Тәуелсіздік таңы Қазақстан тарихы бойынша материал

Тәуелсіз Қазақ елі-елдігіміздің тұтқасы болған ақсүйек төре тұқымының тарихи рөлі

Амангелдиев Нұрсұлтан Жұмабайұлы №64 А.Байтұрсынов атындағы жалпы орта мектебінің тарих пәні мұғалімі

Сан ғасырлардан бері келе жатқан шындықтың бірі ел билеген патша, сұлтан, әмір, хан, қаған болсын қазіргі заманауи атауға көшкен төраға, президенттердің барлығы да кездейсоқ келген тұлғалар емес. Құдреті күшті Құдай Тағаланың жаратқан иеміздің қалауы солай. Десек те төнкеріс жасап елді қырып қанға бояп, атадан балаға мирас болып келе жатқан монархиялардың күлін көкке ұшырған көсемдердің қылығы мен тірлігі тарихтың сан мындаған парақтарының едәуір бөлігін толтырып тұрғаныда шындық Мүмкін олда кездейсоқтыққа жатпас Айпағым қазақтың мемлекет болып қалыптасуына, қазақ ұлтының пайда болуына, Алтайдан Атырауға дейінгі сайын Сарыарқаны сары майдай сақтап қалуға тәнін ғана емес жанында пида еткен хандардың ұрпақтарын, аты аңызға айналған Керей мен Қасым, Хақназар, Шығай, Тәуекел, Есім, Салқам Жәнгір, Тәуке, Абылай, Абілқайыр хандардан тараған, солардан қалған тұйақтардың бар жоғын, олардың тынысы мен тіршілігінен қаншалықты хабардармыз? Хандық дәуірді аңсамасақта, солардан өрбігендер жайлы бүгінгі таңда кейбіріміз білсек, кейбіріміз білмейміз. Қазіргі таңда жер бетінде 20-дан астам атадан балаға қалатын ел басқару жүйесі бар яғни монархиалық елдер бар қаншамасы кәрі құрлық Еуропада, біразы

Тәуке болып ханымыз,

Рахат тауып жанымыз.

Он сан алаш бірігіп,

Ойран болды жауымыз- деп келетін ақын-жыраулардың даналығы осының айғағы. «Жайықтың сағасы кеуіп қалмайынша қазақтар оның бойынан кетпейді» деп орыс басқыншыларына қарсы қадап айтқан хан Әбілқайыр, төрткүл дүниеге аты мәлім хан Абылай, жатса тұрса ойлайтыны азаттық, еліне теңдік әперемде қапыда Қырғыз жерінде басынан айырылған хан Кене. Мінекей төре атаулының барлығы қазаққа сіңген еңбегі ұшан-теңіз. Құдіретті Шыңғысханның қазақ жерін толықтай бағынышта ұстағаны, апайтөс Қыпшақ даласында үлкен ұлы Жошыдан тараған ұрпақ ХІХ ғасырдың ортасына дейін билік құрғаны жалпақ жұртқа мәлім.

Керей хан 1456-1473ж

Жәнібек хан 1473-1480ж

Бұрындық хан 1480-1511ж

Қасым хан 1511-1518ж

Мамаш хан 1518-1523ж

Тақыр хан 1523-1532ж

Бұйдаш хан 1533-1534ж

Қожа Махмұт хан 1534-1535ж

Тоғым хан 1535-1537ж

Хақназар хан 1538-1580ж

Шығай хан 1580-1582ж

Тәуекел хан 1582-1598ж

Есім хан 1598-1645ж

Жәңгір хан 1645-1680ж

Тәуке хан 1680-1718ж

Болат хан 1718-1730ж

Сәмеке хан 1730-1739ж

Әбілмәмбет хан 1740-1771ж

Абылай хан 1771-1781ж

Уәли хан 1781-1819ж

Бөкей хан 1815-1817ж

Кенесары хан 1841-1847ж

Елін біріктіремін деп басынан айырылған хан Кенеден кейін қазақта құдіретті хан болған жоқ. Қазақ жүздерінің Ресейге қосылу барысында Орта жүз бен Кіші жүзде…