Шарын ерен саяжайының таңғажайып сыры туралы мақала

Баяндамашы:МАТАЕВА НАЗЕРКЕ СЕМБЕКОВНА

Алматы облысы Ұйғыр ауданы Шонжы ауылы «Ж.Құдайбергенов атындағы орта мектебі мектепке дейінгі шағын орталығымен» комуналдық мемлекеттік мекемесінің тарих пәнінің мұғалімі

Шарын ерен саяжайының таңғажайып сыры

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Үкіметке «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» жобасын әзірлеуді тапсыра отырып, өз мақаласында идеяның түпкі мақсатын: «Мәселе еліміздегі ескерткіштерді, ғимараттар мен көне қалаларды қалпына келтіруде тұрған жоқ. Идеяның түпкі төркіні Ұлытау төріндегі жәдігерлер кешенін, Қожа Ахмет Яссауи мавзолейін, Тараздың ежелгі ескерткіштерін, Бекет ата кесенесін, Алтайдағы көне қорымдар мен Жетісудың киелі мекендерін және басқа да жерлерді өзара сабақтастыра отырып, ұлт жадында біртұтас кешен ретінде орнықтыруды меңзейді. Мұның бәрі тұтаса келгенде халқымыздың ұлттық бірегейлігінің мызғымас негізін құрайды», — деп атап көрсетті. Бұл аталған жобаның ауқымы өте кең және маңызы өте зор екендігін айғақтайды.

Қазақ мәдениетінің қаймағы Алматы қаласы жайлы сөз қозғағанда шіркін-ай демейтін қазақ кемде –кем. Қарасаң көзің тоймас айдын шалқар көлдерімен, қайталанбас өзіндік сұлу табиғаты, заңғар Алатауы, еренді орманы, әлемде теңдесі жоқ шатқалы дүниенің төрт бұрышынан келетін шет елдіктерді тамсандыру үшін қазақтың маңдайына біткен құт мекен. Шет елдік былай тұрып өзіміз әлі түп тамырына шейін тамашалап, сырына қанығып, құндылығын бағалап, мол әсерге бөленіп, көздің жауын алатын тастан тасқа соқтығысып ағып жатқан бұлақтары, әр бір аршасы мен аққайыңы, талай қарлы жауынды бастан өткізген қара тастың өзінде қаншама ақтарылмаған құпияға толы дүниелер барына толық көз жеткізген жоқпыз. Сол құпияны ашуға бір тамшы болсада үлес қосу «Сакралды Қазақстан: Жетісудың киелі жерлері» республикалық форумының қатысушыларыны басты мақсаты.

Аралай берсең қазақтың байтақ даласын,Таңғажайып табиғатынан зор ләззат аласың.Көргенде алғаш Шарынның шимай шатқалын,Басқа ғаламшарда жүргендей боп қаласың!

Мұнда ерекше таңның да тарғыл атқаны,Тіпті, өзгеше күннің де айқыш батқаны.Ежелден «Қызғылт қамалдар» атанған,Ғажап өлке – Шарынның алуан түсті шатқалы.

Зор мән берсе табиғатқа адам баласы,Арта түсер еді ақыл-ой мен санасы.Шатқалында Шарынның ғана өседіКөненің көзіндей боп ерен ағашы, – деп ақындар жыр еткен Шарын шатқалының тарихы бұдан 300 млн. жыл бұрынғы геологиялық замандардан сыр шертеді. Мұнда көне замандардан сақталған саналуан пішінді түрлі-түсті жартасты «қамалдарды» көз алдыңызға әкеліп қойғандай көрікті көріністерді елестетеді. Дүниежүзінде дәл сондай көріністерді тек Солтүстік Американың Колорадо штатындағы «Үлкен шатқал» алқабынан ғана кездестіруге болады. Жер бедерінің мұндай көрініске ұшырауы бұдан 12 млн. жыл бұрынғы жел мен су эрозиясының және мұздану дәуіріндегі табиғи құбылыстардың әсер ету ықпалынан пайда болғандығы байқалады.Шарын шатқалы Алматы қаласынан 193 шақырым қашықтықтағы Алматы облысының Еңбекшіқазақ, Райымбек және Ұйғыр аудандарының аумағындағы Шарын өзенінің аңғарын бойлай оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 154 шақырымдық алқапқа созылады.Шарын шатқалындағы саналуан бедерлі көріністерді жергілікті тұрғындар ерте кездерде «Шайтан қала», кейіннен «Қызғылт қамалдар аңғары» деп атаған. Ондағы әр түрлі мүсін пішінді жеке жартастар «Сфинкс», «Мыстан кемпір», «Айдаһар», «Тас қапшық», т.б. аталады. Ш

Ол ол ма, өзенінде жабағыдай жапырыла жосқан жон балығы, қойға ұқсап қаптал-қапталға қайқая қанат жая, бытырай бұйралана өрген бөріқарақат пен сексеуілі, сол сексеуілден қылаң беріп, үдере тартатын таутекелер һәм қасқыр мен түлкісі –…