Сәндік қолданбалы өнерді жаңаша оқыту баяндамасы

Түркістан облысы Ордабасы ауданы Айтбай Шерімқұлов атындағы жалпы білім беретін мектеп коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Шығармашылық жұмыс

Тақырыбы: «Сәндік қолданбалы өнерді жаңаша оқыту арқылы жас ұрпақты шығармашылыққа баулу»

Бейнелеу өнері пәні мұғалімі: Тұрған К.Ә.

2024-2025 оқу жылы

Жоспар.

І. Кіріспе

ІІ. Негізгі бөлім

1. Сәндік қолданбалы өнерді жаңаша оқыту арқылы шығармашылыққа баулу әдісі.

2. Қазақтың ұлттық қолөнерінің дамуы.

3. Жеткіншек ұрпақты өнерге баулу

4. Өз іс-тәжірибемнен .

ІІІ. Қорытынды

ІV. Пайдаланылған әдебиеттер

V. Пікір

Кіріспе:

Әрбір халықтың өз ұлттық қолөнері мен ұлттық дәстүрі болады. Ел ішінен шыққан халық шеберлері ұлттық қолөнер бұйымдарын жасау арқылы сол халықтың мәдениетін ,ұлттық дәстүрін көрсете білген. Бұл зерттеліп отырған тақырып өте кең ауқымды , сондықтан да халқымыздың ұлттық қолөнерінің бір ғана қырын ала отырып қазақ қолөнерінің ұлттық ерекшеліктерімен заман ағымына сай дамып келе жатқандығын негізге аламын .

Ата өнері балаға мұра демекші: атадан балаға жалғасып келе жатқан ұлттық қолөнеріміз өткен ғасырларда дамуы тежеп, тоқырағандай болғанымен ,егемендік алғаннан кейін өз мәдениетіміз, дәстүріміз, ұлттық өнеріміз, әдет-ғұрпымыз, қарапайым тұрмысымыз қайта жанданып, қазақ қолөнері қайтадан сілкіне дамып, мектек қабырғасына жаңаша мазмұнда еніп өнердің жаңа қырлары көрінуде. Сондықтан да оқушыларға жан-жақты білім мен тәрбие беруге, жаңаша еңбек етуге талпындыруда. Бұл дегеніміз халықтың педагогикасын дамыту.

Жастар тәрбиесіне арқау беріп отырған халықтық педагогика – тек педагогтар ғана жауапты деп түсінсек қателескеніміз, бұл жалпы әлеуметтік қозғалыс деп түсінгеніміз дұрыс.

Халықтық педагогика кешегі шешен-билердің, ақын-жыраулар мен сал серілерден, ел ішінен шыққан мирас болып бүгінгі күнге жеткен аса құнды

тәрбие құралы деп білуіміз керек.Ұлттық педагогика ежелгі түркі халқымен бірге өмір сүріп,өзінің құндылығын жоймаған ұлттық тәрбие мектебі.

Болашақ ұрпақтың сана-сезімін, ұлттық психологиясын, оны ерте замандағы ата-баба салт-дәстүрімен сабақтастыра отырып тәрбиелеу, қазіргі күннің ең өзекті мәселелерінің бірі екендігі өмірдің өзі керсетіп отыр.

Ұлттық педогогиканы насихаттауға қай пәннің болсада мүмкіншілігі жетерлік. Ал бейнелеу мен көркемеңбек пәндерінің өз сабақтарында оқушыларды қолөнерге үйрету арқылы тәлім тәрбие беру, шәкірттердің ой- өрісін дамытуға әсемдікке көре білуге, психологиялық дамуына, отаншылдық рухқа баулуда үлкен рөл атқаратыны даусыз...

Қолөнерді игеру арқылы кез келген істі төзімділікпен аяқтауға және қажырлы еңбек етуге үйренеміз.

Тәрбиелік мәні бар халықтық мұраларды оқушыларға көрсете білсек, және де сәндік қолөнерге үйреткенде қолөнер шеберлерінің туындыларына талдау жасап, еңбектерін көрсетіп, мұражайларды аралап, шеберлердің, ісмерлердің жеке шеберханасына , көрмелеріне апарып шәкірттердің ұлттық өнерге деген қызығушылығын ой-өрісін ояту өзекті мәселелердің бірі деп санауға болады.

Қазақ халқының өнерін сан алуан шеберлердің қолынан шыққан қайталанбас тамаша туындылары мен бұйымдарды көрсетіп бұрынғысы мен қазіргі заманғы шеберлердің туындыларымен салыстыра отырып ұлттық өнерді шәкірт бойына сіңіру сол арқылы оларға ұлттық өнерді сүюге, құрметтеуге баулы, бүгінгі шәкірт ертеңгі еңбекқор жан-жақты дамыған азамат етіп тәрбиелейді, шәкірт жүрегіне жол тауып, олардың бойында еліне, жеріне, ұлттық өнерге деген сүйіспеншілікке ынтасын, құштарлығын арттыру, қазақ қолөнерін жас жеткіншектердің санасына жеткізудің құралы болып табылады.

1.Сәндік қолданбалы өнерді жаңаша оқыту арқылы шығармашылыққа баулу әдісі.

Жалпы мектепте сәндік қолданбалы өнерді оқыту, ол негізгі сабақпен қатар жүргізілетін үйірме жұмысымен оқушыны шығармашылыққа баулу және, оқушыларға көркемдік білім мен эстетикалық тәрбие берумен негізделеді.

Мектептегі үйірме жұмысы өз бағытына қарай бірнеше түрге бөлінеді, олар: сурет үйірмесі, қолөнер үйірмесі, музыка үйірмесі, спорт үйірмелері және т.б пәндік үйірмелері жүргізіледі.

Бейнелеу өнері үйірмесіне тоқталатын болсақ, үйірмеде оқушылар бейнелеу өнері туралы теориялық және практикалық білімін дамытуға ықпал жасайды.Оқушы сурет салумен қатар қабылдауға, бейнелі ойлауға, шығармашылық қабілетін арттыруға көркем шығарманы танып түсінуге үйренеді.

Үйірмеде бейнелеу өнерінің түрлері әрбір саланы қамтып оқытылады. Атап айтқанда сурет, графика, живопись, композиция, пластикалық анатомия, сәндік қолданбалы өнер, сәулет, дизайн және т.б түрлері қамтылған.

Осы өнер түрлерінің ішіндегі Сәндік қолданбалы өнер, ерте заманғы «Ата өнері» десек қателеспейміз.Қазіргі заманда осы сәндік өнер даму үстінде. Жаңа заманғы технологияны пайдаланып кереметтей шығармаларды туғызып отырған шеберлеріміз жеткілікті. Және де сол шеберлер тұрмысқа қажетті түрлі жаңаша әдіспен жасалған туындылырын ұсынып отыр. Ал енді осы сәндік өнерді көркем еңбек пәні бағдарламасына тереңірек енгізіп оқушылырды ұлттық өнердің қыр сырын жоғарғы дәрежеде меңгеруіне ықпал ету арқылы, ұлттық өнердің алдағы болашақта дамуына өз үлесін қосады деген сенімдемін.

Сурет салуға баулу бейнелеу өнерінің әліппесі болса, живопись бояу түстерін қабылдаудың заңдылықтарын үйретеді, түстану ерекшелігі түстердің өзгеруіндегі жарық пен реңдердің әсерін зерделі зерттеп білуге баулиды. Затқа қарап сурет салу, оқушылардың байқағыштық әдістерін қалыптастырады. Үйлесімділік шешімін табуға баулу, олардың бейнелік ойлау қабілетімен талғампаздық дағдысын жетілдіреді. Жүйелі түрде бейнелеу өнері мен ұлттық өнерге оқыту оқушылардың сапалы да сауатты білім алуына жағдай туғызады.

Үйірменің практикалық сабақ жүргізу барысында оқушылардың меңгеретін дағдылары сан алуан. Олар: ойлау, қабылдау, есте сақтау, көркемдік талғампаздық , шеберлік, іскерлік т.б әдістерін қалыптастырады.

Қазақ әдебиет саласының жарық жұлдызы Мағжан Жұмабаев атамыз: «Баланы бір затпен таныстырмақшы болсақ, сол зат туралы сөйлеп қана қоймай, оны балаға алып келіп көрсет, көрсетіп қана қоймай, сол заттың суретін салғыз, әрі суретпен ғана қанағаттанба, балшықтан мүсін жасауға үйрет» - деп айтқан екен.

2.Қазақтың ұлттық қол өнері.

«Әрбір ұлт қолөнеріне көңіл бөлу керек»

А.Байтұрсынов

Қазақтың ұлттық қолөнері-халық өмірімен тұрмыс тіршілігімен біте қайнасқан өміршең өнер. Шебердің қолынан шыққан қолөнер туындыларын халықтың өмірінен, тұрмысынан бөліп қарау мүмкін емес. Бұл қолөнер бұйымдары ел тұрмысына сән беріп, адамдарға рухани ләззат әкелген. Қолөнер бұйымдарына салынған түрлі түсті өрнектерден адамзат дүниесінің табиғатпен біте қайнасқан қарым – қатынасын бөлінбес бірлігін көрсетуге болады. Қолөнер шеберлері сол табиғат сұлулығын өнер туындыларына арқау ете білген.

Қазақ қолөнерінің бүгінгісі мен болашағын айтар болсақ, оның өткеніне назар аудармай кете алмаймыз. Ұлттық өнеріміздің өзіндік ерекшелікпен қалыптасуына үлкен әсерін тигізген жағдай – көп ғасырларға созылған көшпелі өмір. Демек күнделікті тұрмысқа қажетті қолөнер бұйымдары көшіп-қонуға қолайлы, пайдаланатын орнына сәйкес сыртқы формасын тауып, әр шеңбердің талғамына, ой-өрісіне тән ою-өрнекпен нақышталып отырған. Алдымен бұйымның мықтылығы, өнімділігі қарастырылды десек те, олардық бояуы әсемдігі жағынан табиғи үндестік байқалады. Адамзат дамуының қай сатысында болсын қоғаммен бірге дамыған қолөнері әр дәуірде өзінің өшпес ізін қалдырды.

1. Жеткіншек ұрпақты қолөнерге баулу

Мектептегі Көркем еңбек пәні және бейнелеу өнері үйірмесі оқушының жеке тұлғасын дамытуға арналған маңызды рөл атқаратындығы айқын. Көркем еңбек және Қол өнері мен бейнелеу өнері үйірмесінде оқушылар жеке мақсат қоюды, ұқыптылық пен еңбексүйгіштік сияқты қабілеттерін қалыптастырады. Сурет үйірмесі сабағы табиғат құбылыстары мен табиғаттың сұлу көркін қиюластыра білуге тәрбиелейді және эстетикалық қабілеттер қалыптастырады. Ал қол өнер үйірмесі ежелгі ұлттық өнерді дамытушы қазіргі сәндік өнермен байланыстырушы алтын көпір іспеттес деп айтуға болады. Сондықтан да ұлттық өнерге баулу арқылы жас өркеңнің бойына ұлттық өнерді сіңіріп өсуіне ықпал ету ең негізгі бағытымыз бен мақсатымыз деп есептеумізге болады.

«Көркем өнерсіз өскен баланың мүмкіншілігі шектеледі, ал мүмкіншілік шектелу қиялдау процесінің тоқтауына әкеледі» - дейді Б.Т.Лихачев