Қызға қырық үйден тыйым

«Жаркент орта мектебі» КММ

Сынып жетекшісі:

Қызға қырық үйден тыйым

Кіріспе

Қазақ халқының мәдениеті мен дәстүрлері ғасырлар бойы қалыптасқан рухани байлықтың айнасы болып табылады. Солардың бірі — «Қыз қырық үйден тыйым» қағидасы. Бұл сөздің мағынасы терең әрі сан қырлы. Ол қыз бала тәрбиесіне ерекше назар аударып, оның әдептілігі мен инабаттылығын, тәртіп пен тазалықты ұстануын талап етеді. Бұл баяндамада осы мақалдың мазмұны, оның мән-мағынасы, тарихи және қазіргі заманғы рөлі талқыланады.

Негізгі бөлім

«Қыз қырық үйден тыйым» ұғымының мәні

Қазақ халқы қыз балаға тәрбиені ерекше ескеріп, оған әдептілік пен жауапкершілікті жастайынан үйреткен. «Қырық үйден тыйым» дегеніміз әр үйдің, яғни қоғамның, ауыл-аймақтың қыз балаға өз үлгісі мен тәрбиесін беруі дегенді білдіреді. Бұл:

Әдепті болуға;

Тазалықты сақтауға;

Сөзінде тұруға;

Жаман әдеттерден алыс болуға үндейді.

Қазақтың отбасы институтында қыз балаға деген жауапкершілік үлкен рөл атқарған. Қыздың тәрбиесі тек ата-ананың ғана емес, бүкіл қоғамның міндеті болып есептелген.

Қыз тәрбиесіндегі тыйымдар

«Қыз қырық үйден тыйым» нақылы арқылы халық қыздарға мынадай тәртіптерді ұсынған:

Сөз әдебі: Айғайлап сөйлемеу, дөрекі сөздерден аулақ болу.

Киім кию мәдениеті: Дене әсемдігін тым ашып көрсетпейтін, сыпайы киім кию.

Жүріс-тұрыс: Қоғамда салмақты болып, орынсыз күлкі мен артық қимылдан тыйылу.

Тазалық: Үйдің тазалығы мен жеке басының күтіміне мұқият болу.

Тарихи негіздері

Қазақ қоғамында қыз бала ұрпақ жалғастырушы ғана емес, елдің намысы, абыройы ретінде қарастырылған. Сондықтан оның әр қадамы бақыланып, ақыл-өсиет айтылған. Қыз тәрбиесі туралы мақал-мәтелдер де осыны растайды:

«Қыз өссе — елдің көркі»

«Қызға қырық үйден тыйым, ұлға отыз үйден тыйым»

Қыз бала ертең ана, әже болатынын түсінген халқымыз оны болашақтың тірегі ретінде құрметтеген.

Қазіргі заманғы маңыздылығы

Қазіргі уақытта «Қыз қырық үйден тыйым» қағидасы өзектілігін жоғалтпаған. Жаһандану заманында ұлттық тәрбие мен құндылықтарды сақтау қажеттілігі артып отыр. Қыз тәрбиесіне байланысты ережелер мен тыйымдар заман талабына сай қайта жаңартылып, қоғамның ажырамас бөлігіне айналуы тиіс. Мәселен:

Қыздарға өзін-өзі дамытуға мүмкіндік беру;

Қоғамдық мәдениетті сақтау;

Дәстүр мен заманауилықтың үйлесімін табу.