Тәрбие тал бесіктен басталады тәрбие сағаты, 4-сынып

Жасөспірім және қылмыс

Сабақтың мақсаты: Тәрбие тал бесіктен басталады

Білімділік: Оқушыларының өз құқықтары мен міндеттерін жүзеге асыра білуіне дайын болуы, іс- әрекетінің заңға сәйкестілігін қадағалау қабілетін қалыптастыру

Дамытушылық: Жеке тұлғаның дамыту , талдау, салыстыра білу қабілетін дамыту.

Тәрбиелік: Азаматтық , елжандылық Қазақстан Республикасына сүйіспеншілік, Конституцияға қайшы және қоғамға қарсы кез келген көріністерге төзбеуге тәрбиелеу.

Қазақ халқы әуелден-ақ бала тәрбиесіне айрықша мән беріп, оны ата-ананың борышы санаған. Өйткені, бала – болашақ иесі. Оны Аллаһ жаратқанда жаман болсын деген жоқ. Сол себепті келер ұрпақ алдындағы жауапкершілік әрдайым қатал сын саналған. Баланы өсіру, оны азамат етіп тәрбиелеу – елдік мәселе. Оның алдан күткен бағыты, үміті күмәнді болса, не болмақ? Сол үшін де халқымыз бала тәрбиесін жөргегінен бастаған. Сәби өмірге келгенге дейінгі қамқорлықтың өзі үлкен сын, ауыр сынақ боларын білгеніміз жөн. Ұрпақ өсіру жолында қазақ халқында қалыптасқан небір тамаша салт-дәстүрі бары да сондықтан. Құрсақ тойынан басталған рәсімнің, отау тігіп, шаңырақ көтергенге дейін сан алуан ғұрыппен астасуында да мән бар. Қазіргі уақытта баланың сана-сезімін улайтын телеарнадағы түрлі ұрыс-керіс, атыс-шабыс, алдау-арбау, жазықсыз жанды оп-оңай тонай салу секілді бейне көріністер мен автомат ойындары және тағы басқа да алдамшы батыстық желөкпелік желігіне телміре қарау өз алдына тіпті, өмірде соларға еліктейтіндер де бой алдырғандар да баршылык. Бұлардың қай-қайсысы болмасын бала психологиясына кері әсерін тигізбей қоймайтыны сөзсіз. Әттеген- айы сол – осылардың барлығының алдын алуға болатын, әсіресе, он

мәшһүр болған бұл кісі бай мен кедейге бірдей мейірбан да, әділ болған. Күндердің бір күнінде бір сүт сатушы әйел Уафа хазреттің құзырына келіп, тізе бүгіп отырды. Оның түрінен бір қиын жағдайға тап болғанын байқаған хазрет сатушыдан: – Балам, бір бұйымтаймен келдің бе?– деп сұрады. – Тақсыр, сізге қалай айтарымды да білмей отырмын,– деп бастады сатушы. – Қысылмай айта бер,– деді. – Мен сүт сатып күнелтіп жүрген адаммын. Сіздің ұлыңыз менің сүт тасып жүрген шелегімді тесіп тастады. Бүгін, міне, алтыншы шелегімді бізбен тағы да тесті. Өзіңіз көріп отырғандай, мен бір кембағал жанмын. Енді не істерімді білмей отырмын,– деді сатушы. – Баламның тентектігі үшін кешірім өтінем. Сен, оған қайғырма, бір мәнісі болар. Әзірге мына ақшаға бір шелек ала тұр. Мен істің себебін анықтаймын,– деп сатушыға азын-аулақ ақша ұстатты. Сатушы одан сайын қысылып, басын көтермеген күйде алғысын айтып үйден шығып кетті. Уафа хазреті үйіне жеткенше «Балам неге мұндай бұзақы іске барды екен? Оған не себеп болды?» деп ойлаумен болды. Үйіне келісімен әйелін шақырып: – Ақылдасатын шаруа бар. Біздің баламыз бір бейтаныс сүт сатушының шелегін тесіп, бұзақылық жасапты. Бұған не себеп болды екен?– деді. Әйелі: – Үй

шыны су алып келуін сұрадым. Осы сәтті пайдаланып, жағамда түйреулі тұрған түйрегішпен әлгі апельсинді тесіп, сорып іштім,– деп сөзін бітірді. – Міне, міне, бар бәле, бар кілтипанның көкесі де осында ғой. Енді сенің қателік жасағаның белгілі болды. Сен, тез арада сол көршіден барып, кешірім сұра,– деді Уафа хазреті. – Қойыңызшы, арада қанша уақыт өткенде сол болмашы нәрсеге бола қалай кешірім сұраймын?– деп жұбайы наразылық білдірді. – Жоқ, ол көрші әйелден міндетті түрде кешірім сұрауың керек. Аллаһ алдында біреудің ақысының үлкенді-кішісі болмайды. Сен, не болып жатқанын білесің бе? Біздің ұлымыз қазір небәрі алты жаста. Осы оқиғадан кейін 5-6 жыл өтпей жатып, сенің қолыңдағы түйрегіш бізге, ал апельсин шелекке айналды. Сенің жасаған қателігің баламызды бұзық іске жетелеуде,– деп әйеліне мән- жайды ұқтырды. Ақыл иесі үшін осы бір қысқа ғана хикаяда қаншама мән-мағына, мол ғибрат бар десеңші?! Бала бойындағы елп еткен жат қылық нышанын аңғартып қалсақ, «Неліктен ұл-қыздарымыз мұндай теріс қылықты болып барады?» деген сауал тілге тиек, сезімге тірек болып, баршамыздың көкейімізде шырақтай жылтылдап тұрса да, шыныңызды айтыңызшы, оның себеп-салдарын іздейміз бе? Әрине, жоқ. Әлбетте,

тамақ жемесе сонда бала дүниеге келгенде ерекше жан болады сол кезден бастап бала тәрбиесі тал бесіктен басталады, ең біріншіден ата анасы иман жүзді мейірімді білімді болса бала шағалары да сол ата анасына қарап үлгі алып тәрбиелі болады қазақ атамыз анасына қарап қызын ал депте бекері айтпаған қыздың анасы иманды, инабатты, ибалы болса оның қызыда анасы секілді тәрбиелі болады, ал әкенің тәрбиесі де балаларына өте маңызды әке байсалды, сабырлы, жомарт болса балада әкесіне қарап тәрбиеленеді. Ал кәзіргі уақытта көбінесе балалар теледидардан неше түрлі филімдерді көру арқылы тәрбиеленіп өсіп жатыр кейбір отбасында отағасы ішімдік ішіп баласына тәрбие берудің орнына баланың психалогиясын бұзып жатыр, баламен ойнасаң күлерсің итпен ойнасаң үрерсің дегендей кейбір әкелер үйге мас болып келіп әйелінің қонында емес даладағы иттің қойнында итпен бірге үріп жатқан әкелер аз емес.

Балаларымыз тәрбиелі болсын десеңіздер ең біріншіден өзіміздің тәрбиемізді түзетейік. Бала тәрбиесі жөнінде Абай: «Адамның жақсы болуы тегінде емес, тәрбиесінде, ақылында, өнер, білімінде. Адамға үш алуан адамнан мінез жұғады: ата-анадан, ұстазынан, құрбысынан. Әсіресе олардың қайсысын жақсы көрсе, содан көп жұғады», - деп, осы үшеуінен баланың болашағы шешілетінін ескерткен. Ал, шығыстың ұлы ойшылы Әл-Фарабидің: «Адамға ең алдымен білім емес, тәрбие беру керек. Тәрбиесіз берілген білім адамның дұшпаны» – деген сөзін біле жүрген жөн. Ұрпақ тәрбиесіндегі басты мақсат-жан-жақты дамыған тұлғаны тәрбиелеу. Негізгі тұлғаның өз өміріндегі орнын, атқаратын міндетін, қазіргі және болашақ ұрпақ алдындағы жауапкершілігін, дүниесінің күрделі құрылымын түсіну және өзін-өзі тану арқылы дара тұлға ретінде өзін үздіксіз бірқалыпты қалыптастыруға баулу. Ал, кейбір ата-аналар отбасыларында жиі жан-жалдың орын алуы, жасөспірімнің пікірімен санаспауы салдарынан перзенттерінің психикасына кері әсер етіп жатқандарын мүлдем сезбейді. Керісінше, мұндай кезде баласымен үлкен адам ретінде сөйлескені жөн. Оның әрбір сөзін мұқият тыңдап, тең адамша сөйлесіп, керек кезде өз бетінше шешім шығаруына да мүмкінді