Рефлексия арқылы нәтижелі білім алуды дамыту

РЕФЛЕКСИЯ – НӘТИЖЕЛІ БІЛІМ АЛУДЫҢ БАСТАУЫ

Абдрахманова Рысты Темиртасовна,

Жамантаева Жанар Катаевна,

АембаеваАяжан Ешимбаевна

«Өрлеу» БАҰО» АҚ филиалы «Ақмола облысы

бойынша ПҚ БАИ» МКД ППС

кафедрасының аға оқытушылары

Жүрекке де айна керек.Күніне бір мəрте, немесе аптасынатым болмаса айына өз-өзіңнен есеп ал...Көкіректе сəулесі жоқтың, көңілде сенімі жоқ деген-екен ұлы Абай

Қазақстан Республикасының білім берудегі басты мақсаты: жан - жақты дамыған, білімді, өмір сүруге бейім, өзіндік ой - толғамы бар, адамгершілігі жоғары, бәсекеге қабілетті жеке тұлға тәрбиелеу. Осы мақсатты жүзеге асыру үшін оқушыға білім мазмұнын терең игерудің тиімді жолдарын іздестіріп, шығармашылыққа жетелейтін қазіргі заман талабына сай ғылыми-әдістемелік біліммен қаруланған, білікті маман, шебер мұғалім дайындау қажет . Ол үшін мұғалім үнемі маман ретінде өз білімін жетілдіруі қажет. Талдау және ақпараттандыру - бұл мұғалім үшін эталон таңдауға және оны дамытудағы келесі қадамды жасауға мүмкіндік береді. Бұл өзін-өзі тану - педагог кадрлардың рефлексиялық мәдениетін қалыптастыру үдерісінің маңызды және қажетті компоненті, онда маманның одан әрі өзін-өзі дамыту үшін негіз қаланады.

Ы. Алтынсариннің «мектептің жүрегі-мұғалім» деген қағидасының мағынасы уақыт өткен сайын тереңірек ашылуда. Мұғалімнің заман адамын қалыптастырудағы қызметі ешбір өлшемге сыймайды. Педагогтердің кәсіби шеберлігін арттырып, шығармашылығын шыңдау жауапкершілігі педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институтының құзырында. Сондықтанда мен әр курс барысында менің жұмысым қай уақытта жақсы болады?-деген ізденісте боламын.

Біріншіден, әр сабағыма тиісті дәрежеде дайындалуым керек. Сабағының бір бөлігі дұрыс өтпесе ол менің сәтсіздігім, қай жерден қателестім, не сәтсіз өтті? Соған жауап іздеймін.

Екіншіден, алдымда отырған үйренушілерімнің сол күнгі сабақтың мақсатына жету үшін үйренушілердің атқаратын барлық іс-әрекеттерін жетілдіруін қарастырамын.

Үшіншіден, күнделікті сабақтың мазмұнына жете көңіл аударамын.

Үйренушілердің деңгейіне, қажеттілігіне қарай ресурстарды бейімдеп, жетпесе қосамын.

Төртіншіден, сабақтың меңгерілуінің 80% дұрыс, орынды әдіс-тәсіл таңдай білуімнен тұрады.

Осы төрт тағанды дұрыс меңгере алсам, менің сабағым әр уақытта межелеген мақсатыма жетуге талпыныс береді.

Рефлексия не үшін қажет? Бүгінгі әрекетім арқылы ертеңді жақсарту үшін жұмыс жасауым қажет.

Ол үшін тәжірибе және оқуды дамыту үшін жеке мақсаттарымды дұрыс анықтай біліп, аудиторияның қажеттілігін ескеру әдістерімді жетілдіремін;

Үйренушілеріме сындарлы ұсыныс беру дағдыларын дамытатын тапсырмалар таңдай алу.

Рефлексия - «өз ісіне бағытталған ақыл-ойдың бақылауы» Дж. Локк

Тұрақты өзін-өзі бағалау, өзін-өзі ұйымдастыру, әртүрлі уақыт кезеңдеріндегі өз жетістіктеріңді салыстыру, өз-өзіңді талдау және өз қызметіңді жоспарлай алу, дәлелді кәсіби дамуды үйренуге мүмкіндік тудырады.

Мұғалім сабақтың тиімділігі мен сапасын арттыру мақсатында оқушыларды

үнемі кері байланыс үдерісіне тартады. Кері байланыс қаншалықты жұмысты

дамыта алады? Сабақ жоспарлауда, тапсырмаларды саралау мен басымдықтарды

айқындауда [Хэтти мен Тимперли] (2007) [2] кері байланыстың төрт деңгейін

белгілейді:

* жауапкершілік туралы кері байланыс;

* тапсырманы қорыту туралы кері байланыс;

* өзін-өзі реттеу туралы кері байланыс;

* тұлғаға бағытталған кері байланыс.

«Зерттеуші-аналитиктің» мәселелерін шешетін мұғалімнің көрінісі жалпы шолу сипатына ие және оның тәжірибесін талдау, бағалау, жинақтау және басқа мұғалімдердің тәжірибесін түсінуге бағытталған. Мұғалімнің қызметіне деген көзқарастарын көрсету қажеттілігі мұғалімнің кәсіби өсуінің қайнар көзі оның тұрақты тәжірибесі (Психологтардың пайымдауынша «дамудың формуласы»: «тәжірибе + рефлексия = кәсіби дамуы») болып табылады.

Алайда мұны басқа мұғалімдердің тәжірибесімен байланыстыру мүмкін емес, керісінше мұғалім құндылықтарын әріптестердің тәжірибесінен өз жұмысына аудара алады және оны тек өздерінің жеке тәжірибелерімен байланыстыра алады.

Басқа мұғалімдердің өздерінің кәсіби әдістеріне механикалық енуі, олардың жеке стилі тұрғысынан рефлексиялық түсініксіз кез келген инновациялық әдістерді ұстанған, әдетте, күтілген табысқа жетпейді және қарыздық әдістерде көңіл-күйді көтереді

Ойластырушы мұғалімнің психологиясы ... Біз өзімізге жиі: «Мұғалім ретінде маған ұнайды? Қазір не істеп жатырмын және неге? Неліктен мен осындай нәтиже алдым, басқа ешкім жоқ? Оқушылар мені қалай түсінеді және түсінеді? Неліктен қатты ренжіп жүрмін (мен қуанып, ұялып, ашуландым)? Менің оқушыларымды шынымен түсінемін бе? Олар мені түсінді ме? ...

Немесе қиындықтар туындаған жағдайда өзін ақтау үшін: «Бұл оқушы нашар оқиды, себебі ол қабілетсіз, мына бір оқушы маған мінез көрсетті, себебі ол жаман тәрбиеленген ». мұғалім ретінде «Мен бәрін дұрыс және жақсы істеп жүрмін» деп сенімділікпен қараңыз. Әрине, мұғалімнің мұндай ұстанымы әлдеқайда ыңғайлы және сабырлы: осындай жүйке және физикалық күштермен бірге сіз өзіңізді сұрақтармен мазалап күмән тудырасыз ...

Иә, жоғарыда айтылған сұрақтарға жауап беруге шынымен қиын, ой-пікірлер уақыт пен ерікті күш-жігерді қажет етеді, оны әдеттегі өмірінің жайлы әлемінен алып тастайды, қателіктеріне жол бермеуге әкеледі, құндылықтарды қайта қарауға талпындырады, өзін өзгертуге мәжбүр етеді оны тек кәсіби мұғалім анықтай алады.

Бірақ тек бұл - ойлау, күмәндану, өзін-өзі талдайтын мұғалім өзінің мамандығының шынайы шебері болады. Тек осындай ойлау, рефлексиялық мұғалім кәсіби үлгідегі міндеттерді шеше алады.

Осындай іс-шараны іс жүзінде жүзеге асыру мұғалімнің кәсіби деңгейінің жоғары деңгейін білдіреді, оның маңызды құрамдас бөлігі кәсіби көрініс қабілетін білдіреді.

Педагогикалық қызметтегі рефлексия кәсіби проблеманың психикалық (алдын-ала немесе ретроспективті) талдау процесі болып табылады, соның салдарынан проблеманың мәнін дербес түсіну және оны шешудің жаңа перспективалары пайда болады.

Осылайша, рефлексиялық мұғалім - бұл ойлау, талдау, зерттеудің кәсіби тәжірибесі. Бұл мұқият тыңдаушы, ақылды бақылаушы, мұқият сұхбаттасушы.

Мұғалімнің кәсіби іс-әрекетіндегі рефлексия өткенді және келешекке деген көзқарасты түсінуге мүмкіндік береді, сырттағы көзқарасыңызды білуге, өз ойларыңызды, сезімдеріңізді, әрекеттеріңізді талдайды және қажет болған жағдайда сіздің біліміңіз бен идеяларыңызды, құндылық бағдарларыңызды, әрекеттеріңізді және басқа пәндермен өзара іс-қимылыңызды реттеуге мүмкіндік береді.