Төртінші сыныпқа арналған аталар сөзі тәрбие сағаты

Жайлылғанова Жамиля Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданы, Үстірт орта мектебі бастауыш сынып мұғалімі

Тақырыбы: Аталар сөзі – ақылдың көзі

Cабақтың мақсаты: Қазақ халқынан шықан әділ де, шешен ата-бабаларымыздың асыл сөздерін, ізгі қасиетін ардақтап, өнеге тұтып, ана тілді құрметтей білуге баулу. Ұлттық дүние таным негіздерін қалыптастыру. Оқушыларымызды ұлтжандылыққа, инабаттылыққа, адамгершілікке, еңбекке , өнер мен білім алуға тәрбиелеу.

Көрнекілігі: қазақтың нақыл сөздері, мақал-мәтелдер, ұлы бабаларымыздың суреттері. Интерактивтік тақта.

Барысы:

Жоспар

I. Кіріспе сөз

II. Топпен сайыс

III. Қорытынды.

Мұғалім:

(«Ата толғауы» күйі жәймен ойнап тұрады.)

«Сәлем – сөздің анасы» демекші, сәлеметсіздер ме, ұстаздар, оқушылар! Бүгінгі «Аталар сөзі – ақылдың көзі» атты тәрбие сағатымызға қош келдіңіздер!

Қазақ халқы – шешен, ділмар, жауынгер халық болған. Олар аттың жалы, түйенің қомында жүріп-ақ ұлан-ғайыр жерді бізге мұра етін қалдырды. Жер болғанда қандай жер?! Жерді сақтап қалу ер жүрек батырлардың, азулы шешендердің үлесінде болды. Ел қадірін білген халқымыз ел ішінен шыққан тума дарын шешендерді, ақылгөй қарияларды дәріптеген. Олардан жас балалар өнеге алған.

Аталар сөзімен өсіп-өнген,

Бабалар бұлағынан нәр алған,

Даналар өсиетінен тәрбие алған,

Ұлылар тәрбиесіне тағзым еткен,

Ұрпағымыз халықтың ғибрат еткен,

Келеше елімнің сендерсіндер Сұңқары!

Қазақ тарихында сөздің орны ерекше. Бітпес даудың, бәтуәсіз шудың кесімі де, шешімі де сөз болған. Тұла бойдың тылсым сырын сыртқа жаяр лып еткен сезім, терең ақыл, кемел ой, арман-мұрат, мұң мен сыр – бәрі сиған сиқыр сөздің бағасын біреу білсе, қазақтай-ақ білсін. Сондықтан да сөзден өткен күш, сөзден өткен құдірет жоқ – дегендей сөз дәстүрі ғасырлар бойы үзілмес.

Хакім Лұқпаннан сұрапты:

- “Осынша әдептілікті қайдан үйрендіңіз?”

Ол айтыпты:

- “Әдепсіздерден үйрендім!”

(С. Сарайи)

Ата-бабаларымыздан бірге жеткен көптеген ғибрат аларлық, тамаша тәлім-тәрбие берерлік өсиет сөздер өте көп.

Сөзден тәтті нәрсе жоқ.

Сөзден ащы нәрсе жоқ.

Сөзден жеңіл нәрсе жоқ.

Сөзден ауыр нәрсе жоқ.

Сөзді тіліңе билетпе, ақылыңа билет.

Ақылыңды, сөзіңді ақылсызға қор етпе, ақылдыға айт.

Қай жерде, қай кезде сөйлейтініңді біл – деген екен Бөлтірік шешен.

Тақтада қанатты сөздер ілініп тұрады.

1. Ел қарамас сүйкімсіз, қабағы түскен сараңға,

Тура жүр – атың қалады ертеңгі халық-жаранға.( Қашқари )

2. Тәкаппарлықты тәңірі сүймес. ( Қорқыт )

3. Білмегенді сұрап үйренген – ғалым,

Арланып сұрамаған – өзіне залым. (Науаи ).

Мұғалім :

Ізетіңді ине етіп,

Иманыңды түйме етіп,

Инабатты күйме етіп,

Жүрші, балам, жамандық күйретіп, - дегендей біз бабаларымыздың мұрасын, халқымыздың жақсы дәстүрлерін бойымызға сіңіріп, жалғастырып, жамандықтан аулақ, жаны таза елжанды ұрпақ болып өсейік. Көрініс «Ата өсиеті»

Жігіт: Ассалаумағалейкум, ата!

Қарт: Аманбысың, балам? Бақатты болу оңай ма?

Жігіт: Ата, жары жақсы болса, бақытты жанында.

Қарт: Жоқ, балам! Ақыл басыңда болса, бақыт жаныңда болады. Ақыл адамды азаптан да, мазақтан да құтқарады. Өмірде шын бақытты болам десең ақылдықты үйрен, не ақылды қызға үйлен.

Жігіт:Дұрыс айтасыз, дұрыс айтасыз!

Қарт: Жоқ, балам, үйде қонақ, қарт, бала қадірлі. Елде хан, әкім, ұстаз қадірлі. Қонақты қадірлеуді бәрі біледі. «Бала – үйдің патшасы», «Балалы үй базар, баласыз үй - мазар» деген халқым. Балам, үйдегі алтын қазық кім?

Жігіт: Ата, үйдегі алтын қазық – бала.

Қарт: Жоқ, үйдегі алтын қазық – ана. Ана ақылды болса, бала дана болады. Ана тәрбиесі қызға, әке тәрбиесі ұлға үлгі. Ана ақылшың, әке қамқоршың, ағаң қорғаушың, інің сүйенішің, қарындасың қанатың екенін ұмытпа. Ананы сыйламағанның ақылы кем, әкені сыйламағанның жақыны кем. Ананың мейірімі көзінде, ықыласы көңілінде, ақылы сөзінде болады, балам.

Жігіт: Ой, қандай керемет сөздер!

Қарт: Балам, достықты нығайтатын не?

Жігіт: Ата, достық пен жолдастықты ынтымақ, бірлік, теңдік, туыстық, бауырмалдық нығайтады.

Қарт:Дұрыс, балам, сенің айтқаның достық пен жолдастықты дамытады. Есіңде болсын, шын достық ақылдыға тән. Өмірде дос болуды ойласаң «Сәлеметсіз бе?», «Кешіріңіз», «Рахмет», «Сау болыңыз», «Сәлем айтыңыз», «Рұқсат па» деген сөздерді шын көңілмен айтуға үйрен.

Сәлемдесуді білген кешіре де біледі. Жөн сөз көңілді өсіреді, жөнсіз сөз үмітіңді өшіреді.

Жігіт: Рахмет, ата, сіздің ғибрат аларлық сөздеріңізді есте сақтаймын!

Мұғалім: Иә, барлығымыз сақтаймыз.

Жерімді гүлдендірген аңыз еккен,

Данышпан даналары аңыз еткен.

Үш жүздің басын қосып біріктірген

Төле би, Әйтеке мен Қазыбектер.

Олай болса әр топ билердің ауылы болады. Ендеше сөз кезегі өздеріңде

1-топ: Қазбек би ауылы

Қазыбек Келдібекұлы 1667 жылы Сырдария жағалауында туып өсіп, жастық шағын Қаратау, Ұлытау атырабында өткізеді. Ол аса айтулы, айбынды билердің бірі болған. Қаз дауысты Қазыбек айтты деген сөз ел ішінде көп тараған. Солардың бірін айтып берейін:

Өркенім өссін десең,

Кекшіл болма,

Кесапаты тиер еліңе.

Елім өссін десең,

Өрешіл болма,

Өркеніңді өшірерсің

Басына іс түскен пақырғы,

Қастық қылма,

Қайғысы көшер басыңа.

Жанашыры жоқ жарлыға,

Жәрдемші бол асыға,

Қиын қыстау күндерде

Өзі келер қасыңа

Бүгін тағы сынды деп

Жақыныңды басынба.

2-топ Төле би ауылы