Қыз тәрбиесі тәрбие сағаты бастауыш сыныпқа

Tақырыбы: Қыз тәрбиесі - ұлт тәрбиесі

Mақсаты: Халқымыздың әдет – ғұрып, салт – дәстүрлерін қыз баланың бойына сіңіре отырып, қыз балаға келешекте ана, ақ босағаның аруы, шаңырақтың құт – берекесі екенін ұғындырып, әдептілікке, сыпайылыққа, инабаттылыққа, мол мейірімділікке, шыншылдыққа баулып, ар тазалығын жоғары ұстайтын қылықты қыз тәрбиелеу. Kөрнекіліктер: Қыз тәрбиесіне байланысты газеттер, мақал – мәтелдер, кітап көрмесі. Барысы 1. Tәрбиешінің кіріспе сөзі.

1. Қазіргі заман қыз бала тәрбиесіне ерекше мән беруді талап етеді.Себебі: Қыз баланы тәрбиелеу деген сөз – ұлтты тәрбиелеу деген сөз.Отбасы – қоғамның бір бөлшегі. Ал отбасының алтын қазығы - әйел адам. Бесігінде жақсы тәрбие алған, үлгі - өнеге көргне қыз бала келін болғанда да сол әдетін сақтайды ғой. Сондықтан да бүгінгі сабағымызда ұлттық салт-дәстүріміздің қыз бала тәрбиесіне байланысты тұстарын бөліп алып, абыройлы қыз, ибалы келін тәрбиелеуді мақсат етіп қойдық. Әдептілік, инабаттылық, сыйласу қонақ күту жағынан халқымыз алдына жан салмаған. Бір өкініштісі, уақыт өткен сайын осынау асыл қасиеттерімізден айырылып бара жатқан сияқтымыз. Ұлттық ізгі дәстүрімізді « ескіліктің қалдығы » деп мұрын шүйіре қарамай, осы заманға лайықтысын таңдап алып, әдепті, инабатты, адамгершілігі мол, сыпайы қыз тәрбиелеу - ата-ананың қасиетті міндеті.

2. Негізгі бөлім. Қыздарға!

Өмір – қатал, көтермейді ойыңды, Ұқпайды да, кейде ізгі ойыңды. Тағдыр – жолың жіңішкелеу өмірде, Жаман аттан аулақ ұста бойыңды.

Қыз ғұмырың үлпілдеген гүл дер ем, Тербетілген ақ самалмен, күнменен. Абайлап жүр, ерте үзуге тым құмар. Тасбауырдан қадіріңді білмеген.

Байқа, ботам, өте нәзік жаның да, Аңқау болма, қызыққа көп салынба. Кір келтірме, қыз атыңа, арыңа, Шалыс басып, түсіп кетпе жалынға.

Төтеп берсін дауылдарға желкенің, Сарқылмасын бал қылықты ертегің. Күрес, еркем, жамандықпен жасымай, Күндей нұрлы болу үшін ертеңің!...

1. Әрбір қыз бала бойжетіп, әке-шешенің ортасында бұлғақтаған дәуренін қалдырып, басқс бір үйге келін атанады. Өз шаңырағын көтеріп, үй мен шаруаға иелік етіп, түтін түтетеді, ана болып, өмірге перзент әкеледі. Жар құшып, ана болу - қыз баланың мақтанышы, әрі бақыты. Бұған, әсіресе, әке-шеше қуанады.

Алайда, оған дейін қыз баланың сол күнге дайындық ретінде өз үйінде жүріп үйренетін өнегелері мен өтейтін міндеттері аз болмайды. Солардың бәрі қосыла келе келін болу әдебін құрайды.

Соған мойынсұнып, ынта қойып үйрену, даярлану көргенділіктің белгісі. Қыз бала оң жақта отырғанда-ақ келін болып түскенде атқаратын ауыр да ардақты міндеттері, аттап өтуге болмайтын әдеп-инабаттылық талаптары жайында жақсы хабардар болуы тиіс. Әсіресе, қыз анасы, апа-жеңгелері үй шаруасына икемділік, ісмерлік, жүріс-тұрыс сыпайылығы мен ширақтығы, әсемдігі, жинақылық пен тазалық,

өз бойын күту мен ашық қабақтылық, күйеуіне ілтипаттылық пен қамқорлық, барған жерінің үлкендеріне ізеттілік, құрбыларымен татулық, сыйластық, кішілеріне мейір- ықылас тәрізді келін инабаттылығы туралы айтып, әрі үйретіп, жүрегіне ұялатуға күш салулары қажет. Ол үшін қыз баланың бойына кішкентайынан сыпайылық, мейірбандық, адалдық, сезімталдық, еңбекқорлық сияқты қасиеттер дарыған болуы тиіс.

Ол үшін қыздың бой жетуі, яғни, жан-жақты жетіліп, белгілі дәрежеде өмір тәжірибесіне ие болғаны жөн. “Қыздың жолы жіңішке”, “Қызға қырық үйден тыю” деген сияқты халықтық тәлімгерлік талаптарының мәнін түсініп қана қоймай, бой жете келе одан өзіне қатысты тиісті қорытынды шығара білуі, іс-қимыл, жүріс-тұрыс дағдысын басшылыққа алуы керек.

Қыз бала той-томалақ, көп адам жиналған орындарда көзге түседі, сыналады. Ондайда өзінің ұстамдылығымен, жарқын жүзді сыпайылығымен, жинақы, ширақ жүріс- тұрысымен, сергек –сезімталдық, ептілігімен, өнерпаз әрі сөзге ұсталығымен көзге түсіп “Түгеншенің қызының тәлімдісі, зерегі-ай, үстінде кііршік жоқ, бармағы майысып, он саусағынан өнер тамады, сөзі қандай әдемі!” – деп тамсандырады.

Ал, мұндай жақсы атақтың қыз бала болашағы үшін маңызы зор, Мұхаммед пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) хадистерінде: “Ұяттылық пен әдептілік әрқашан қайырлы істерге бастайды”, - делінген.

Ұят-әдеп жоралғыларын белден басып, отырғанда, тұрғанда өзінің әйелдік жаратылысын ескермейтін, қызға, келінге жарасатын қымсыну, қызару, тартыну, имену деген ойына кіріп шықпайтын қыз өзіне ғана емес, ата-ана, бауыр туғандарына сөз келтіріп, жерге қаратады. Сондықтан, қыз ибасы, қыз әдебі дегенге жеңіл-желпі қарауға мүлде болмайды. Олай болмаса, Пайғамбарымыз (с.ғ.с.): “Кемінде екі қыз перзент бағып, тәрбиелеп, бой жеткізушімен бейішке бірге барамын”, дер ме еді.

Қыздың, демек, болашақ келіннің қолынан іс келуі – міндетті жағдай. “Салақ әйелдің үйінен сабақты ине табылмайды”, “Қыз еркем – кестесімен көркем”, т.б. мақалдар соны білдіреді.

Киім тіге білу, дәмді тамақ пісіре білу, түйме қадап, жыртықты торлай білу – келген жері үшін келіннің қадірін асырады. Бұларды ұсақ -түйеккке санаған адам қатты қателеседі.

Қыздарын тұрмыс құруға әзірлеуге қай халық болсын зор мән берген. Мұны қызының барған жердегі өмірінің жақсы, бақытты болуының кепілі деп білген. Қазіргі қазақ қыздары, қалыңдықтар – ертеңгі келіндер үшін қоғамның қояр өз шарттары барын да жоққа шығара алмаймыз. Олар осы күнгі ұлттық тілеу, өркениетке ұмтылыс рухына үйлесетін ұлттық талаптар. Бұл істе қазір көпшілік жерлерде өткізіле бастаған “Қыз сыны ” байқаулары ұлттық әдеп, иба негіздерін бұзбай, шын тағылым алып, үйренетіндей дәрежеде өткізіліп тұруын айтуға болады.

2. Отбасының ұйытқысы, мейір-шапағат көзі - әйел. Әйелдің бұл рөлі отағасының жамағатына, бала-шағаның анаға деген сүйіспеншілігімен нығая береді. Әрине, әйел де өзінің аналық борышын ұмытпағанда, әсіресе ерімен қабағы жарасып, тату сүйіспеншілікте тұрғанда, халқымыздың ізгі дәстүрін, өнегелі -өміршең салтын, діни жол-жосығымызды ескергенде ғана отбасын, ағайын- туысты топтастырушылық мәртебесі арта түспек. Жеткіншек ұрпақ мұны ұғып, біліп өскені абзал. Әйелдің еріне қарым-қатынасы балалардың әкеге көзқарасының сипатын анықтайтыны берік есте болуға тиіс.Мұның өзі, бір жағынан, үй ішіндегі әдептің бастау көзі екені анық. Демек, балалар үшін әке беделі аналарының сөзі, іс-қимылы, қас-қабағы арқылы қалыптасады. Мысалы: ерлі –зайыптылар балаларының көзінше бір-біріне қатты балағат сөздер айтыспақ түгіл, дауыс көтеріп, керісуге тиіс емес. Бұл жағынан аналардың балаларға “ Әкеңмен ақылдас”, “Әкең біледі”, “Әкеңнің айтқанын істе”, т.б. деген сияқты дәстүрімізде бар сөздерді айтып отыруы қандай ғанибет!

Атақты “Абай” эпопеясында халқымыздың осыған орайлас қадірлі дәстүрін танытатын мынадай бір тағылымды эпизод бар.

...Семей қаласында 3 жыл оқып, жайлаудағы әке үйіне күн кешкіре жетіп жығылған 13 жасар шәкірт бала Абай аттан түскен бетте, амандасу үшін шешеге қарай жүгіреді. Сонда ақылды да, байсалды ана Ұлжан:

- Әй, балам, анда әкеңдер тұр, әкеңе барып сәлем бер! – дейді. Бір сәтке балалық сезім жеңіп, қателік жіберіп алғанын түсінген жас Абай кілт бұрылып, ортасында әкесі Құнанбай бар шеткерірек тұрған оқшау топқа қарай адымдай жөнеледі. Ұлы жаэушы Мұхтар Әуезов мұны халықтың жүрекке жылы осындай тамаша дәстүрінен хабардар ету үшін ғана емес, оның тәрбиелік зор маңызын жоғары бағалағандықтан да келтіріп отырғаны анық.