Шәкәрімнің Үш анығы туралы танымдық материал

ӘлеуметтануБасқаБасқаPower Point

Sheber Education24 МаусымҚаралды:131Жүктелді:0

Материалда Шәкәрім Құдайбердіұлының Үш анық еңбегі туралы мәлімет берілген. Бұл материал әлеуметтану бағыты бойынша ізденетін мұғалімдерге, оқушыларға және ойшылдың философиялық көзқарастарын зерделеушілерге пайдалы.

Алдын ала көру

Сатып алмас бұрын бірнеше бетін көре аласыз. Толық нұсқасы жүктегенде — жазусыз, сызықсыз.

Материалдан үзінді

ШӘКӘРІМ ҚҰДАЙБЕРДі « Үш анық»

Шәкәрімнің әлем , адам , жаратылыс жайындағы философиялық ой– толғамдары оның « Үш анық » атты философиялық трактатында жүйеленген . Шәкәрім Сәбит Мұқановқа жазған хатында “ қырықтан соңғы ойым философия жағына салынып ” деген пікірлер айтады . Сондағы философиясы осы “ Үш анық ” турасында болып отыр . Шәкәрім қырықтан асқан соң отыз жылдай “ Үш анықты ” жазуға көптеген ізденістер жасап , өмірінің соңында “ отыз жылдай жиғаным ”– деп өзінің тапқан , анық деп таныған « Үш анығын » жүйелейді .

“ Қырықтан аса бергенде , Ақылым қылды шерменде : « Дінім қалай , жаным не, Жоғалам ба өлгенде ? Әлемді кім жаратқан , Осынша түрлеп , таратқан ? Көрінген сансыз планет, Бірінен – бірін бөлген бе ? Ақырет деген немене , Шыққан жан қайта келе ме , Кіреме осы денеге , Дәлелі қайсы сенгенде ” – деп « Үш анықтағы » өз ізденісінің негізі болған сұрақтар жайында осылай ой түйеді .

Шәкәрім өз шығармаларында «ар білімі » деген терминді қолданған . Ол «ар» сөзін «совесть» деп тәржімалаған . Ар дегеніміз не? Ол тек адамға ғана қатысты түсінік . Михаил Лермонтов: «Адам ісіне құдаймен бірге төреші бір нәрсе бар, ол - ар» деп айтқан . Абай аудармасында ол өлең былайша келтірілген :

Менің сырым, жігіттер , емес оңай ,

Ешкімнің ортағы жоқ , жүрсін былай !

Нені сүйдім , дүниеде неден күйдім ,

Қазысы оның - арым мен бір-ақ құдай .

Философ Ғарифолла Есімнің айтуынша : « арлы адам , алдымен , құдайына қараған , құдай мақұлдамайтын іске бармайтын адам . Ар - әр адамның өз ісінің төрешісі ». Ғ.Есім : « Құдай құратын « сотқа » дейін адам өзінің арының алдында жауап бермек » дейді . « Менандрдың : Әр адамның құдайы - өзінің ары» деген сөзі бар.

Бізде «ар» сөзіне ғылыми тұрғыдан қандай анықтама беріледі ? « Шәкәрім » энциклопедиясында А.Тоқсамбаева : «Ар - адамгершілік сана, этика-философиялық категория. Адамгершілік ( адамшылық , адамдық ) қазақ халқында адам бойындағы жақсы қасиеттердің жиынтық мағынасын білдіретін ұғым-өлшем болса , Ар оның шығу тегі , бұлақ бастауы . Арды адам бойындағы жақсы қисиеттердің өлшемі , адамгершілік санасы деуге негіз бар», - дейді .

Тіл бізді жануардан өзгешелеп тұр . Тіл арқылы қоғамдастықтың барлық мүшелеріне ақпарат тарайды . Аңшылар мен өсімдік жинаушылар қай өсімдікті жеуге болады , қай жануардың қандай мүшесін қандай тәсілдермен жеуге әзірлеу керек - сондай ақпараттарды таратып отырды . Бұл ақпараттар біртіндеп барынша көп адамдарды қамтыды , ұрпақтан ұрпаққа жалғасты . Жұрт өзгелердің қателіктерінен қорытынды шығаруды , біреулердің озық тәжірибесін қабылдап , үлгі алуды үйренді . Осылай адамзат баласында зерде пайда болды , ол білімді жетілдіре түсуге итермеледі . Дегенмен ауызша таратылған сөздің мүмкіндігі шектеулі еді , ол ақпарат таралу барысында бұрмаланатын әрі көп ақпаратты есте сақтаудың мүмкіндігі аз еді .

Жазу пайда болған кезде оны жай адамның да пайдалана алуы мүмкін-ау деген ой ешкімнің қиялына кіріп-шықпаған . Жазба тіл бастапқыда адамдарды одан әрі құл ете түсу үшін пайдаланылған , оны француз антропрологы Клод Леви-Стросстың зерттеулері көрсетті…

Жазылымдар

Өзіңізге ыңғайлы жазылымды таңдаңыз

1 күн

BASIC

790₸
/күн

5 ЖИ / күн

Жасанды интеллект арқылы презентация, тест құрастыру мүмкіндігі

17 Құралдар / күн

Рефлексия, кері байланыс, таймер, топқа бөлу т.б инстурменттерге доступ

5 Материал / күн

Сайттағы 106мың материалға доступ.Кез-келген файлды жүктеп алу.

15 Ойындар / күн

Жазылым бойынша ойын жасау лимиті.

Тиімді

1 ай

BASIC

9 990₸
/ай

50 ЖИ / ай

Жасанды интеллект арқылы презентация, тест құрастыру мүмкіндігі

22 Құралдар / ай

Рефлексия, кері байланыс, таймер, топқа бөлу т.б инстурменттерге доступ

100 Материал / ай

Сайттағы 106мың материалға доступ.Кез-келген файлды жүктеп алу.

100 Ойындар / ай

Жазылым бойынша ойын жасау лимиті.

Реклама - жарнама

Сабаққа арналған ойындар

Сабағыңызға арналған интерактивті ойындарды жасанды интеллект арқылы құрастырыңыз! Тақырыпты жазсаңыз ойын бірден дайын болады