Сұлтанмахмұт Торайғыров туралы материал 7 сынып

Тақырыбы: «Қазақ поэзиясының аққан жұлдызы»

С.Торайғыров – 125 жаста

Мақсаты: С.Торайғыровтың өмірі мен шығармаларына тоқталу, балалық шағы, қызметі, алдына қойған мақсатқа жету жолын оқып уйрену. Оқырмандарды ұлттық потриотизмге, жеке тұлға ретінде қалыптастыруға тәрбиелеу.

Жоспары:

I. Буклет қорғау

II. С.Торайғыров туралы бейне ролик

III. Сұлтанмахмұттың жыр жаһаны

IV. С.Торайғыровтың өлеңдері

V. Айтыс поэмасы

VI. Қорытынды

Барысы:

Армысыздар құрметті оқырмандар!

1-Жүргізуші

Бүгінгі біздің шарамыз Елбасының «Болашаққа бағдар, рухани жаңғыру» мақаласын жүзеге асыру жолында Қазақстанның түкпір түкпірінде аталып өтуде. Біздің де соған ат салысып, кішкентай да болсада үлесімізді қосқымыз келеді.

Үміт үзбей тірліктен көп көрінген,

Жиырма жеті жасында өтті ол өмірден.

Надандарға түкірмей жүз жасаған

Аяқтаған ғұмырын текті өліммен – дей келіп, ақынның өмірі мен шығармаларына торқталамыз.

2-Жүргізуші

Орда бұзар шағы – отызға да жетпей, құйрықты жұлдыздай ағып түскен Сұлтанмахмұт Торайғыров туралы 1926 жылы Жүсіпбек Аймауытов:

Ақын елінің тілі ғой,

Адал туған ұлы ғой,

Бүлк-бүлк еткен жаны ғой,

Жанын жеген ары ғой,

Айта алмай жүрген зары ғой.

Жаннан, ардан безсебе, Ақыннын қандай ел қастерлемесін, - деген екен.

I.Бүктеме қорғау

II. С.Торайғыров туралы бейне ролик

III. Сұлтанмахмұттың жыр жаһаны

(Баяу үнемі слайд көрсетіліп тұрады)

1-Жүргізуші

Ақын – заман перзенті. Сұлтанмахмұттай ірі ойлы, асау жүрек, асқан шабытты, лапылдап жанып тұрған ақын көз алдында болып жатқан ірі өзгерістің қайсысына да бейтарап қарай алмайтын жан еді.

С.Торайғыровтың өлеңдеріне кезек берейік

Оқушы «Шығамын тірі болсам адам болып»

Шығамын тірі болсам адам болып,

Жүрмеймін бұл жиһанда жаман болып.

Жатқаным көрде тыныш жақсы емес пе,

Жүргенше өмір сүріп, надан болып.

Мен балаң жарық күнде сəуле қуған,

Алуға күнді барып белді буған.

Жұлдыз болып көрмеймін елдің бетін,

Болмасам толған айдай балқып туған.

Бұл сөзім асып айтқан асылық емес,

Ойында оты барлар асылық демес.

Тебем деп тірі болсам надандықты,

Серт етіп, өз-өзіме еткем егес, —

Оқушы «Таныстыру»

Басында ол қарағым тұр ғой дəйім,

Тек ұзақ өмір берсең бір құдайым.

Дулатов, Байтұрсынов, Бөкейханов,

Білемін бұл үш ердің айтпай жайын,

Кешегі қара күнде болмап па еді,

Бірі күн, бірі шолпан, бірі айым.

Солардан басқа кешегі кім бар еді,

Қазақ үшін шам қылған жүрек майын.

Оқушы

Сүйдіріп, жүрегімді тартқан менің,

Сарыарқа, Сарыдала – туған жерім.

Көк күмбездің астында көк масаты

Сәулемен алтындаған сары белім.

Кең дала, шаңсыз ауа, таза қоныс,

Исі аңқып, бетім сүйген самал желім.

Кіндік болып, мал менен жанды өсірген,

Жаз жайлау, күзгі күзек, қысқы тебін.

Оқушы «Кедейлік»

Кедейлік, сен жексұрын, түсің суық,

Іздемес сені адам керек қылып.

Амал жоқ, ықтиярсыз құл қыласың,

Маған салса қасыма келме жуық.

Жанды жеп сен ғой мені арытатын,

Күнің жоқ ат пен асқа жарытатын,

Жыртықтан жылтылдаған жас денемді,

Күнге қақтап, аязға қарытатын.

Жарытпай киер киім, ішер асқа,

Сөктіріп малы барлау надан, насқа.

Жас көңілді қайғымен уландырып,

Сенсің ғой толтыратын көзді жасқа.

Оқушы

Сүйемін туған тілді – анам тілін,

Бесікте жатқанымда-ақ берген білім.

Шыр етіп жерге түскен минутімнен

Құлағыма сіңірген таныс үнім.

Сол тілмен шешем мені әлдилеген,

Еркелеткен, «құлыным», «жаным» деген.

Сол тілменен бірінші білгізілген:

«Ана» деген сүйгендік сөз әм менен.

Қылжақтап, алып қашып құрбы бөркін

Сол тілменен ойнадым далада еркін

Сол тілменен бірінші сыртқа шығып

Өмірде ен далада ұққан көркім.

Оқушы «Оқу»

Бүгіндегі жастарға оқу-міндет,

Тек қана оқуменен өнер білмек.

Өнер-білім, адалдық, ар-намысты

Жоятын надандық қой емсіз індет.

Бар қиынды тек қана ғылым жеңбек,

Оқыса басқа елдердей қатарға еңбек,

Білімге елбоп аңсап құмарланса,

Жетілмек аз-ақ жылда жоғары өрлеп.