Сырдария өзені туралы географиядан ашық сабақ, 10 сынып

Ашық сабақ

Қысқа мерзімді сабақ жоспары

Сабақтың тақырыбы: Сырдария өзені

Мұғалімнің аты-жөні: Абдраманова Алия

Мырзабекова Гүлжаухар

Күні: 11.05.2018 пән: Тарих-география кіріктірілген сабақ

СЫНЫП: 10 В

Қатысқан оқушылар саны:14

Қатыспаған оқушылар саны: -

Сабақ негізделген оқу мақсаты

Сырдария өзені тарихы, географиялық орны, флорасы мен фаунасы және экологиялық проблемалары туралы білу, арнайы жарнама ұйымдастыруды түсіну.

Сабақ мақсаттары:

Барлық оқушылар: Сырдария өзені туралы жалпы мәліметтерді біледі

Оқушылардың басым бөлігі: Өзендер жүйесін, ұғымын байланыстыра алады.

Кейбір оқушылар: Ажыратып, жіктей алады.

Бағалау критерийі

Жеке, жұптық, топтық тапсырмаларды орындай алады. Сабақ барысында тыңдаушының назарын өзіне аудара алады. Өтілетін тақырыпты анықтайды.

Тілдік мақсаттар:

1.Терминдер Вето, импичмент, автохтонды

2. Кесте толтыру. (Оқытылым,айтылым,жазылым,тыңдалым)

3. Диалогтармен жазу үшін қолданылатын тіркестер. Дәптерге жазу.

Құндылықтарға баулу

Отансүйгіштікке, ұлтжандылыққа, адамгершілікке тәрбиелеу.

Пәнаралық байланыс

Тарих, әдебиет, география, дүние жүзі тарихы

Алдыңғы білім

Өтілген тақырыппен байланыстыру. Сыныпта өткен білімді пысықтау тапсырмаларын орындау.

Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Сабақ барысы : Сәлемдесу. Түгелдеу, тазалыққа мән беру

Сабақтың жоспарланған жаттығу түрлері

Ресурстар

Сабақтың басы

13 минут

2 мин

38 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Сәлемдесу. Оқушыларды түгелдеу, тазалыққа мән беру.

Оқушыларды жасыл, көк, қызыл жүрекшелер арқылы топқа бөліп аламыз.

Жүрекшеге бөлу мақсатымыз жүректен-жүрекке жылы сөздерімізді айтып жақсы көңіл күймен сабақты бастау. Жасыл жүрекше қазақ тілінде, көк жүрекше орыс тілінде, қызыл жүрекше ағылшын тілінде ізгі бір ауыз лебіз-тілектерін білдіреді.

Үй тапсырмасын сұрап шығу.

Бұл кезеңді « Жаңбыр » әдісі арқылы бастау.

Шарты: Бір оқушы тақырып бойынша бір сөзді айтады, екінші оқушы оның айтқанын қосып өзінің тұжырымын айтады. Үшінші оқушы алдыңғы екі оқушының айтқанын қайталап, өзінің тұжырымын жалғастырып кете береді, сонда топтағы барлық оқушылар жауап беріп шығуы тиіс.

Әр топқа сөздерді беру

1-топ Сырдария өзенінің тарихи деректерде аталуы

2-топ Сырдария өзенінің географиялық орны мен ерешелігі

3-топ Сырдария өзенінің флорасы мен фаунасы туралы не білеміз?

Мысалы, үлгісі:

Сырдария — Орталық Азиядағы өзен. Ол кейде көне грек тіліндегі ὁ Ιαξάρτης деген аты бойынша Яксартдеп аталады. Өзеннің грекше аты көне парсы тіліндегі Yakhsha Arta («Үлкен маржан») деген сөз тіркесінен бастау алады, бұл өзеннің суының түсінен пайда болған. Ортағасырлық мұсылман жазбаларында өзен жұмақтағы төрт өзеннің бірінің атымен «Сейхун» (سيحون) деп аталған. Әмудария өзені болса «Жейхун» деп аталған, бұл жұмақтағы төрт өзеннің тағы бірінің аты. Қазақстанда жергілікті тұрғындар оны күнделікті тілде «Дария» деп атайды.

Парсы тілінен келген Сырдария атауы ежелден бері қолданылып келеді. Батыс елдеріндегілер болса 20-шы ғасырға дейін бұл өзенді Яксарт атауымен атап келді. Ескендір Зұлқарнайынның жаулап алған жерлерінің солтүстік шекарасы Сырдария өзені арқылы өтті. Грек тарихшыларының айтуы бойынша, Ескендір б.з.д 329 жылы Александрия Эсхата («Ең алыстағы Александрия») деген қаланың негізін қалаған. Ол қала қазір Худжанд деп аталады.

Өзен Қырғызстан мен шығыс Өзбекстандағы Тянь-Шань тауларындағы екі өзеннің: Нарын және Қарадарияөзендерінің қосылуынан бастау алады да, 2,212 км қашықтықта орналасқан Арал теңізіне барып құяды. Сырдария өзенінің алабы 800 000 шаршы километрді құрайды, бірақ су іс жүзенде соның тек 200 000-ынан ғана жиналады. Оның біржылдық теңізге құюы — 28 км³ ғана, бұл Әмударияның теңізге құятын суының жартысына тең.

Сырдария өзенінің суы Орталық Азиядағы ең құнарлы мақта өсіретін аймақтарды суғаруға және оның бойындағы Қоқан, Худжант, Түркістан және Қызылорда қалаларын сумен қамтамасыз етуге қолданылады.

Оқушылар қорапшадан өздеріне ұнайтын түске сай маркерлер алады.

«Жаңбыр» әдісі

Сабақтың ортасы

Білу және түсіну.

Слайд арқылы сырдария өзені туралы мәліметтер беру.

Сырдарияның төменгі ағысындағы өңірдің геологиясын, геоморфологиясы мен бедерін, климатын, өсімдігін, топырағын, жер бетіндегі және жерасты су қорларын, Арал теңізінің экология-географиялық жағдайын, теңіздің тартылу себептерін, шаруашылық салаларының (егіншілік, мал өсіру, балық өндірісі) дамуын, суармалы жердің мелиоративтік күйін, қоршаған орта нысандарының химиялық заттармен ластануын талдаған әдебиеттерге шолу жасалды.

Сырдария өзенінің Арал теңізіне дейін төменгі ағысында орналасқан Қызылорда облысының әкімшілік аумағы Тұран ойпатының ауқымды құмды-саздақ жазығында жатыр. Облыс жерінің оңтүстігінде Қызылқұм шөлінің солтүстік бөлігі, солтүстігінде – орталық Қазақстанның оңтүстік шетіндегі үштік-бор қыраты мен Қара-Құм құмдары. Аймақтың ауқымды бөлігі Сырдария өзенінің ескі атырауы. Батысында Арал теңізі.

Жыл сайын Сырдария өзеніне ластанған 850 млн м3 пайдаланылған су ағады, олардың 210 млн. м3 Қызылорда облысы бойынша сульфат-натрийлі құрамы бар 1,5ден 6,0 г/л дейінгі минералдауды құрайды.

Соңғы 15-20 жыл ішінде осы өңірдегі тұрғындар санының күрт артуымен байқалады, ал бұл табиғи және су объектілерінің экологиялық жағдайына жүктеменің күрт ұлғаюына әкеліп соқты. Осы өңірдегі елді мекендердің барлық ағыс сулары тазартусыз өзендерге лақтырылады, осылайша күрделі санитарлық-эпидемиологиялық жағдайды одан сайын шиеленістіруде.

Сырдария өзенінің төменгі сағасындағы ашық су қоймаларында шекті рауалы концентрациядан (ШРК) жоғары пестицидтердің болуы 10-200 сынаманың біреуінде, құдық суларында - 5-30, құбырмен келетін суларда - 20-35 сынамада байқалады. Азық түлік өнімдерінде пестицидтер көбінесе жеміс- жидектерде - әрбір 50-сынамада, азықтарда - әрбір 30-50 сынамада кездеседі.

Таулар арасындағы шұңқырлар мен аңғарлар шегіндегі, сондай-ақ тау беткейлері, алқаптары мен өзен сағаларындағы жер асты суларының үлкен бір бөлігі беттік ағыстармен тікелей байланысты. Жер үсті өзен суларының көлемінің қысқаруы және олардың сапасының нашарлауы жер асты суларының тиісті көрсеткіштеріне тікелей әсер етеді. Бұл ретте жер үсті суларының жер асты суларымен гидравликалық өзара байланысы жер үсті сулардың да, сондай ақ жер асты суларының да, әсіресе өзен ағыстары мен дамыған суландыру аймақтарындағы қалыпты сапасының толықтай жоғалуына әкелді.

«Рухани жаңғыру» аясында «Теңге алу» ойыны қазақи салт-санамызды жалғастыру, ұрпақтар сабақтастығынан сұрақтар беру.

Асықтың атылу жақтарының аталуы

Қазақтың төрт тойы- наурыз мейрамы, қымызмұрындық, сабантой, соғым басы.

Киіз үй бөліктерін атаңыз

Жауаптары:

Асық – төрт түлік мал мен қоңыр аңдар тілерсегінде болатын, қызметі аса күрделі, буынға біткен шымыр сүйек. Қой, ешкі, сиыр, түйе асығы үлкен-кішілігіне қарамастан бір пішіндес, мүсіндес келеді. Ал жылқы асығы басқа пішінді болады. Асықпен «Ханталапай», «Үш табан», «Шеңбер» сияқты неше түрлі…