Шығармашылық қабілетті қалыптастыру жолдары туралы материал

ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ ОНЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУ

ЖОЛДАРЫ

Аннотация В данной работе излагается материалы о том, что такое творчество и рассматриваются пути формирования творческих способ способностей у учащихся.

Елбасымыз жаңа Жолдауында: «Білім беру саласының басты міндеті – 2010 жылға дейін білім беруді дамыту жөніндегі мемлекеттік бағдарламаны орындай отырып, осы саланың сапалы қызмет көрсету аясын кеңейту» - деген болатын. Қазақ тілі – мемлекеттік мәртебемізді, ұлттық келбетімізді танытатын басты белгі.Қазақ тілі қазақ халқының жан сезімін және рухани байлығын ғасырдан - ғасырға жалғастырып келе жатыр. Мемлекеттік тіл тағдыры – қазақ ұлтының да тағдыры.[1]

«Еліміздің ертеңі бүгінгі жас ұрпақтың қолында, ал жас ұрпақтың тағдыры ұстаздардың қолында» - деген Елбасы Н.Ә. Назарбаев мұғалімдердің ІІ съезінде сөйлеген сөзінде. [2 ]

Егемендік алған соңғы он – он бес жылдың ішінде еліміздегі ұлы өзгерістер, туған тілге деген іс – шаралар, тіл заңы, білім туралы заң, т.б. зерттеулер мен білім беру ісіне жаңа бағыт – бағдар, серпіліс әкелгені анық. Мамандар жақсы даярлықты және білікті болуы тиіс. Бүгінгі студент – ертеңгі маман.Ол шын мәніндегі қоғамдық – педагогикалық жүйеге ие бола алатын, ынталы, шығармашылық ойлау қабілеті жетілген, өзін - өзі тәрбиелеу дағдысы қалыптасқан, білімді және оны өз бойына қалыптастырумен бірге, оларды шәкірттеріне дарыта білетін іскер де қабілетті маман болуы керек. Оның үстіне қазақ тілі пәні – тәрбие пәні, жас қауымға жай ғана білім беріп қана қоймай, ол өз жерін, елін сүйетін, адамгершілік қуаты мол, білімді, парасатты адам тәрбиелейтін, жақсылық пен ізгілік туралы білім беретін пән.

Жалпы белгілі бір мақсатқа бағытталып, шеберлікпен құрылған сабақта оқушылар өздері оқыған, тыңдаған, естіген тақырып бойынша пікір айта отырып, жеке көзқарастарын да білдіреді. Бірінің ойын екіншісі тыңдап, шығармашылық ізденістің көзін ашады, оны көрсетуде ой – толғаныс негізінде оқушылардың білімдері бекиді. Осындай бағытпен оқушылардың танымдық қабілеттерін дамыту шығармашылық ізденіске жетелейді. Ал шығармашылық дегеніміз – адамның белсенділігі мен дербес іс - әрекетінің ең жоғарғы формасы емес пе? [3]

ХХІ ғасыр табалдырығын аттаған шақта жас ұрпақты тәрбиелеудің, оқытудың басты мақсаты – ұлттық үрдісті бойына сіңіру, әлемдік өркениетке бағыттау. Бұл жолда ана тілінің алатын орны ерекше. Оқушылардың тілге деген құрмет сезімін оятуда, оқушыға эстетикалық тәрбие беруде қазақ тілінде шығармашылық қабілетті дамыту басты орын алады. Шығармашылық бұл – бүкіл тіршіліктің көзі. Адам баласының сөйлей бастаған кезінен бастап, бүгінгі күнге дейін жеткен жетістіктері шығармашылықтың нәтижесі. Бұған бүкілхалықтық, жалпы және жеке адамның шығармашылығы арқылы жеттік. Әр жаңа ұрпақ өзіне дейінгі ұрпақтың қол жеткізген жетістіктерін меңгеріп қана қоймай, өз іс- әрекеттерінде сол жетістіктерді жаңа жағдайға бейімдей, жетілдіре отырып, барлық салада таңғажайып табыстарға ие болады. Баланың шығармашылық қабілеттерін дамытудың жолдарын, құралдарын анықтау

психология мен педагогика ғылымдарында өте ертеден зерттеліп келеді. [4]

Шығармашылық педагогикасының негізгі мақсаты – бүгінгі күн талаптарынан туындаған, озық қоғамға лайықты жаңа сана, рухани сапа қалыптастыру және дамытуда тың жолдар мен жаңа шешімдер іздестіру болып табылады. Баланың шығармашылық қабілетін дамыту мәселесін талдау ең алдымен «қабілет» ұғымының мәнін терең түсініп алуды қажет етеді. Қабілеттің екі түрі бар: 1. Репродуктивті – іс-әрекетті, білімді берілген үлгі бойынша қабылдай алу деңгейі. 2. Шығармашылық – жаңалық ойлап табуға бағытталған қабілеттер деңгейі. «Шығармашылық» сөзінің төркіні «шығару», «ойлап табу» дегенге келіп соғады. Демек жаңа нәрсе ойлап табу, сол арқылы жетістікке қол жеткізу деп түсіну керек. Сондай-ақ, шығармашылық - әдістемелік пен әсемдіктің әліппесі. Мұғалімнің өзі де шығармашылықпен тұрақты айналысып, дәуір көшінің өзгерістеріне ілесе алатын болуы тиіс. Мұғалім жаңашыл бағыттағы, шығармашылықпен қалай жұмыс жасау керек, жаңа әдіс технологияларды сабақта қалай қолдану керек? Ол үшін:

1. Білім беруде оқытудың жаңаша әдіс – тәсілдерін қолдану. 2. Өзінің жеке тәжірибесін дамыту. 3. Жинақтаған тәжірибесін өзара алмастыру. 4. Ғылыми зерттеулерді оқу және іске асыру. 5. Оқу жоспарына сәйкес іздену, зерттеу, жүйеге келтіру. Педагогикалық инновацияны, шығармашылық қабілетті дамыту үшін оқытудың қазіргі жаңа технологияларын пайдалану арқылы жүзеге асыруға болады.

Оқушыларға кез келген шығармашылық тапсырмаларды табыспен меңгеру үшін мына шарттар орындалу тиіс:

1. Баланың шығармашылық қабілеттеріне дамыту ісін ерте бастан

қолға алу. 2. Баланың жүйелі, тұрақты ұйымдастырылған шығармашылық

әрекеттер жағдайында болуы. 3. Шығармашылық жұмыстар баланың ойлау мүмкіндігінің ең жоғары

деңгейіне жетуі керек. Күн асқан сайын ол деңгей биіктей беретіндей болуы қажет. 4. Бала әрекетінің өз бетімен айналысуға, тыңдауына деген

еркіндігінің болуы, немен айналысамын десе де өз еркі болуы керек. Бірақ, балаға берілетін еркіндік өз күнімен, өз ойымен қиындықты жеңе отырып, «Жаңалық ашуға» жағдай жасау қажет. Оқушының шығармашылық қабілетін дамыту жолдары үш кезең арқылы жүзеге асырылады. Бірінші кезең – жаңаны, тың нәрсені дамыту, сезе білу, ойлау, түрткі идеяны табуға ұмтылу. Белгілі тақырыптарды өткеннен кейін төмендегідей талаптар бойынша жұмыс жүргізіледі:

- шығарманың мазмұны, тақырыбы жайында пікір жазу; - кейіпкер тобын ажыратып, олардың арасындағы шиеленісті түсіндіру; - шығарманы тарауларға бөліп, тақырып жазып келу; - ұнаған эпизодтарды баяндау; - шығарма мазмұнына сай қанатты сөздерді ойлап жазу;