Шетел тілі мұғалімінің кәсіби біліктілігі туралы мақала

Шетел тілі мұғалімінің кәсіби біліктілігінің

ерекшеліктері

Кәсіби қызметке дайындау үрдісі жүйе ретінде көптеген факторлар әсерінен қалыптасады және кем дегенде үш деңгейде қарастырылады: үрдіс ретінде, қалып ретінде және нәтиже ретінде. Бұл болашақ маман кезекті кәсіби міндеттерді табысты орындау үшін қажетті кәсіби білім мен тәжірибені меңгеру болып табылады. Біздің зерттеуімізде студенттерді-болашақ шетел тілі мұғалімдерін – кәсіби дайындау өзіне студенттердің жалпы және арнайы білімдерді игеруді және оларды тәжірибеде қолдануды, болашақ кәсіби қызметінде қолдануға тура келетін танымдық, тәжірибелік сипаттағы кәсіби міндеттерді табысты орындау үшін біліктер мен дағдыларды игеруді, болашақ лингвист үшін маңызды кәсіби қасиеттерінің қалыптасуын қосады.

Кәсіби лингвистикалық білім берудің негізгі мақсаты – деңгей мен бағдарға сәйкес келетін, еңбек нарығында бәсекеге қабілетті, өз мамандығын жетік меңгерген және қызметінің сабақтас облысында еркін бейімделетін, үнемі кәсіби тұрғыдан өсуге, әлеуметтік кәсіби мобильділікке дайын білікті маман дайындау. Заманауи білім беру жағдайы кәсіптік дайындық мәселелерін шешуге бағытталған келесі тұжырымдамалармен көрсетілген: тұлғалық бағытталған (Д.А. Белухин, И.А. Зимняя, В.В. Серикова, И.С. Якиманская және т.б.), білім беру үрдісінің мазмұны, түрлері және ұйымдастырылуына мәнмәтіндік ыңғай табу (А.А. Вербицкий), оқыту-тәрбиелеу үрдісіне тұтастық тәсілдеме (Ю.К. Бабанский), технологиялық тәсілдеме (В.Д. Шадриков), шығармашылық тәсілдеме (В.А. Кан-Калик).

Жоғарыда аталған тәсілдемелер лингвист студенттерді кәсіби дайындау процесінде өзара байланысты және өзара шарттасқан. Студенттерді лингвистикалық дайындау ерекшелігін ескере отырып келесі тәсілдемелерді атап өту қажет: біліктіліктік, мәдениеттанушылық, лингвоелтанушылық, лингвистикалық, коммуникативтік, әлеуметтік-мәдени тәсілдеме. Лингвисттерді кәсіби дайындаудың бұл тәсілдемелерін талдау шетелдік білім беруде тілдік және әлеуметтік-мәдени білімдер, сөйлеу, әлеуметтік-лингвистикалық және әлеуметтік-мәдени біліктері мен дағдылары сияқты құрауыштары туралы барлық ғалымдардың пікірлері бір-біріне сәйкес келетінін көрсетеді.

Осылайша, жоғарыда аталған тәсілдемелер мамандықты игерудің тұлғалық деңгейін қамтамасыз ете отыра, ЖОО-да болашақ маманның шығармашылық даралығын және кәсібилігін аша және қалыптастыра отырып, лингвист студентті дайындауда үлкен рөл атқарады. Шетел тілі оқу пәні ретінде өзінің міндеттерін тек оқу процесінің барлық аспектілері (шетел тілін оқыту, қарым-қатынасқа үйрету, кәсіби лексиканы анықтау, кәсіби лексикаға оқыту, кәсіби тілде қарым-қатынас жасауға үйрету) тең жағдайда қарастырылған жағдайда ғана толыққанды орындай алады, бұл студент тұлғасын қалыптастыру үшін маңыздылығы тұрғысынан олардың тең құқықтығын білдіреді. Болашақ лингвист маманның кәсіби біліктілігін қалыптастыру мәселесі мәнмәтінінде және жаңа саяси-әлеуметтік және экономикалық жағдайларды ескере отырып кәсіби шеттілдік қарым-қатынасқа қабілеттілік пен дайындық ерекше мағынаға ие болады және аса білікті лингвист-мамандарды дайындаудың маңызды бөлігі болады. Сонымен қатар, болашақ лингвисттерді кәсіби дайындаудың негізінде жатқан біліктілік тәсілдемесіне тоқталып өту қажет.

Ғалымдар жұмыстарына талдау жасау «біліктілік» және «құзыреттілік» ұғымдарын бөліп қалыптастыруға мүмкіндік береді. «Құзыреттілік» біреудің өкілеттіктерінің аясы; бұл адам тәжірибе мен танымға ие сұрақтар аясында; құзыретті адам кең танымға және тәжірибелік қызметтің тәжірибесіне ие білім немесе тәжірибе аясы ретінде қарастырылады. «Біліктілік» ұғымы бір нәрсеге талдау жасауға мүмкіндік беретін құзыреттіліктерге, білімдерге ие болу дегенді білдіреді; қандайда бір облыста жан-жақты білімдерге ие және оның пікірі салмақты, беделді болады. Осыған байланысты құзыреттілік – бұл белгілі бір саладағы білімдер мен тәжірибе, біреудің хабардарлығының аясы, ал біліктілік – бұл құзыреттілікке ие болу екендігіне көңіл аударылады.

Көптеген зерттеушілердің ойынша, кәсіби біліктілік болашақ маманның кәсіби қызметтің барлық аясында тұрақты өмірлік іс-әрекетін қамтамасыздандыруға қабілетті маңызды факторларының бірі болып табылады. Және де ол студент-болашақ лингвисттердің жемісті қызметінің кәсіби қызметті орындауға қажетті кәсіби білімдерден, біліктер мен дағдылардын тұратын қажетті шарты болып табылады. Осылайша, жаңа буын шетел тілі мұғалімінің тұлғасын қалыптастыру үшін оның фундаментализациясын, гуманитаризация, гуманизация мен дифференциациясын, сонымен қатар, инновациялық педагогикалық технологияларды әзірлеу мен қолдануды ескеретін жоғарғы лингвистикалық білімінің мазмұнының өзгеруі негіз болады.

Оқу іс-әрекеті барысында қызмет субъектісінің қалыптасуы болады, бұл айтарлықтай адамның жеке ерекшеліктеріне байланысты және оның барлық маңызды күштерінің тұтас дамуы мен жетілуіне бағытталған. Зерттеушілер ЖОО-да оқу іс-әрекеті өзіне келесі кезеңдерді қосқан жағдайда тұтас болады деген тұжырымға келді: қажеттіліктің туындауы, мақсатты тұжырымдау, іс- әрекеттіжоспарлау,жоспарды нақты орындау, өзін-өзі бақылау, іс-әрекет өнімін иемдену жолымен қажеттілікті қанағаттандыру.

Сонымен бірге, оқу іс-әрекетінің құралдары арқылы студенттер тұлғасының кәсіби дамуы және қалыптасуы жүзеге асады, атап айтқанда: 1) әлемге деген эмоционалды-бағалаушылық көзқарас,сезімдер, эмоциялар дамиды; 2) студенттердің тұлғалық және кәсіби өзіне-өзі анықтау, олардың әлеуметтік бейімделуі қамтамасыздандырылады. 3) студенттің мәдениетаралық әрекеттестік субъектісі ретінде, әлемдік қауымдастықтағы интеграциялық үрдістер қатысушысы ретінде белсенді коммуникативті позициясы қалыптасады; 4) тіл тапқыштық, қарым-қатынас мәдениеті, төзімділік, мақсаттылық, ынтымақтастықта жұмыс істей білу, жауапкершілік, дербестік, шығармашылық белсенділік сияқты тұлғалық сапалар дамиды; 5) зияткерлік және танымдық қабілеттердің дамуы қамтамасыз етіледі, соның ішінде, шетел тілін дербес және үздіксіз үйренуге қабілеттілік және дайындық, соның көмегімен әрі қарай өз бетімен білім алу; 6) жемісті шығармашылық іс-әрекет тәжірибесі жетіледі, оқытылатын тілді…