Студенттердің жеке тұлғалық белсенділігін арттыру мақаласы

Студенттердің жеке тұлғалық белсенділігін арттыру.

Тоқтағанова Айнұр Сағындыққызы

Физика және информатика пәнінің

жоғарғы санатты оқытушысы

Ақмола облысы білім басқармасы жанындағы

«Көкшетау қаласы, жоғары техникалық колледжі» МКҚК

[email protected]

A person achieves his life and spiritual values, purposes, internal, soulful and individual qualities by means of developing himself while studying. This process is in great importance in the system of education and is one of the psychological-pedagogical problems.

«Еліміздің ертеңі бүгінгі жас ұрпақтың қолында, ал жас ұрпақтың тағдыры ұстаздардың қолында»

Н.Ә. Назарбаев

Ұстаздың қоғам өмірінде алатын орны мен олар атқарып отырған міндеттердің ерекше маңыздылығын Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев «Мұғалімдер қоғамның ең білімді, ең Отаншыл, ең санампаз бөлігі болып табылады» деп атап көрсеткен.

Қазіргі кезең компьютерлік ақпараттар легі заманы. В.М.Шеппель: «Технология – бұл өнер шеберлік, іскерлік әдістердің жиынтығы» - десе, М.Чошонов: «Технология – бұл дидактикалық жүйенің құрамды бөлігі» - деп анықтама берген. Мен де «Мемлекеттік тілді оқытуда интерактивті әдістерді қолдану» деген қазіргі кездегі өзекті тақырыпты басшылыққа ала отыра, озық тәжірибелермен танысып, сабаққа үнемі пайдаланып жүремін. Сабақтарда М.Жанпейісованың тірек сызбалар әдісін қолданамын, ал жеке оқушылармен жұмысты түрлендіру үшін прфессор Караевтың деңгейлеп оқыту туралы іліміне сүйенемін.

Студенттердің жеке тұлғалық белсенділігін арттыруда интерактивті әдістерді қолдану,тақырыптың өзектілігі Тұлғаның өзін-өзі дамыту мәселесі мен әдіснамалық аспектісі мынадай бағыттарда көрініс тапқан: тұлғаның өзін-өзі дамыту механизмінің негіздемесі мен түсіндірмесі (Ф.Перлс, К.Роджерс, Д.Узнадзе, К.Юнг); тұлғаның өзін-өзі дамытуын өркендететін негізгі факторларды тексеру, оның әлеуметтік табиғаты мен мазмұны (Л.Божобич, К.Левин, Ж.Пиаже, Э.Эриксон және т.б.). Тұлғаның философиялық негізі өзіндік даму субъектісі іспеттес және іс-әрекеттегі тұлға санасын қалыптастыру проблемасын қарастырумен байланысты. (Л.Выготский, А.Леонтьев, Л.Рубинштейн және т.б.). Сондықтанда оқу – тәрбие үрдісінде интерактивті әдістерді қолдану жеке тұлға белсенділігін арттыруда, өзін – өзі дамытуда ролі зор. Интерактивті оқыту әдістерінің түрлері: топтармен жұмыс, оқу пікірсайысы (Сократтық диологтар), «ойындық жобалау, «пікірталас», «дөңгелек үстел». т.б.жатады. Жеке тұлға белсенділігі, интерактивті әдістер түсінігіне тоқтала отырып, колледж студенттерінің өзін -өзі тануы арқылы өзін-өзі басқаруды, өзін – өзі дамытуды ұйымдастыру жұмысының мазмұнын ашу, оны теориялық тұрғыдан негіздеу және оның тиімділігін

- Студенттердің өзін - өзі тануы арқылы өзін-өзі басқаруды, өзін – өзі дамытуды ұйымдастырудың теориялық негіздерін айқындау.- Студенттердің жеке тұлғалық белсенділігін артыруда интерактивті әдістерді қолдану жолдарын негіздеу.

Тұлға белсенділігінің психологиялық-педагогикалық табиғатын тұлғаның құрылымына байланыстырып түсіндіруді төменгі сызба арқылы көрсетуге болады.

Тұлға белсенділігін арттыру негізгі екі жолы

Мемлекеттік, ұйымдық,ұжымдық қолдау

Өзін-өзі тәрбиелеу

Адам өзіне сыни көзқараспен қарай отырып өз мүмкіндігін өмір талабына сәйкес бағдарлай білуі және өз мақсатын нақтылап, ойын бір тұрақты түйінге байланыстыра алу қабілеттілігі белсенділікпен белгілі бір мәнді көрсеткішке жеткізетіні сөзсіз.Оның ішінде өзін-өзі бағалау тұлғаның өзіне деген сенімін арттырып, рухани күш алады, өзінің айналасын қоршаған адамдармен қарым-қатынасын,өзіне сыни көзбен қарауын,талап қоя білуін, сәтсіздік пен жетістікке қалай қарайтындығына мүмкіндік береді. Сондай-ақ, тұлғаның өзінің іс-әрекетінің тиімділігіне және оның жеке тұлға ретінде дамуына әсер етеді.

Тұлға өзінің өмірлік қуатының мәнін, мақсатын жүзеге асыратын, тәндік, жандық, рухани күш-қуатын сандық және сапалық өзгеріске түсіретін ішкі нысандық үрдіс ретінде тұлға белсенділігін арттыруда өзін-өзі жетілдіру қызметі де өз үлесін байқатады. Бұл үрдіс оқу - тәрбие жұмысын зерттеуде ерекше мәнге ие екендігін дәлелдей отырып психологиялық-педагогикалық мәселелердің бірі бола алады.

Тұлға өзінің теріс қылықтарын жойып,жағымды қасиеттерін жетілдіру жөніндегі саналы мақсатты іс-әрекетті өзін-өзі тәрбиелеу болып табылады. Көп жағдайда жеткілікті әлеуметтік тәжірибенің және психологиялық айындықтың жоқтығынан жеткіншектер мен жасөспірімдер өз қылықтары- ның мотивтерін, яғни себеп-салдарын түсіне бермейді.Бұлай дейтініміз, олар үлкендердің қолдауы мен көмегінсіз өзін-өзі тәрбиелей алмайды.Осыған орай,тұлғалық қасиеттердің едәуір дәрежеде қалыптасқан кезең жасөспірімдік шақта өзін-өзі тәрбиелеуді адамның моралды қасиеттерінің негізгі түрі ретінде дамыту қажет.Нәтижесінде жасөспірім өзінің іс-әрекеті,ақыл-санасын іштей бақылап,бағыттай отырып өзін-өзі бақылау арқылы жаман әдеттерден тыйылып,жақсы әдеттерін,жағымды мінез-құлқын дамытып жетілдіруге мүмкіндігі туады.Мұндай жағдайда оған ерік күш-жігерін берік ұстау, ұстамдылық,табандылық және т.б.тұлғалық сапалары маңызды рөл атқарады. Бұл сапалар тұлға белсенділігін дамытудағы эмоциялық және әлеуметтік кемелділігінің көрсеткішін көрсетеді.

Тұлға белсенділігін арттыруда өмірлік ұстанымның рөлі ерекше. Бұл тұлғаның дүниетанымдық, моралдық-психологиялық қасиеттері және оның қоғамға қарым-қатынасын білдіру арқылы көрінетін ішкі қағидасы болып табылады.Өмірлік ұстаным негізінде оқушылар өз әрекетін белсенді немесе баяу етіп көрсетеді.Дәлірек айтсақ,белсенді деп отырғанымыз, олар айналасындағы шындықты өзгертуге үнемі ұмтылады, ал баяу дегеніміз, қалыптасқан тәртіппен салтты және норманы сақтаумен шектеледі.Жеке тұлғаның іс-әрекетінің белгілі бір бағыттылығы ретінде өмірлік ұстаным адамгершілік бағытта ол тұлғаның мінез-құлық жүйесінен көрініс табады, адамдардың сенімінен,ар-ожданынан,идеялық бір бағыттылығынан байқалады.

Тұлғаның өзіндік өмірлік ұстанымы оның қоғамдық байлыққа деген пікірінен, іс-әрекетінен,қоғамдық қызметінен, өмірге деген көзқарасынан білінеді, ондай-ақ іс-әрекет пен сөз ұғымының бірлігінен, адамның алға қойған мақсатты орындаудағы белсенділігінен, теориялық білім, білік, іскерлік…