Шығармашылық жұмыстардың оқушы дарыненә әсері

ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ЖҰМЫСТАР – ОҚУШЫ ДАРЫНЫН

ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ НЕГІЗГІ КӨЗІ Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев “Қазақстан – 2030” стратегиясында «Біздің басты он игіліктеріміздің ішінде — халқымыздың немесе былайша айтқанда, адам ресурстарының сапасы тұр. Біздің ғылыми және шығармашылық әлеуетінің деңгейі жоғары білім өресі биік халқымыз бар. Көптеген елдерде бұл жоқ, әрі олар осындай сапаға жетуді өздерінің стратегиялық мақсаттарының бірі санайды. Мұның өзі — біздің халқымыз бен бұрынғы жүйенің аса ірі жетістігі. Біз қолымыздағы осындай баға жетпес капиталды жан-жақты дамытуға және оның дамуы үшін барған сайын жаңа әрі неғұрлым өркениетті жағдай туғызуға тиіспіз» [1,7 — бет] деп атап көрсетсе Сондықтан теориялық білімін іс жүзінде қолдана білетін, танымдық белсенділігі жоғары, өз көзқарасын, сенімін қорғайтын, өз елінің тілін, дінін, салт – дәстүрін қадірлейтін, сауатты да салауатты, шығармашылықпен жұмыс істейтін оқушыларды тәрбиелеп шығару ұзақ та үздіксіз жұмысты қажет етеді. Әсіресе оқушылардың сауаттылығын, белсенділігін, шығармашылығын дамытуда қазақ тілі мен әдебиеті пәндерін жаңаша оқыту бүгінгі заман талабы деп есептеймін.

ҚР – жалпы орта білім берудің мемлекетік жалпыға міндетті стандартында: «Білім беру жүйесінің негізгі және бағдарлы мектеп сатыларындағы “Қазақ тілі” пәнін оқытудың мақсаты – ана тілінің қоғамдық — әлеуметтік мәнін түсінген, тілдің қызметін жүйелі меңгерген, қарым – қатынастық біліктілігі дамыған, сөз мәденинтінің талаптарына сай іскерліктерді меңгерген дара тұлға даярлауға мүмкіндік туғызу болса [4,7 — бет], қазақ әдебиетін оқытудың мақсаты – оқушылардың рухани дүниесін байыта отырып, эстетикалық, интеллектуалдық, көркемдік, адамгершілік, азаматтық тәрбие беру; оқырмандық талғамды қалыптастыру; әдеби мұраны және онда бейнеленген құбылысты эстетикалық тұрғыда қабылдауға қажетті білім және білікпен қаруландыру; логикалық ойын, ауызша сөйлеу және жазба тіл мәдениетін қалыптастыру. Бір сөзбен айтқанда, дара тұлғаны дамыту болып табылады» [4,27 — бет] деп жазылған. Міне, қазақ тілі мен әдебиеті сабағында осы мақсаттың міндеттеріне сәйкес оқушыларды ғылыми ізденіс

бағытындағы жұмыс түрлеріне төселдіру, оқушының тілін дамыту, тілдік, шығармашылық қабілеттерін жетілдіру, ойын сауатты айтып, оқу шығармасы түрінде жаза білуін,байланыстырып сөйлеудегі тіл мәдениетін қалыптастыру және дамыту, өзіндік ой – пікірін дәйекті, жүйелі айта білуге, ұтымды шешен сөйлеуге баулу үшін мұғалім жаңа технологияларды шеберлікпен қолданып, пәнге қызығушылығын арттыру қажет. Оқушыларды білімді де, білікті жеке тұлға ретінде қалыптастыру мақсатында Джордж Соростың ашық қоғам институтының «Сорос Қазақстан» қоры арқылы келген «Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту» стратегияларын бірнеше жылдан бері тәжірибемде қолданып келемін. Бұл технологияның негізгі мақсаты – оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту, қалыптан тыс ойлауға үйрету, яғни жаңа нәрсені ойлап табу, сол арқылы жетістікке қол жеткізу деп түсінемін. Сабақтың құрылымын мынадай бөлімдерге бөлуге болады:

І. Кіріспе. 1. Өтілген материалдарды оқу 2. Пысықтау ІІ. Негізгі бөлім. 1. Жаңа тақырып 2. Жаңа сабақты меңгеру жұмыстары ІІІ. Қорытынды 1. Өтілген сабақты бекіту. 2. Үйге тапсырма беру. Сыни тұрғыдан ойлау стратегияларын осы сабақ құрылымына топтастырып көрейік: Кіріспе

Негізгі бөлім

Қорытынды

Таным Талдау Толғаныс

1.Ой қозғау 2.Ойды жинақтау 3.Топтастыру 4.Ассоциация құру т.б.

1.Толықтыру (қайталау) 2.Галерея 3.Сұхбат жүргізу (дөңгелек үстел) 4.Қарама-қайшы сипаттар

1. РАФТ 2. Еркін жазу (эссе) 3. Сингуин (бес жолды өлең) 1. Түсініктеме күнделігі

(ішке-сыртқа) 5.Кубизм 6.Ұқсастық пен даралық 7.Талқылау картасы 8.Бұрыш пен бұрыштар 9.ЖИГСО 10.Т-кестесі 11.Инсерт 12.Семантикалық карта 13.Болжау кестесі т.б.

2. Әдеби диалог-журнал т.б. 3. Венн диаграммасы . “ Әрбір бала – болашақ данышпан” деген қағидаға сүйенсек, шығармашылық қабілет әр баланың бойында болуы мүмкін. Біздің міндетіміз оқушы бойындағы сол жасырынған қабілеттерді тауып, ұштап, қырлап, асыл тастай жарқырату. Жалпы, «шығармашылық» деген ұғымның мазмұны — «шығару», «іздену», «ойлап табу» мағынасын береді. Ол – тарихи қоғамдық мәні бар, жаңалық ашатын адамның әрекеті, сонымен қатар, адамнын мақсатты ісіне жету жолындағы талаптану мен талпынысынан, жігері мен сабырынан, сұранысы мен ізденісінен құралып, ақыл – ой мен сезімнің, қиялдың ерекше бірлігінен көрінеді, ал “шығармашылық тұлға жас ерекшелігіне, қызығушылығына қарамастан, өзгелерден даралығымен, шұғыл шешімділігімен, өз күшіне деген сенімділігімен, сезім ұшқырлығымен, өз бетімен жұмыс істеуге деген құштарлығымен, табандылығымен, асқан шабытымен ерекшеленеді”[5, 75 — бет]. Оқушылардың шығармашылықпен белсенді, тұрақты айналасуға ең икемді жасы деп мен орта буынды айтар едім. Өйткені, бұл жас ойлау процесінің өзіндік ерекше стилі қалыптасатын, түрлі болжамдар, қорытындылар құруға, философиялық шарықтауға, қиял, романтикаға, ой, қимыл, сезім шапшаңдығына бой ұратын, шығар

кезеңінде балалардың әдеби тілді, сауатты жазуды шапшаң меңгеріп, қаламы тез төселеді. «Шәкірт ойы» өлеңі сабағын өткен кезде қолданған жұмыс

түрлері. «Топтастыру» (Ақынның тұлғалық бейнесін жасау) Қарама – қайшы сипаттар (Ішке-сыртқа)

Ішке

Сыртқа

1.Өлеңнің тақырыбы не? 2. Идеясы, ақынның көзқарасы 3.Өлеңдегі Метонимияны тап 4.Шумақ, тармақ, ұйқас, бунақ санын анықта

1. С.Торайғыров кім? 2. Оның қандай шығармаларын білесің? 3. Өлең неге «Шәкірт ойы», «Шығамын тірі болсам адам болып» деп аталған? 4. Ақын оқу– білімді қалай бағалайды? «Бес жолдық өлең» — Сингуин стратегиясы І.Жансүгіровтің «Домбыра» өлеңі Зат есім. Домбыра Сын есім. Әдемі, оюлы Етістік. Шертеді, жырлайды Сөз тіркесі. Ұлттық аспап Түйін сөз. Домбыра – қазақ өнерінің құдіретін танытушы аспап. 1.Зат есім. Жауынгер 2. Сын есім. Ер жүрек батыр 3. Етістік. Соғысты. Сүйді 4. Сөз тіркесі. Елін қорғады. Отанын сүйді 5. Түйін сөз. Ол – Отанын сүйген патриот жауынгер

Енді осы пікірімнің дәлелі ретінде өткізген сабақтарымда қолданған әдіс-тәсілдерге тоқтала кетейін. Мысалы, 6- сыныпта Сұлтанмахмұт Торайғыров шығармашылығы