Қызыл жыңғыл өсімдігі туралы биология мақаласы 8 сынып

Шөлді аймақтарда өсетін өсімдіктің бірі –Жыңғыл (лат.Tamarix )

Жыңғылдар тұқымдасы сырт пішіндері кипаристерге ұқсас. Қосалқы жапырақтары жоқ, бұтақтары ұсақ қабыршақ немесе тікенек тәрізді ұсақ жапырақтармен қапталған бұталар мен ағаштар жатады. Фотосинтез процесі жас бұтақтарында жүреді. Бірден бұтақта дамитын ұсақ гүлдері шашақ,сырға, сыпыртқы гүлшоғырларын құрайды. Гүлдері қызғылт, күлгін, көк, ақшыл қызыл түсті. Қос гүлсеріктері бес немесе төрт мүшелі шеңберлер түзеді. Аталықтарының саны күлтелерінің санына тең немесе олардан екі есе көп, кейде одан да артық болады. Бір ұялы үстіңгі жатынды аналығы бес жеміс жапырақшаларынан түзіледі.Түкті тұқымдары қорапша-жемісі ішінде жетіледі.

Жыңғылдар құрамында 100 шақты ғана түрлері бар шағын тұқымдас. Бұлардың ірі туыстарының бірі жыңғыл(лат.Tamarix ). Жыңғылдар көбінесе Африка,Оңтүстік Еуропа және Орталық Азияда кездеседі. Қазақстан флорасында жыңғылдың 13 түрі өседі. Олардың ішінде өзендер мен көлдердің құмды жағалауларында,кейде сортаңдау жерлерде өсетін қызыл жыңғыл (лат. Tamarix ramosіssіma),Торғай жыңғылы (T.passerinoides), тамаша жыңғыл(T.gracilis) және т.б. бұта немесе ағаш тектес өсімдіктер түрлері жатады.

Шөлді аймақтарда боз жыңғыл (лат. Tamarix elongata) жиі кездеседі.

Негізінен Оңтүстік Еуразия мен Солтүстік-Батыс Африкада кездесетін 60 (кейбір деректерде 90) түрі белгілі. Қазақстанның далалы, шөлді аймақтарында таралған 11 түрі, 2 буданы бар. Ең көп тарағаны: қызыл жыңғыл (лат. Tamarix ramosіssіma).

Сурет-1. Маңғыстау облысы. Құйылыстың Ащыағар бойында өсетін жыңғыл көрінісі

Сурет-2. Құйылыс жері. Бөгет. Тасты, таулы жерде өсетін Қызыл жыңғыл

Қызыл жыңғыл (жыңғылдар тұқымдасы) – Қазақстанда өсетін жыңғылдардың 11 түрінің ішіндегі ең көп тарағаны. Ол солтүстік алқаптармен таулы Тарбағатай және Алтай, Батыс Тянь-Шань қыраттарында, Маңғыстау өлкесінде кездеседі. Өзен көл жағалауларында құмды және саз далаларда және шөлдерде, сортаң жерлерде, орман тоғайларда өседі. Бұл бұта немесе кішкене ағаш. Биіктігі 3-5 м, қарасұр қабықты және қызғылт жылдық өркендерімен. Жасыл өркендердегі жапырақтары ұсақ қылқан жапырақтыларға ұқсас, ұшындағы тығыз гүлшоғыры шашақ ұзындығы 3-5 см және ені 0,5 см. Гүлдері ұсақ қос жынысты, 5 мүшелі, қысқа гүл табанына орналасқан. Ұзындығы 1 мм-дей онша байқалмайтын тостағаншалы желектері аздап үлкендеу. Гүлдеу мерзімі кезінде рюмка тәрізді…