Тарихи жәдігерлер тақырыбына арналған материал, 5 сынып

Күні: Сабақтың тақырыбы: Тарихи жәдігердер Сабақтың мақсаты:

 Білімділік: Тарихи дерек дегеніміз не, оның түрлері, олар қалай пайда болады. Археология, этнография ғылымдары нені зерттейтіндері, олардың тарих ғылымын терең меңгерудегі маңызы туралы білім беру.  Дамытушылық: Оқушыларды өз ойларын жеткізіп, пікір айтуға бейімдеу, ойларын қорытындылап салыстыра білу дағдысын қалыптастыру. Өткен сабақтың материалдарымен байланыстыра отырып, деректердің ерекшелігі мен айырмашылығын, ұқсастығын айырып таба білу сияқты ойлау қабілетін дамыту.  Тәрбиелік: Тарих пәнінің салаларының тарихты жазудағы маңызын түсіне білуге тәрбиелеу. Сабақтың түрі: аралас Әдісі: интерактивті. Пән аралық байланыс: география, математика, әдебиет, бейнелеу. Көрнекілік: 1. Археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған ежелгі

қалалардың суреттері (Бұзоқ қаласы, ежелгі Сарайшық, т.б.) 2. Тас бетінде жазылған ежелгі жазулардың суреті (Құлтегін,

Тоныкөк, т.б.) 3. «Ежелгі Қазақстан картасы» 4. Плакатқа салынған кестелер

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі. Үй тапсырмасын сұрау. Үй тапсырмасын өз еріктерімен

айтып бергісі келген 1-2 баладан сабақ сұрап, қалған балалармен жалпы әңгімелесу түрінде өткізуге болады. Ол үшін: 1. «Тарих қандай мағын білдіреді?» 2. Оны алғаш пайдаланған кімдер? 3. «Тарих атасы» деп кімдерді атаймыз, неліктен? – деген

сұрақтарды қоямын. Тарих пәнін оқып-білу не үшін қажет деген сұрақтар бойынша оқушылардың өз ойларын айтқызып қорытынды жасай білуге үйрету қажет. Алғашқы сабақтан бастап балаларға «тарихи тілмен» сөйлеуге бейімдеу. Тағы айта кететін маңызды мәселе – үйге берілген жазбаша тапсырмаларды міндетті түрде алғашқы сабақтан бастап жүйелі түрде тексеріп отыру. Бұл оқушыларды жауаптылыққа үйретеді. Тіпті уақыт жетпей оны тыңғылықты тексеріп шығуға мүмкіндік болмаған күнде тездетіп оқушыларға

дәптерлеріңді ашып қойыңдар, тексеріп шығайын деп көз жүгіртіп қарап шығу. Осылайша үй тапсырмасын тексеріп шыққыннан кейін оқушылардың тапсырманы қаншалықты дұрыс орындағанына, олардың белсенділігіне, дайындық дәрежесіне қарап, өзінің алғашқы сабағының қаншылықты нәтижелі болғанын біле аламын. Ал егер оқушылардың жауабы қанағаттандырмаса, өзімнің қай жерде олқылық жібергендігімді іздестіремін. Осылайша үй тапсырмасы арқылы өткен оқу материалдарын қорытындылап, негізгі есте сақтайтын тірек сөздерді ескертіп, жаңа сабақты бастаймын.

Жаңа сабақты түсіндіру.

Бүгіннен бастап бұл «Тарих әлемі» деп аталатын бөлімде саяхатымызды бастаймыз. Тақтаға «Тарихтың қайнар көзі-деректер» деп жазып қоямын. Алдын ала дайындап қарап қоятын жоғарыда айтылған көрнектіліктерге (үй тапсырмасын сұрағанда балаларды алаңдатпау үшін бұл көрнектіліктерді ашпалы-жаппалы тақтаның артына іліп дайындап қоямын) оқушылардың назарын аударады. Тақтада ілінген суреттер бойынша оқушыларға «Сендер тақтада ненің суреттерін көріп отырсыңдар?» деген сияқты сұрақтар қойып, жаңа тақырыпты түсіндіремін. Өтілетін жаңа оқу материалы бойынша жаңа тақырыптың жоспары тақтаға жазылады. Тақырыптың жоспары:

1 Тарихи дерек көздері . ә) Жазбаша деректер. ә) Ауызша деректер. б) Археологиялық деректер. в) Этнографиялық деректер. Бұл түсініктер мен ұғымдар оқушыларға бұрын таныс

болмағандықтан алдын ала «Тарихи деректер» деген кесте іліп қою керек.

Тарихи деректер Ауызша Жазба

ша

Археологиялық Этнографиялық

Отанымыздың тарихы бүгінгі күнге дейін негізінен заттай және жазбаша түрде басқа тілдегі деректер арқылы жазылып келгенін, атадан-балаға мұра болып жетіп отырған ауызша тарих айту дәстүрінің болғанына тоқталу. Тарихты