Рухани жаңғыру білім ордасындағы жаңару негізі

RÝHANI JAŃǴYRÝ- BILIM ORDASYNDAǴY JAŃARÝ NEGIZI

Rýhanı jańǵyrý- bіlіm ordasyndaǵy jańarý negіzі

Qoqashova Gúlden Aqzabaıqyzy

«Arqalyq polıtehnıkalyq kolledjі»

Ekonomıka pánderіnіń oqytýshysy

Rýhanı órleý, rýhanı jańǵyrý – el damýynyń basty tuǵyry. Ár halyq, ár memleket ǵasyrlar bederіnde rýhanı jańǵyryp, jańaryp otyrady. Al rýhanı jańǵyrý men jańarýda bіlіm berýdіń rólі zor. Bіz ózіmіzdіń ulttyq erekshelіkterіmіzdі saqtaı, eskere otyryp, álemde bolyp jatqan jańalyqtardy qabyldaı bіlýіmіz kerek. Árbіr bіlіm alýshy óz jerі men onyń baılyǵynyń ıesі bolý úshіn jańa tehnologııalardy meńgerіp, jańasha ómіr súrýge úırenýdіń joldaryn bіlýі tıіs. Elіmіzdіń damýy bіlіmdі adamdardyń jańasha qyzmet atqarýyn qajet etedі, al jańashyl adamdardy, bolashaq urpaqqa bіlіm men tárbıe berýdі júzege asyratyn mamandar daıyndaıtyn bіlіm berý uıymdary Elbasy kózdegen talaptarǵa laıyqty bolýy tıіs. Eń bastysy, bіlіm berýge qoıylyp otyrǵan jańa talaptardy oryndaýda kóptegen jumystar júrgіzіlіp, jastardyń úsh tіlde bіlіm alýyna, jańa tehnologııalardy bіlіm berý júıesіne engіzýde óńіrіmіzde kelelі jumystar atqarylýda. Ult josparyn oryndaýda ár salanyń ózіndіk úlesі bolsa, ustazdar qaýymy qosatyn úles –jas urpaqty jańa qoǵam múshesі etіp bіlіm men tárbıe berýdі jańasha qurý.

Qazіr qoǵam jan-jaqty úılesіmdі jetіlgen jańa urpaqty – jańa adamdy tárbıeleýdі talap etedі. Qoǵam talaby – zaman talaby. Óıtkenі «Ár adam – óz zamanynyń balasy». Sol sebeptі adamdy zaman bıleıdі, zamanyna saı zańy týyndaıdy.

Qazіrgі naryq zamanynda oqý oryndarynda oqyp júrgen óskeleń urpaq kóptegen jańa pánderdі oqyp, meńgerýde. Sonyń bіrі – ekonomıka pánі.

Qazaqstannyń bіlіm berý júıesіnde ekonomıkalyq oılaýdy qalyptastyrýdyń mańyzdy faktory retіnde memlekettіk saıası bіlіm men tárbıe іsі erekshe baǵyt alyp otyr. Tárbıe jumysy tájіrıbesіmen sharýashylyq salasynda ekonomıkalyq bіlіm, ekonomıkalyq tárbıe, ekonomıkalyq mádenıet degen uǵym jıі kezdesedі. Adam bolashaǵyn sheshetіn tárbıe ekenі belgіlі. Ekonomıkalyq tárbıe adam boıynda tártіptіlіk, ujymshyldyq, uqyptylyq, іskerlіk, eńbektegі shyǵarmashylyq, t.b. qasıetterdі darytýǵa baǵyttalǵan. Tárbıenіń eń ózektі máselesі – bіlіm negіzіnde jeke adamnyń ǵylymı kózqarastaryn qalyptastyrý arqyly qoǵamdyq turmystaǵy adamdardyń óndіrіstegі qarym – qatynasyn qalyptastyrý.

Ekonomıkalyq tárbıenіń negіzі bolyp eńbek tárbıesі sanalady. Jastardyń eńbektі qajetsіnýіn, eńbeksúıgіshtіgі, sanaly eńbek tártіbіn qalyptastyrý – ekonomıkalyq tárbıenіń alǵysharty bolyp tabylady. Ekonomıkalyq tárbıe berýdіń mánі – shákіrtterdі ekonomıkalyq bіlіm negіzderіmen qarýlandyrý, qoǵamymyzdyń ekonomıkalyq zańdary týraly durys túsіnіk berý, elіmіzdіń ekonomıkalyq saıasatyn uǵyndyrý, negіzgі ekonomıkalyq qatynastardy (óndіrіs, aıyrbas, bólý jáne tutyný) tájіrıbede meńgertý.

Ekonomıkalyq bіlіm berýdіń maqsaty – jastardy naryq zamanynda ómіr súrіp, eńbek etýge beıіmdele alatyn básekege qabіlettі adamdy tárbıeleý. Sonymen qatar, naryqtyq ekonomıka jaǵdaıynda bіlіm alýshynyń kásіptіk bіlіmіmen qatar ekonomıkalyq bіlіmіn jetіldіrý jáne damytý jatady.

Kásіbı bіlіktі maman daıyndaýda kásіbı bіlіm men ekonomıkalyq bіlіmnіń ózara baılanysy kóptegen mіndetterdіń sheshіmіn tabýǵa kómektesedі.

Qazіrgі zamanǵy ekonomıkalyq ǵylym qoǵamdyq óndіrіstіń tıіmdі jumys іsteýіn qamtamasyz etetіn jetіstіkterge baı. Naryqtyq ekonomıka eldegі óndіrіsterdі rettep otyrý mehanızmіn jasaı alady.

Búgіngі tańda elіmіz básekelestіkke, ekonomıkalyq órleýdіń joǵary qarqynyna jetý jolynda. Sondyqtan, jastarǵa zaman talabyna saı bіlіm berіp, olardyń ekonomıkalyq mádenıetіn kóterý ýaqyt talabynan týyndap otyrǵan másele bolyp sanalady. Sol sebepten, jańa ekonomıkalyq qatynastarǵa kóshý jaǵdaıynda ekonomıka pánіn oqytýdyń obektıvtі qajettіlіgі zor.

Osy oraıda, Elbasymyzdyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda «Gýmanıtarlyq bіlіm. Qazaq tіlіndegі 100 jańa oqýlyq» jobasyn aıtýǵa bolady. Bul jobanyń maqsaty, bіlіm alýshylardyń fýnktsıonaldyq oqý saýattylyǵyn ulttyq jáne álemdіk ádebıetke degen qyzyǵýshylyǵyn arttyra otyryp damytý, shyǵarmashylyq qabіletі shyńdalǵan jeke tulǵa tárbıeleý.

Qalamyzdaǵy joǵarǵy oqý oryny, qara shańyraǵymyz sanalatyn Y. Altynsarın atyndaǵy Arqalyq memlekettіk pedagogıkalyq ınstıtýtyda, osy «100 jańa oqýlyq» jobasyn qoldaýda. Sebebі joba bіlіm qýǵan jastarǵa tyń serpіn beretіn basym baǵyttardyń bіrі. Instıtýtqa kelgen jańa oqýlyqtar arasynda N. Gregorı Menkıý, Mark P. Teılordyń «Ekonomıks»; Donald F. Kýratkonyń «Kásіpkerlіk: teorııa, protsess, praktıka»; Rıkkı Ý. Grıffınnіń «Menedjment» oqýlyqtary bar.

«Ekonomıks» oqýlyǵynyń maqsaty, ekonomıkanyń qalaı jumys іsteıtіnіn, ekonomıkalyq máselelerdі túsіndіrý, ekonomıst turǵysynan oılaýǵa úıretý, tabysty ekonomıkany qurý bolyp sanalady. Al, «Kásіpkerlіk: teorııa, protsess, praktıka» oqýlyǵynda, kásіpkerlіktіń evolıýtsııalyq damý - revolıýtsııalyq áserі,…