Қуырылған бидай туралы ғылыми жұмыс, 6 сынып

Қазақстан Республикасының ғылым және білім министрлігі

Оңтүстік Қазақстан облысы

Түркістан қаласы

Некрасов атындағы №9 мектеп-гимназиясы ЖКМ

Ғылыми жоба

Тақырыбы: «Қазақтың ұлттық тағамы-қуырылған бидай»

Автор: 6 «А» сынып оқушысы

Ағыбай Гүлнұр.

Жетекшісі: Тарих пәні мұғалімі

Адилбекова Улбосын.

Ғылыми кеңесшісі: Қ.А.Ясауи

Атындағы ХҚТУ

2017-2018 оқу жылы

Пікір

Бұл ғылыми жұмысты жазуды 6-сынып оқушысы Ағыбай Гүлнұр бастады. Гүлнұр салмақты, сабырлы, мектепте жақсы оқитын оқушылардың бірі. Гүлнұрдың бұл жобаны жазу барысында қызығушылық танытып, қазақ халқының ұлттық тағамдары оның ішіндегі дәнді дақылдар тағамдары бидай туралы жазуды таңдады. Таңдау себебі, Гүлнұрға ұлттық тағамдар қатты ұнап және оны дайындауға деген қызығушылығы болды. Гүлнұр қызығушылықпен қазақ халқының ұлттық тағамдары туралы жазып шықты. Жазу барысында жан-жақты дайындық үстінде болды.Сонымен қатар Гүлнұр тағамдардың түрлерімен жасалу жолдарына ғана көңіл аударып қоймай тағамның адам денсаулығына тигізетін пайдасы туралы да іздене білді. Ғылыми жұмысты жазу барысында оқушы қазақ халқының ұлттық тағамдарын негізге ала отырып жазған. Онда Ұлттық тағамдардың құрамы,жасалу жолдары туралы мәлімет бере отырып,оның ішінде дәнді дақылдар жасалған тағамдарының ерекшеліктері мен пайдасын негізге алған. Сонымен қатар тағамдарға қатысты әдет –ғұрыптар қамтылып, қазақ халқының көшпелі тұрмыс тіршілігін сөз етті. Тағамдардың адам денсаулығына қатысты шипалық қасиеттерін туралы және ырымдар мен тыйымдар қамтылды. Оқушы бұл жобаны жазу барысында кеңінен дайындалды.

Мазмұны

І Кіріспе

Жалпы шолу

1.1Қазақ халқының ұлттық тағамдары.................................................. 3

ІІ Негізгі бөлім:

2.1. Бидай және оның пайдасы ............................................................. 5

2.2. Зерттеу бойынша сауалнама қорытындысы ................................. 11

2.3. Ас тағамына байланысты өлшемдер.............................................. 12

2.4 Дәнді дақылдардан жасалған тағамдар............................................13

2.5 Халық шаруашылығындағы маңызы................................................14

2.6. Асқа байланысты ырымдар мен тыйымдар................................... 16

ІІІ Қорытынды............................................................................................ 18

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ................................................................ 19

Аннотация

Зерттеу жұмысының мақсаты:

-Қуырылған Бидай тағамының пайдасы.

Зерттеу жұмысының міндеттері:

-Қуырылған Бидай тағамының адамға әсерін және құрамын анықтау;

-Достарымның арасында қандай тағам түрлерін көп тұтынатындығын білу мақсатында сауалнама жүргізу.

Зерттеу жұмысының негізгі болжамы:

1)Егер менің достарым чипсы, кириешки т.б сол сияқты тағамдардың зиянын білсе , онда салауатты өмір сүру деңгейін ұстанар еді.

2)Егер, біз ұлттық тағамдарды дұрыс насихаттай білсек оларды (мысалы қуырылған бидай) дүкен сөрелерінен көрер едік..

Зерттеудің өзектілігі: Оқушылар арасында зиянды тағамдарға (чипсы,киришки) үгіт жүргізу арқылы қолданушылар санын азайту,қуырылған бидайға насиқат жүргізу арқылы қолданысқа енгізу.

Зерттеу нысаны: Қазақтың ұлттық тағамы Бидай дақылының пайдасы.

Зерттеу әдістері: іздену, зерттеу, баяндау, талдау, бақылау, жүйелеу,

Аннотация

Ноциональные блюда- жаренное пшеница.

Цель исслед работа

---Польза жаренной пшеницы

Задачи ис р.

-выявыть состав жаренной пщеницы и его пользу для человека

-Провести аинетированиесреди друзей с целью выявления номбоие предпочетамых бясод.

Основные прогнозы ис работы

1) Если бы мой друзья знали о вреде чипсов киришек и др вредных продуктов питания то они придерживалисббы здорового оброза жизни.

2) Если мы сможем агетировать ноциональные блюда (например, жаренниые пшеницы) то мы могли бы их видеть на прилавнах продуктовых магазинов.

Цель исс: Польза казахского национального блюда из пшеницы.

Методы исся :поиск, исследование , анализ, наблюдение, систематизация.

Annotation.

This resewoh work has been written by

Her theme is “Roast wheat”

And her aim is –to show the advataqes and uge of roast wheat;

---to identify the consist of roast wheat and its use for hhe human;

---to conduct the questioninq amonq friends and classmates

Main purposes of this research work;

If my fr iends knew thie harm of chips and other harmful product , they would lead a healthy life stule

If we could advertis our national cuisine (or dishes) , we could see them in the shops and use our national meals.

Кіріспе

Ұлттық тағамдар — ұрпағыңызға аманат іспеттес. Көңіліңізге жұбанышты да, шипаны да өз қазағыңыздың дәстүрінен табасыз. Келген қонағыңыз, өз үй-отбасыңыздың нағыз қуанышы.

Мал шаруашылығымен айналысқан ата -бабамыздың негізгі асы- ет пен сүт болған. Етті қуырып, асып жеген. Ал сүттен көптеген астар дайындаған.Сонымен қатар жартылай егіншілікпен айналысатын қазақ халқы дәнді дақылдардан да түрлі тағамдар жасай білген.

Қазақ-өте қонақжай халық, ол ұрпақтан-ұрпаққа жалғасуда. Қазақ халқы асты өте жоғары бағалаған, әрі қастерлей білген. «Ас –адамның арқауы», «Жаман ауру-жақсы ас», «Ас қадірін білмеген аштан өледі, ат қадірін білмеген жаяу қалады»-деп халық тегін айтпаған. Асқа байланысты салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптар: соғымбасы, қонақасы, табақ тарту, сарқыт, сәлемдеме, түстену, асату, дәмеу, асар, ауыз ашар тағы басқалар. Дастарқанға қойылған дәмнен ауыз тимей кетуге болмайды. Қазақ дастарқанына көбінесе ұннан,дәнді-дақылдардан, сүттен, еттен жасалған тағамдар қояды.

Қазақ халқы еттен түрлі тағамдар жасаған. Ет тағамдары: шұжық, түйемеш,шыж-мыж, бұжы, сырбаз, сірне, қуырдақ, сүр ет,әсіп т.б сонымен қатар қонаққа ет тағамдарын бергенде өзіндік дәстүрі болған.Сыйлы қонаққа малдың басын тартқан.

Қазақ халқы «Дәнді шашпа, нанды баспа», «Жерде жатқан бидай дәнін көрсең, түйенің үстінен еңкей де теріп ал»- деп нанды аса құрметтеген. Егіншіліктің дамуына байланысты қазақтар арасында тамаққа дәнді-дақылдарды қолдану жиілей түсті. Жатақтар тарыны сүтке қайнатып ботқа және тары көже жасайтын Бидайды қазанға қуырып алып келіге түйеді де сүт немесе тоңмаймен араластырып талқан жасады. Бидайды дымқыл күйінде ағаш келіге салып ақтайды да, бидай көже жасады. Жұт кездерінде көжеге айран қосып ішетін, ол тек сусын ғана емес тамақ ретінде де болды. Ет асқанда сорпасына ақталған бидайды салып пісіріп, көже жасайды Ұннан жасалатын тағамдар : бауырсақ, шелпек,құймақ,таба нан,жайма, күлше т.б Бұл тағамдардың барлығын ысырап етпей пайдалана білген.Дәнді дақылдардан талқан, тары,май сөк т б тағамдар жасаған.

Негізгі бөлім

1. Бидай және оның пайдасы

БИДАЙ – астық тұқымдасына жататын аса маңызды дәнді дақыл. Қазақстанда 6 түрі (Еділ Б-ы, Польша Б-ы, көже Б., жұмсақ Б., қатты Б., көбен Б.) өседі, жабайы түрлері сирек кездеседі. Биікт. 40 – 130 см, тамыр жүйесі – шашақты, тарамдалған. Сабағы қуыс, жұмыр, жапырағы таспа тәрізді, сағағы сабағын орай орналасқан. Гүлшоғыры – күрделі масақ, оның қынабында 2 масақша қабыршағынан тұратын масақтар орналасқан, ал олардың аралығында 3 – 5 гүлдері болады. Масақтың пішіні ұршық тәрізді, түсі ақ, қызғылт, кейде қара, ішінде қылтанағы болады. Тұқымы – ұзына бойына тартылған сызаты бар, беті жылтыр дән. Қазақстанда негізінен жұмсақ және қатты Б. өсіріледі. Жұмсақ Б-дың (T. ae»tіvum) масағы да жұмсақ, дәні жұмыр әрі жылтыр, сабағы қуыс. Оның ұнынан көбіне нан пісіріледі, ол нәрлі және жоғары сапалы болып саналады, құрамында 16%-дай белок болады, жылтырлығы 70%, дән уызы серпімді әрі созылмалы келеді. Жұмсақ Б. Қазақстанда егіс аумағының негізгі бөлігін алып жатыр. Әсіресе, Қазақстанның Батыс, Орт., Шығыс аудандарында өсетін жұмсақ Б. өте құнды болып есептеледі. Қатты Б-дың (T. durum) дәні ірі, сопақша, жылтыр. Оның дәнінде 24% белок бар, ұнының сапасы жоғары, одан кеспе және макарон жасайды. Қаз

«Егістік алқабы»

«Бидай дәнді дақылы»

Әрбір адам ағзаның дұрыс әрекет етуі үшін тағамның маңызды екенін біледі. Адам ағзасында өмір бойы үздіксіз зат айналысы мен қуат айналысы жүреді. Ағзаға қажетті құрылыс материалдары мен қуат көзі болып сыртқы ортадан негізінен тағам түрінде келіп түсетін нәрлі заттар табылады. Егер ағзаға тағам түспесе, адамның қарны ашады. Өкінішке орай аштық адамға қандай және қанша көлемде нәрлі заттар қажет екендігін білдіре алмайды. Біз көбінесе тәтті, тез дайындауға болатын тағамдарды пайдаланамыз да, сол пайдаланып жатқан азық-түліктің пайдалылығы мен сапалылығына мән бере бермейміз.