариоттық жасушалар

(жаңа тақырыпты меңгерту)

Осы сабақ арқылы жүзеге асырылатын оқу мақсаттары

8.4.2.2 прокариот және эукариот жасушалардың құрылысын салыстыру

Сабақтың мақсаттары

Прокариоттық және эукариоттық жасушалардың құрылыс ерекшеліктерін сипаттау;

Прокариоттар мен эукариоттар жасушаларын салыстыру;

прокариоттық эукариоттық жасушалары тән ағзаларға мысалдар келтіру.

Бағалау критерийлері

прокариоттық, эукариоттық жасушаларын сурет бойынша ажырата алады;

прокариоттық, эукариоттық жасушаларының айырмашылықтарын түсіндіре алады;

прокариот, эукариоттарға мысалдар келтіре алады;

Тілдік мақсаттар

Оқушылар:

прокариот және эукариот жасушаларымен байланысты негізгі терминдерге ауызша, жазбаша анықтама береді.

прокариот және эукариот жасушаларына тән құрылымдарды атап жасушаларды ауызша сипаттай алады;

прокариот және эукариот жасушаларының айырмашылықтарын сурет/сызбада белгілеп жаза алады;

ауызша сұрақтар құрастырып, қоя алады.

Пәнге қатысты лексика мен терминология:

прокариоттық жасуша, эукариоттық жасуша, жасушалық мембрана, цитоплазма, ядро, вакуоль, митохондрия, хлоропласт, рибосома, жасуша қабырғасы, мебраналы органоидтар, ядролық мембрана, талшық, капсула, мезосома, сақиналы ДНҚ.

Диалог құруға /жазылымға қажетті сөздер топтамасы:

Егер жасушада ядролық мембранасы бар болса, онда бұл ...жасуша. Жасушада мембраналы органоидтар кездесетін болса, бұл...жасуша.

Прокариоттық жасушаның мөлшері эукариоттық жасушаға қарағанда...

Сақиналы ДНҚ тек ... жасушаларда кездеседі.

Бұл ... ағзаға тән жасуша.

Бұл өсімдік / жануар жасушасы себебі...

Бұл өсімдік / жануар жасушасы емес, себебі... органоидтары бар.

Прокариоттық/эукариоттық жасушада... болады.

Бұл өсімдік/ эукариот жасушасы, рарапотому что өйткені онда … бар

Құндылықтарды дарыту

Топтық және жұптық жұмыс кезінде оқушыларда ынтымақтастықта бола білу, өзгелердің пікірімен санасу, сыйластық, адамгершілік құндылықтарын дарыту жүзеге асырылады. Үлгілеу кезінде өз білімін жетілдіруге деген жауапкершілігі дамытылады. Сабақта алған білімдерін жаһандық мәселелерді шешуде қолдануға қатысты талқылаулар арқылы жаһандық азаматтық қалыптастырылады.

Пәнаралық байланыс

Цитоплазмадағы заттар туралы білім арқылы химия пәнімен,

үлгілеу немесе аппликация жасау дағдылары арқылы технология пәнімен байланысады.

Алдыңғы білім

Оқушылар жаратылыстану курсынан жасуша және ұлпа ұғымдарын біледі. 7 -сыныптан өсімдік жануар жасушаларының айырмашылықтары мен ұқсастықтарын, жасуша құрамбөліктері (пластидтер, вакуоль, ядро, цитоплазма, жасушалық мембрана мен жасуша қабырғасы) қызметтерін біледі.

Сабақ барысы

Сабақ қезеңдері

Жоспарланған іс-әрекеттер

Оқыту көздері мен ресурстар

Сабақтың басы

0-4 мин

Ой толғау: Тақырыптың өзектілігін ашу үшін «Барлық тірі ағзалардың жасушалары бірдей ме?» сұрағы талқыланады.

Сұрақты талдау нұсқаулығы:

1- жұпта талқылаңыз.

2- сыныппен өз ойларыңызбен бөлісіңіздер.

Бұл тапсырмадан оқушылар барлық тірі ағзалардың жасушалары бірдей емес, олар тіршілік ерекшеліктеріне қарай әртүрлі болып келеді деген өқорытынды шығарады.

Бүгінгі сабақтың мақсаты жасушалар түрлеріне байланысты деп, оқушылармен бірге таныстырылмның көмегімен прокариот және эукариот ұғымдарына анықтама беріп, сабақтың мақсаттарын анықтап, бағалау критерийлері таныстырылады.

1 -3 слайдтар

Сабақтың ортасы

4-17 мин

Мазмұнды меңгеру: Ресурс және мазмұн арқылы саралауды қолдау үшін оқушыларға ақпарат көздері ретінде жасушалардың суреттері/ ақпарат парақшалары, таныстырылым ұсынылады. Осы ресурстармен таныса отырып, оқушыларға жасушалардың сызба/үлгі/апликациясын жасау сұралады. Бұл жұмысты топта, немесе жұпта орындатуға болады.

Нұсқаулық:

1 топ.

1. прокариоттар жасушасының үлгісін жасау

2. жасуша құрылымдарын белгілеп жазу (жасуша қабырғасы, талшық, капсула, мезосома, сақиналы ДНҚ)

3.жасуша өлшемін көрсету

2 топ.

1. эукариоттық жасуша үлгісін жасау

2. жасуша құрылымдарын белгілеп жазу (жасушалық мембрана, ядро, цитоплазма, митохондрия, рибосомалар, ЭПТ, Гольджи жиынтығы, пластидтер, ДНҚ, ядролық мембрана)

3. жасуша өлшемін көрсету

1, 2- қосымша

флипчарттар, маркерлер

желім, қайшы, ермексаз, түрлі-түсті қағаздар, жіп, моншақтар сияқты қол астындағы ұсақ заттар.

4-8 слайдтар

17-27 мин

Оқушылар жасаған үлгілерін қорғайды. Эукариоттық және прокариоттық жасушалардың ерекшеліктерін атап көрсетеді.

Оқушылар өзге топтардың жұмыстарын бағалайды.

Топ жұмыстарын өзара бағалайтын стикерлер

27-36 мин

Прокариоттық және эукариоттық жасушаларын салыстырып Венн диаграммасын толтырады. Толтырылған диаграммаларды салыстырып өзара бағалау жүргізу ұсынылады.

3- қосымша

9 –слайд

Сабақтың соңы

37-40 мин

Кері байланыс

Түсінгендер оң қолын көтереді

Сұрағы барлар сол қолын көтереді

Мүлде түсінбегендер қолдарын көтермейді.

Туындаған сұрақтар сабақта талданады.

Тақырып мазмұнына қатысты сұрақтарды оқушылармен бірге талқылап, жауап беріледі.

Үй тапсырмасы: Сабақ бойы кездескен терминдерді қолданып кроссворд құрастыру (прокариот, эукариот, ядро, рибосома, плазмида т.б)

10– слайд

Қосымша ақпарат

Дифференциалды оқыту – Көбірек қолдау көрсету үшін не істейсіз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай міндеттер қоюды жоспарлайсыз?

Кейбір алғыр оқушылардан органеллдердің қызметтерін сұрау арқылы саралауды қамтамасыз етуге болады.

Саралау оқушыларға қосымша ресурс түрлері мен мазмұнды саралау және өз мүмкіншілігіне сай жұмыс жасау (сурет салу, аппликация жасау, басқаша үлгілеу), ақпараттың қосымша көздерін ұсыну арқылы жүзеге асырылады.

Қызығушылығы жоғары оқушыларға прокариот жасушаларының генетикалық ақпаратының ерекшеліктерін зерттеу тапсырмасы ұсынылады.

Қабілеті төмендеу оқушыларға, немесе кейбір сурет салуды ұнататын оқушыларға прокариоттық және эукариоттық жасушалардың суретін салу тапсырмасын ұсынуға болады.

Қабілеті төмен оқушыларға бағыттаушы сұрақтар қою, кейбір ақпараттарды талдауда көмек көрсетіледі.

Бағалау – оқушылардың берілген материалды меңгеру деңгейін қалай тексересіз?

Оқушылардың ауызша жауаптары, үлгілеу жұмыстары, оларды қорғауы және Венн диаграммасын толтыруы, ауызша жауаптары мен сұрақтар қою арқылы бағаланады.

Денсаулықты сақтау және қауіпсіздік ережелері

Сабақ барысында биология кабинетіндегі қауіпсіздік ережелерін сақтау.

Партаға дұрыс отыруына назар аудару.

Үлгілеу кезінде қайшы, желім сияқты жұмыс құралдарымен жұмыс жасау кезінде абай болу.

Үлгілеу кезінде белсенді қозғалыс жасайды

Сабақ: 8.1А Жасушалық биология

Мектеп:

Күні:

Мұғалімнің аты-жөні:

СЫНЫП: 8

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар:

Сабақ тақырыбы, түрі

Өсімдік мен жануарлар ұлпалары (зертханалық жұмыс)

Осы сабақ арқылы жүзеге асырылатын оқу мақсаттары

8.4.2.1 өсімдіктер мен жануарлардың ұлпаларын жіктеу

Сабақтың мақсаты

1.Өсімдік, жануар ұлпалары түрлерін ажырату;

2.Ұлпалардың ерекшеліктерін атқаратын қызметімен байланысын түсіндіру.

Бағалау критерийлері

Ұлпа түрлерін зерттейді.

Ұлпаларды ажырата алады.

Ұлпалардың қызметтерін түсіндіре алады.

Құндылықтармен байланыстар

Оқу жұмыстары кезінде қоғамдық өмірге дайын болу, өзін бақылауда ұстай білу, бәсекеге қабілетті бола білу құндылықтары дамытылады

Жазбаша жұмыстар арқылы академиялық шыншылдық, нақтылық, өзін өзі реттей білу құндылықтары дамытылады

Ауызша жұмыстар арқылы ойды реттей білу, сенімділік, дәлелдерді қолдана білу құндылықтары дамытылады

Жеке жұмыс кезінде өзіне деген сенімділік, өзін-өзі көрсету құндылықтары дамытылады

Топтық жұмыс кезінде ортақ іс атқаруда ынтымақтастықта бола білу, жаһандық азаматтық, өз оқуына жауапкершілікпен қарау, сынға алу, ортақ пайдалану құндылықтары дамытылады

Практикалық жұмыс кезінде түрлі манипуляцияларды меңгеру, дұрыс таңдау жасау, жобалау, бағалау, сыни ойлау, сынды қабылдау, сыни пікір айта білу, өз ісіне берілу құндылықтары дамытылады.

Тілдік мақсаттар

Оқушылар:

-ұлпалардың түрлерін атап, қызметтерін ауызша жазбаша түрде түсіндіре алады.

-суреттерден ұлпа түрлерін ажыратып, ерекшеліктерін сипаттай алады.

Пән лексикасы және терминология: меристема, эпидерма, паренхима колленхима, склеренхима, ксилема, флоэма, дәнекер, бұлшықет, жүйке және эпителий .

Диалог құруға /жазылымға қажетті сөздер топтамасы:

Құрамында ... болатындықтан ксилема суды жоғалтпай тасымалдай алады.

Ксилема…………..жасушадан тұрады.

Флоэма мен ксилема... ұлпаға жатады.

Бұлшықет ұлпасының ……………….түрлері бар.

Олар ………………….құрылымдарымен ерекшеленеді.

Эпителий ұлпасының ……………..түрлері бар.

Эпителий ………………..мүшелерде кездеседі.

Дәнекер ұлпасы …………………..кездеседі.

Жүйке ұлпасы ……………………қызметтер атқарады.

Пәнаралық байланыстар

Ұлпалардың құрамында кездесетін заттарды қарастыру арқылы химия пәнімен байланысады.

Алдыңғы білім

Оқушылар өсімдіктер мен жануарлар жасушаларының құрамбөліктерін анықтай алады. «Жасуша», «ұлпа», «мүше», «ағза» ұғымдарын, ксилема мен флоэма туралы 7 -сынып бағдарламасынан біледі.

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Сабақ қезіндегі іс-әрекеттер

Ресурстар

Сабақтың басы

І. Ой шақыру

0-5 мин

Ой толғау: Ағзалар зат алмасу, өсу, көбею сияқты тіршілік процесстерін жүзеге асыруға қалай бейімделген?

сұрағы талқыланады.

Оқушылар сұрақ туралы жеке ойланып, жұпта/топта талдап, сыныппен бөліседі.

Оқушылар ағзаның құрылымдық деңгейлерге бөлінуі олардың түрлі процесстерді атқаруға деген бейімделушілігі деген қорытындыға келуі тиіс.

Талқылау соңында оқушылардан қандай құрылым деңгейлері болады сұрағын талқылай отырып, жасушалар тобын ұлпа деп атайтынына тоқталады. Осы ұғымның анықтамасын беру арқылы сабақтың тақырыбы мен мақсаттары ашылады. Мұғалім ұлпаның өздеріне таныс (ксилема, флоэма) түрлерін атай отырып басқа түрлерімен танысатындығына тоқталады.

1-2 слайд

Сабақтың ортасы

06-10 мин

Мұғалімнің түсіндірмесі. Таныстырылымдағы ақпаратты оқушыларға сұрақтар қоя отырып түсіндіреді. Мысалы, ұлпаның қандай түрлерін біледі, ксилема мен флоэма қайда орналасқан, олардың атқаратын қызметтері қандай? т.б.

3-11 слайд

11-29 мин

Мұғалім оқушыларға әртүрлі станцияларды аралай жүріп өсімдік жануар ұлпаларының ерекшеліктерін зерттеуді ұсынады. Бұл әрекет барысында оқушылар жұмыс парағының көмегімен зертханалық жұмысты орындайды.

Зертханалық жұмысты бастамас бұрын мұғалім оқушыларды техникалық қауіпсіздік ержелерімен таныстырады.

Микроскоппен жұмыс кезінде ылғи да ең кіші ұлғайту обьективімен жұмысты бастау ескертіледі. Басқа ұлғайтуға көшкен сайын заттық үстелді төмен түсіру қажет екендігі айтылады.

Станциялар:

паренхима

колленихима

склеренхима

эпидермис

флоэма

ксилема

жануар ұлпалары.

Әр станцияда ұлпа түрі туралы ақпарат, суреті, микропрепараты немесе тірі үлгісі қойылған.

Осы ресурстардың көмегімен оқушылар өсімдік жануар ұлпаларының түрлерімен танысып, зертханалық жұмысты орындайды. Тірі үлгі, сурет, сызбалардан ұлпа түрінің ерекшеліктерін анықтап, суретін салып, қысқаша сипаттамалар береді.

Кейбір ұлпалардың суреттері, тірі үлгісі немесе микропрепараты болмаса оқушыларға видеоматериалдарды қолдану ұсынылады. Видеолардың көмегімен зертханалық жұмыстың кейбір бөлігін орындауға болады.

1-4 қосымша

30-38 мин

Ұлпа түрлерін, олардың орналасуын, атқаратын қызметін түсінгендігін анықтау үшін қорытынды тапсырманы орындау ұсынылады. Тапсырманы орындағаннан соң оқушылар өзара бағалау жүргізеді.

5-қосымша

Сабақтың соңы

39-40 мин

Кері байланыс

Сабақта болған үш әрекетті талқылау

І. Біз бүгін оқыдық...

ІІ. Бізде жақсы іске асты...

ІІІ. Бізге қиын болды...

Кері байланыс сабақ барысындағы іс-әрекеттер емес тақырып мазмұнына қатысты жүргізіледі.

18 - слайд

Қосымша ақпарат

Дифференциация – сіз қосымша қолдау көрсетуді қалай жоспарлап отырсыз? Анағұрлым қабілетті оқушыларға қандай тапсырма беруді жоспарлайсыз?

Оқушыларға әртүрлі станцияларда жұмыс жасау арқылы білім алуды ұсыну арқылы олардың өздігінен таңдау жасауына, өзі қалаған жолмен білім алуына жағдай туғызылады.

Кейбір оқушылар ұсынылған тірі үлгілерден микропрепарат жасап зерттей алады.

Кейбір оқушылар ұлпаның суреттерін сызбаға салатын болса, кейбіреулері дайын суреттерді пайдаланады.

Қабілеті төмендеу оқушыларға мұғалім қосымша сұрақтар қоя отырып, көмек көрсетеді. Оларға ұлпаның құрамбөліктері аталып көрсетілген суреттерді ұсынуға болады.

Баяу жұмыстайтын оқушыларға көмек ретінде оларға дайын сызба үлгісіне ұлпа түрлерін атап жазуды ұсынуға болады.

Зертханалық жұмыс кезінде дағдылардың деңгейіне сай саралау жүріледі.

Кейбір оқушылар өздігінен ұлпа түрлерінен микропрепарат дайындап микроскопта қарай алады.

Бағалау - сіз оқушылар білімін қалай тексеруді жоспарлап отырсыз?

Сабақтың басындағы сұраққа жауап бере білуі арқылы бағалауға болады.

Зертханалық жұмыстың орындалуы кезінде:

Уақытты тиімді пайдалану, өз жұмысын ұйымдастыра білуі, сурет сала білу, микроскоппен жұмыс жасай білу, микроскопты тәртіпке келтіріп қолдана алуы, ұлпалардың ерекшеліктерін сипаттай алуы және ауызша қойылған сұрақтарға жауап бере алуы арқылы бағалауға болады.

Қорытынды тапсырма арқылы оқушылар өзара бағалау жүргізе алады.

Тіршілік қызметі қауіпсіздігі