Темпераменттің маңыздылығы туралы мақала, 3 бет

Шымкен қаласы №63 негізгі орта мектеп

педагог-психологы

Мамешова Зульфия Жапашовна

Темперамент маңыздылығы

Күнделікті өмірдің қуанышы мен қайғысында сангвиник болу керек, өмірдің жауапты сәттерінде – меланхолик, салыстырмалы түрде тереңірек толғандыратын қызығушылықтарда – холерик және соңында нақты шешім қабылдауда – флегматик бола біл. В.Вундт.

Оқу үрдісіндегі оқушылардың мінез-құлқын ойдағыдай басқару мұғалімнің психологиялық ерекшеліктерді терең білуімен сипатталады. Оқушының мінез-құлқының механизмі және қабілеттің даму факторы – темперамент.

Темперамент – нерв жүйесінің тума қасиеттерінен туындайтын адамның жеке қасиеттерінің бірі. Ол адамдардың эмоциялық қозғыштығынан, қимыл-қозғалысынан, жалпы белсенділігінен жақсы байқалады.

Оқушының темперамент ерекшелігінен оның оқу әрекетінің стилі, ақыл-ой жұмысының көлемі, зейін ерекшелігі, ынтасының дәрежесі, жұмысқа тез тартылу динамикасы айқындалады.

Темперамент туралы алғашқы ой пікірлер ғылымда өте ерте кезден – ақ айтыла бастады. Ертедегі грек медицинасының көрнекті өкілі Гиппократ еңбектерінде көруге болады. Адамның жүйке-жүйесінің 4 типін И.Павлов ашқаны мәлім. Бұлар Гиппократтың төрт темпераментіне сәйкес келеді.

Темперамент түрлері: сангвиник, флегматик, холерик, меланхолик.

Шәкірттердің психологиялық ерекшеліктерін білу мұғалімге тәрбие үрдісінде жақсы көрсеткіштерге жетуге көмектеседі. Оқушы психологиясын зерттей отырып, әр темперамент ерекшелігін ескеріп жұмыс тапсыру мұғалім шеберлігін байқатады.

Оқушыда байқалатын темперамент ерекшеліктеріне тоқталып өтсек.

Сангвиник темпераменті қозғалғыш, сергек, қызыққыш келеді. Сангвиниктер негізінен көңілді тип. Эмоциялық көңіл-күйі тұрақсыз, өзгеріп отырады, сезімге тез беріледі. Олардың сезімдері күшті, терең емес. Шапшаң ашуланып, тез арада күйіп-пісіп қалады. Ашуы тез басылады, кек сақтамайды, тез ұмытып кетеді, сәтсіздіктерді тез жеңе біледі, ұжымда беделді. Ұжым мүшелерімен жақсы қарым-қатынаста болады, адамдармен тез арада тіл табыса біледі.

Сангвиник адамдар тез пайда болатын күшті, бірақ тұрақсыз эмоциялық қозуымен ерешеленеді. Олардың көңіл-күйі тез өзгеріп отырады. Бұл типтегі балалар қозғалғыштығымен ерекшеленеді. Ондай балалар әртүрлі іске тез кіріседі, бірақ әр нәрсенің басын бастап, аяқсыз қалдырады, істі аяғына дейін жеткізе алмайды, тез арада суып қалады, олар бір бағыттағы ұзақ, табандылықты қажет ететін іс-әрекетке бейім емес. Олардың ренжуі де, жылауы да тез, күлуі оңай. Сезімі тез өзгеріп отырады.

Холерик темпераменті өкілдері тез пайда болатын күшті және тұрақты эмоциялық қозуымен ерекшеленеді. Холериктердің сезімі бет-пішінінен, дене қимылынан, сөйлеген сөзінен анық байқалады. Олар күйіп-пісу, тез қозғалғыштық, әруақытта да іс-әрекетке бейім келеді. Оларда психикалық үрдістер тез, жылдам жүріп жатады. Холериктер іс-әрекетке жылдам, қызыға, құлшына кіріседі.

Бұл типтегі балалар өте белсенді. Олар жігерлі, қызу қанды, кейде артық кетіп қалады, кейде ашуға, сезімге тез беріледі.

Флегматик темпераменті жай пайда болатын, әлсіз және қысқа мерзімді эмоциялық қозумен ерекшеленеді. Флегматиктің сезімі сырттай әлсіз аңғарылады. Бұл типтегі адамдардың қуануы да, қайғыруы да қиын. Флегматик…