Тіл халықтың жаны тәрбие сағатының дайын материалы

« Тіл- халықтың жаны»

(Тіл мерекесіне орай өткізілген сыныптан тыс сайыс).

Мақсаты: 1. Оқушыларды өз ана тілінің қадір-қасиетін біліп, өз ана тілінің көркемдігін сезініп, сөз құдіретін түсініп, оның адам өміріндегі маңызын ұғуға үйрету.

Тіл әуезділігін, көркемдігін, байлығын, шешендігін көрсететін нақыл сөздер, мақал-мәтелдер арқылы оқушы дүниетанымын, ой өрісін дамыту.

Тіл тазалығын сақтау, мәдениетті сөйлеу, шешендік өнерді оқушы бойына сіңіре отыра, ана тіліне сүйіспеншілігін қалыптастыру, мемлекеттік тіл мәртебесін көтеруге атсалысуға шақыру.

Көрнекілігі: Нақыл сөздер, топ аттары жазылған плакаттар, «Ана тілі – рухани даму негізі» кітап көрмесі, ұпай беретін таяқшалар, мадақтау қағаздары, Microsoft Pover Point программасында безендірілген презентация.

1-Жүргізуші: Қайырлы күн, құрметті Ана тіліміздің мерекесіне жиналған қауым. Тіл мерекесіне орай өткізгелі отырған «Тіл-халықтың жаны» атты мемлекеттік тілді меңгеру білімдеріне арналған мерекелік сайысты бастауға рұқсат етіңіздер

Әнұран айтылады

2-Жүргізуші: Біздің мектебімізде биылғы оқу жылында да жыл сайынғы дәстүр бойынша 12 қыркүйектен бастап Қазақстан Республикасы халықтарының тілдер мерекесін тойлау басталды. Ол ең алдымен тілге, сол арқылы жасалатын мәдениет пен өнерге деген көрсетілуге тиіс ілтипаттың бір өнегесі. Тәуелсіз еліміздің қоғамдық өмірінде өзгеше орын алған мереке – ұлт тілдеріне құрмет көрсетілетін ортақ мейрам. Қыркүйек айының 22 күні «қазақ тілі-мемлекеттік дәрежесін алған күн» болып саналады. Ендеше, Сіздерді елімізде тойланып жатқан осы Халықаралық тілдер күнімен құттықтаймын.

1-Жүргізуші: Әрбір тілде сөйле әлемді таң қылып,

Ана тілін білмеу қандай заңдылық.Өсер балаң, байтақ далаң тұрғанда.Қазақ тілі жасау керек мәңгілік.

2-Жүргізуші: Қазақ тілім өз тілім, ана тілім

Абай ,Мұхтарсөйлеген дана тілім.Қастерлейдіұл-қызыңмәңгісеніБолашағым, бақытым дара тілім.

1-Жүргізуші:

Бүгінгі біздің сайыс 2 -топ, яғни 2- команда,мектебіміздің 9 және 10 сынып оқушылары арасында өтеді. Біздің мақсатымыз –оқушының білімгедегенқұштарлығын, ізденімпаздығын, оқу деңгейін және ойын нақты дұрыс жеткізуге, тапқыр сөйлеуге, салмақты ой айтуғаүйрету.

2-Жүргізуші: Ойынды бастамас бұрын сіздерді осы сайысқа әділ баға беретін , әр айналымның есебін шығарып,қорытындысын айтатын қазылармен таныстырып өтейік.

Қазылар мүшелері:

1-Жүргізуші: Сонымен алдарыңызда «Тапқырлар» тобы, 9 сынып оқушылары және «Зеректер» тобы 10 сыныптан құралған команда.

2-Жүргізуші: Сайыс шарттары:1) Өзін таныстыру

2) «Өлеңмен өріп ойымды» ,тілге байланысты мемлекеттік тілде өлең оқу.

3) «Алғыр болсаң озып көр» ,берілген бір сөзден бірнеше сөз құрау.

4) «Өнер алды қызыл тіл»»,тілге , сөз өнеріне,білімге,Отанға, еңбекке,халыққа байланысты мақал –мәтелдер жарысы.

5) «Білімді мыңды жығар» сұрақтарға жылдам,нақты жауап беру.

6)«Сөз байлығың өз байлығың»таблодағы суретке қарап мәтін құр

7)« Құлақтан кіріп бойды алар, тәтті ән мен тәтті күй» ән шумақтарының жалғасын тауып, орында

1-Жүргізуші: Соныменен 1ші-тур , командалар –өздерін таныстырсын

9 -сыныптар:

Біздің топ: «Тапқырлар»

Біздің ұранымыз: «Тіл бар жерде- өмір бар»

Біздің өлеңіміз:Ана тілің арың бұл,Ұятың боп тұр бетте

Өзге тілдің бәрін біл, өз тіліңді құрметте!

10- сыныптар:

Біздің топ: «Зеректер»

Біздің ұранымыз: «Сүйемін туған тілді –қазақ тілін»

Біздің өлеңіміз:Тіліміздің бұлағы ,Тірліктің ел жүрегі

Ана тілін сүйемін, Отан үшін күйемін!

2-Жүргізуші: 2- тур,мемлекеттік тілде өлең оқу

9-сынып

10- сынып

1-Жүргізуші: Енді 3- тур, екі командаға бірдей «Ынтымақтастық » сөзі беріледі, яғни екі команда осы сөзден бірнеше сөз құрайды ,ендеше ал –қанеки алғыр болсаң озып көр.

2-Жүргізуші:Енді 4-тур,бұл турда тілге, сөз өнеріне білімге,Отанғаеңбекке,халыққа байланысты мақал- мәтелдер айтудан жарысатын боламыз. Ендеше, іске сәт командалар!

1-Жүргізуші:5- тур,Білімді мыңды жығар туры, бұл турда әр сұраққа нақты,жылдам жауап беруіміз керек. Сонымен «Тапқырлар» тобына сұрақтар:

-Көп тіл білетін адам? (Полиглот)

-Қазақ тілінде неше сөз табы бар? ( 9)

-Шоқанның шын аты? (Мұхаммедханафия )

-Әнұранның авторлары? (Ж.Нәжімеденов,Н.Назарбаев)

-Араб жазуымен жазылған тұңғыш кітаптар ? (Құтты білік -1069ж Жүсіп Баласағұн жазған)

-Фонетика нені зерттейді? (Тіл дыбыстарын)

-Латын алфавиті Қазақстанда қашан қолданыла бастады? ( 1928-1929жж)

-Қазақ тілі тарихында алфавит неше рет ауысты? (3 рет, араб ,латын, орыс)

— Қазақстан Тәуелсіздікті қай жылы алды? (19991ж)

-Қазақ тілі қандай тілдер тобына жатады? (Түркі)

-Орхон Енисей тарихи жазба ескерткіштері қай жерден табылды?

-Киіз үй неден тұрады? (кереге, уық, шаңырақ)

10- сынып, « Зеректер» тобына сұрақтар:

-Тіл туралы заң қашан қабылданды? (1989 ж 22-қыркүйекте)

-Махамбет неше ағайынды? ( 10)

-Махамбеттің бір өлеңін ата?

-Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы қашан енгізілді? (1993ж)

-Елтаңбаның авторы? (Ж.Мәлібеков.Ш.Уәлиханов)

-Қазақ тілін зерттеушілер? ( Радлов,Айдаров, Сауранбаев ,Бартольд)

-« Ескендір» поэмасының авторы (Абай )

-Қай жылы Астана қаласына Бейбітшілік қаласы атағы берілді? « 1999 ж »

-Қазақ тілі ҚР мемлекеттік тілі деп Ата Заңның нешінші бабында жазылған? ( 4 бап)

— « Кел, балалар, оқылық! » өлеңінің авторы кім? (Ы.Алтынсарин)

-Түркістан қаласының ежелгі атауы? (Шабғар,Йасы)

-Қазақ халқының тұңғыш суретшісі? (Ә.Қастеев)

2-Жүргізуші: Сонымен,6-тур таблодағы суретке қарап мәтін құр

2-Жүргізуші:Сайыстың соңғы туры- « Құлақтан кіріп бойды алар, тәтті ән мен тәтті күй» ән шумақтарының жалғасын тауып, орында

9 -сыныптар:

10- сыныптар:

1-Жүргізуші:

«Жеке бір адам ұлт тілін жасай алмайды. Тіл – бүкіл халықтың игілігі, халықпен бірге жасап, бірге дамиды.

Ана тілін жақсы білмейінше сауатты сөйлеп, сауатты жазып, тіл байлығын мол қолданбайынша, шын мәніндегі мәдениетті адам атануға болмайды».

2-жүргізуші: Тіл-қасиетті, құдіретті, киелі. Бұл қасиеттер бойға ананың ақ сүтімен дариды. Тіл өшпейді, қандай қиындықта да тіл өз ұрпағының қанына, жанына еніп, өміршең күй кеше береді.

1-Жүргізуші:Сонымен біздің бүгінгі сайысымыз да өз мәресіне жетті ,сайысқа қатысқан командаға алғысымызды білдіре отырып сөз кезегін қазылар мүшелеріне бергіміз келеді.Сөз ……….. беріледі.

Әділ қазылар алқасына сөз, топтарды мадақтау.

2-жүргізуші: Туған тілім – тірлігімнің айғағы,

Тілім барда айтылар сыр ойдағы.

Өссе тілім мен де бірге өсемін,

Өшсе тілім мен де бірге өшемін.

Ә. Тәжібаев.

Жүргізушілер : Кіршіксіз қардай сақтаңдар,

Қазақтың тілін ғаламат.

Ана тіл – арым, иманым,

Аманат, саған, аманат.

М. Әлімбаев.

1-Жүргізуші:Құрметті қонақтар, оқушылар! Тілдер мерекесіне арналған сайысымызды жабық деп жариялаймыз!

Тіл мәртебесі – ел мәртебесі

josparlarkz josparlar06.09.2012 Материалдар

Сабақтың мақсаты: 1. Оқушыларға мемлекеттік тілді білудің маңызы жайлы айту және оны құрметтеуге үйрету, өткен тақырыптар бойынша алған білімдерін пысықтап ой — өрісін, білім деңгейін кеңейту.2. Қазақ тілі туралы мақал — мәтелдер, өлең, тақпақ, нақыл сөздер айту арқылы оқушының сөздік қорын молайтып, тіл байлығын дамыту.3. Адамгершілікке, ізденуге, Тілді құрметтеуге, тіл байлығын, маңызын түсіне баулу.Сабақтың түрі: сайыс сабағыСабақтың әдіс — тәсілі; сұрақ — жауап, түрлі тапсырмалар;

Сабақтың барысы: 1. Ұйымдастыру кезеңі: (Оқушылар 3 топқа бөлінеді).Мұғалімнің кіріспе сөзі:— Құрметті ұстаздар, оқушылар! Бәрімізге 22 — қыркүйек тілдер мерекесі. Сондықтан біз де бүгін тілдер мерекесіне арнап «Тіл мәртебесі – ел мәртебесі» атты сайысымызға қош келдік.Тіл – қай ұлтта, қай елде болса да қастерлі, құрметті. Ол әрбір адамға ана сүтімен бірге еніп, қалыптасады. Тіл байлығы – әрбір елдің ұлттық мақтанышы. Өзі ана тілін қадірлеп, қастерлемейтін адам жоқ.«Халықтың мәңгі ғұмыры — оның тілінде. Әрбір тіл өз халқы – ұлы»,- деген Шыңғыс Айтматов, айтқандай!Сондықтан, әр адам өзінің ана тілін қорғай да, құрметтей де білуге міндетті.Ортаға 6В сынып оқушыларын шақырамыз!1. Сүйемін туған тілім – анам тілім,Бесікте жатқанымда – ақ берген білімШыр етіп жерге түскен минутымнанҚұлағыма сіңірген таныс үнін2. Туған тілде сыры терең жаным барТуған тілде әнім менен сәнім бар.Туған тілім тіл болудан қалса егерЖүрегімді суырып – ақ алыңдар!3. Туған тілім тірлігімнің айғағыТілім барда айтылар сыр ойдағы.Өссе тілім, мен де бірге өсемінӨшсе тілім мен де бірге өшемін.4. Ана тілін білмеген. Ақылы жоқ желікбасАна тілін сүймеген. Халқын сүйіп жарытпас.

Әділ — қазылар алқасымен таныстыру.«Сайысымыздың бет ашарын бастайық»Таныстырсын сайыскерлер өздерін, Өнеріне ду қол соғып қостайық — деп, кезекті сайысқа қатысушы топтарға берейік.І — кезең. «Бәйге» деп аталады. Әр топ берілген сұрақтарға тез және нақты жауап берулері керек» І — топ1. Қазақстан қандай мемлекет?(бай, кең — байтақ)2. ҚР – мемлекеттік тілі?(Қазақ тілі)3. Қанша жыл мезгілі бар?4. Қазақстанның түсі қандай?(Көгілдір түс)5. Наурызда пісірілетін басты тағам?(Наурыз көже)6. Тұрлаулы мүшеге нелер жатады?7. Ешкінің иесін қалай атайды?(Шекшек ата)8. Күздің бірінші айы?9. Қазақ әліпбиінде қанша әріп бар?(42)10. Абай Құнанбаевтың шың аты (Ибраһим)ІІ — топ1. Қазақ тілінде неше сөз табы бар?(9табы)2. Бұл, мынау сөздер есімдіктің қай сөз табына жатады?(указательные местоим)3. Бір тәулікте қанша сағат бар?4.. Зат есімде қанша септік жалғаулары бар?5. Тәуелсіздік ел болғалы қанша жыл болды?(20жыл)6. Абай Құнанбаев кім?(ақын, жазушы, әнші, философ, данышпан)7. Түйе иесін қалай атайды?(Ойсылқара)8. Қазақ тілінде тән дыбыстар нешеу?(9)9. Тамақты бұзбайтын салқын жәшік?(Мұздатқыш)10. Дауыссыз дыбыстарға басталып, д — з аяқталатын дыбыс?(Бітеу буын)ІІІ — топ1. Заттың, нәрсенің атын білді

ІІ – кезең.» Тіл — өнер» Мен ұнатқан үш пән» Полиглот.Мақал — мәтелді жасырын тұрған сөзді тауып, қазақ, орыс, ағылшын тілдерде.1 — топ1. Бірлігі жарасқан……. бұзылмас. (Ел — страна — country)2. Татулық — табылмас….(бақыт — счастье — happiness)2 — топ3….. — ұлы қару(сөз — слова — word(4. Адамды…….. үйретеді(өмір — жизнь — live)3 — топ5…….. — таптырмас байлық (еңбек — труд — work)6…….- байқап сөйлер(жақсы — хорошо — gut)

ІІІ — кезең «Кім жылдам»? Синоним сөздерді сәйкестіру.Ертеде – баяғыдаАлыс — шалғайүлкен — дәукішкентай — ұсақ, шағынсұлу — әдемі, көріктітаңертең — азандатамақ — дәм, ас.ІҮ — кезең.. Берілген сызбалар б — а зат, с, сын е, етістік тұрақты сөз тіркес құрастыру;І — топ: 1. Төбесі көкке жету -(қуану)2. Қырық пышақ болу -(араздасу)3. Ит өлген жер — (алыс)

ІІ — топ: 1. Тіс жарады -(үндемеді)2. Қыздың жиған жүгіндей – (әдемі) 3.. жерден жеті қоян тапқандай -(шаттанады, қуану)

ІІІ — топ: 1. Ат ізін салмады -(хабарласпады)2. Айы оңынан туды — (жолы түсті, жолы болды)3. Екі құлағы езуіне жетті — (мәз — мейрам, қуанды).

Ү — кезең: Мына сөздердің ішінен тура мағыналы сөздерді тауып беру.

1. Адамның тілі, орыс тілі, ана тілі;2. Жұмыстың аяғы, құстың аяғы, жиналыстың аяғы;3. Өткір ой, өткір мінез, өткір пышақ;

ҮІ — кезең: Антонимдер жарысы.Ақ — қара, үлкен — кішкентай, жақсы — жаман, биік — аласа, жас — кәрі, суық — жылы, таза — кір, кең — тар, ащы — тәтті, ұзын — қысқа, жиі — сирек.

ҮІІ – кезең: Грамматиканы қайталау: