Туған жерім Арқалық тәрбие сағаты 7-сыныпқа

Туған жерім - Арқалық

Мақсаты:

Арқалық қаласының кешегісі мен бүгіні, оның тарихына үңіле отырып, жарқын болашағына,өндіріс жобаларына, даму бағыттарын талдап, таразылауға бейімдеу;

Өз елін, жерін сүйетін, қаланың дамып, өркендеуіне үлесін қосатын азамат етіп тәрбиелеу.

Оқушылардың танымын, ойын, тілін дамыту,өз пікірлерін ашық айтып, өзгелердің пікірімен санаса білуге дағдыландыру.

Көрнекілік: Арқалық қаласы туралы слайд, бейнефильмдер, суреттер, оқушылар қолымен жасалған көрме.

Құрлымы:

1. Ұйымдастыру кезеңі: (3 мин) Оқушылар 2 топқа бөлініп отырады, амандасу, қонақтармен амандасу,тәрбие сағатын ашу(ән: «Қазақ елі»)

2. Сүйікті қалам туралы Не білемін?Нені білгім келеді сұрақ-жауап бөлімі:

Оқушылар «Арқалық – менің сүйікті қалам» тақырыбында түрлі мәлімет көздерінен мағлұматтар береді.соңында (бейебаяндама- интервью)

3. Рефлексия: «Арайлы - Арқалық» тақырыбында өлең, эссе, арнауларын оқиды.

4. «Арқалыққа арнуым» көрмемен таныстыру, өз қолдарымен жасаған бұйымдарын көрсетеді(Арқалық туралы бейнебаяндам көрсетіліп тұрады ақырын муз естіледі)

5. Хор: Арқалық гимні. Соңы

Барысы: І. Қайырлы күн құрметті ұстаздар және оқушылар, бүгінгі тәрбие сағатына қатысушы қонақтар. Тәрбие сағатымыздың тақырыбы: Туған жерім-Арқалық Арқалық – арқаның арайлы қаласы. Жер көлемімен аумағы жағынан басқа қалаларға бәс бермейді. Арқалықтың өзге қалалардан өзгешелігі оған 18 ауыл қарайды. 1956 жылы қанатты металл-боксит кенінің мол көзінің табылуының нәтижесінде дүниеге келген қала. Арқалық – ғарыш айлағы. Ғарышқа сапар шеккен ғарышкерлердің алғаш табан тірейтін жері. Сол үшін де ол әлем ғарышкерлері үшін өте ыстық. Ақселеулі далада тың көтеріліп, алтын астық жайқалды. Арқалықтың жоғары сортты астығы мол сұранысқа ие. Төсінде төрт түлік өріп, төскейі малға толған жер.

Тәрбие сағатымыздаң ашылу құрметіне ән қабыл алыңыздар: «Қазақ елі» орындайтын Марат Гүлнұр (Вид сверху видио без звука)

ІІ. Бөлім: Ынтықпын өзің жайлы жұмбақтарға

Жер бетінде өзіңдей жұмақ бар ма?.. дей келе Сүйікті қалам туралы Не білемін?Нені білгім келеді ?сұрақ-жауап бөліміне көшейік:

1 сұрақ?

1 – топ: Арқалық қандай қала?

Ол қайда орналасқан?

2 – топ: Қаламыздың құрылғанына неше жыл?

1 – топ: Арқалық қай жылдарда облыс орталығы болды?

2- топ: Байқоңырдан ұшқан ғарышкерлер Арқалық қаласына келіп қонады, біздің ауданымызға пайдасын тигізіп жатыр ма? Әлде зиянын тигізіп жатыр ма?

1- топ: Боксти рудасының пайдасы мен зиянын білеміз бе?1 сұр. жаубы (бірнеше бала жауап береді)– Арқалық бүгін де жастықтың қаласы. Бір институт, бес колледж білім іздеген мыңдаған жасты қанатының астына алып, білім нәрімен сусындатып отыр. Жастар армандарын бір арнаға тоғыстырған қала өтпелі кезең қиындықтарын тартқанмен мемлекет қамқорлығының арқасында жарқын болашаққа бой түзеп, еңсесін қайта тіктеді. Кезінде облыс орталығы болған Арқалық әсем ғимараттарын қайта түлетіп, тіршілік-тынысын қайта жаңғыртты. Қала халқының саны 2014 жылдың 1 мамырына шаққанда 41 мың 685 адамды құрады. Кезінде 86000 адамды құраған қала тоқыраудан кейін қайта бой түзеп келеді.

2 сұр. жауабы-(бірнеше бала жауап береді)– Географиялық орналасуы. Қостанай облысының оңтүстік жағында орналасқан. Арқалық қаласы 1956 жылы құрылған. Қала облыстың Амангелді ауданымен, Ақмола облысының Жарқайың ауданымен, Қарағанды облысының Ұлытау ауданымен шектеседі.

3 сұр. жауабы(бірнеше бала жауап береді)– Балажан. Арқалық қонақ үйі, Ажар мол. Аймақтық өлкетану музейі, Ә. Боранбаев атындағы кинотеатр. Жасөспірімдер театры. Ы.Алтынсарин атындағы мемлекеттік педагогикалық институт, Н. Құлжанова атындағы Торғай гуманитарлық колледжі, Торғай аграрлық-техникалық колледжі, медициналық колледж, экономика және құқық колледжі. Сондай-ақ қалада 31 мектеп, оның ішінде екі гимназия және орта техникалық мектеп жұмыс істейді. Олардан басқа “Жас ұлан” балалар-жастар орталығы, мектепке дейінгі білім беретін “Надежда” балалар мекемесі, “Ақбота”, “Золотой ключик”, “Раушан” балабақшалары жұмыс істейді. Қалада музыка мектебі де бар. Облыстық Дала өлкесі тарихы мұражайының, №2 ғылыми-әмбебап кітапханасы бар.

4 сұр. жауабы: Арқалық қаласы орналасқан жердің байырғы аты – Қызылқозы. Кейін Арқалық атауын алған қала бүкіл Торғай жерімен бірге қалыптасу, даму, кемелдену кезеңдерін басынан өткізді.

Арқалық қаласының дүниеге келуі боксит кен орыны және бүгінгі күні есімі қала көшелерінің біріне берілген, кеңестің ірі геолог ғалымы, осы жерде боксит пен алюминий тотығы кенішін тапқан Алексей Николаевич Волковтың есімімен тығыз байланысты. 1948 жылы ол кен орынының мол қоры өнеркәсіптік түрде игеруге жарамды екендігін дәлелдеді. 1956 жылдың 20 шілдесі мен 24 тамызы күндері осы шексіз далаға алғашқы қүрылыс салушы комсомолдардың екі тобы келді.

5 сұр. жауабы- Болашақ қала біртіндеп өсіп, бой көтере бастады. 1963 жылы Арқалық өзі аттас ауданның орталығы атанды. Ал 1970 жылы оған жаңа құрылған Торғай облысының орталығы мәртебесі берілгеннен кейін қала тез дамып, құлашын кеңге жая бастады. Тың эпопеясының екінші кезеңінің басталуы қала тағдырына өз үлесін қосты. Бұл мәселеде басты рөлді Амангелді аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы Оразалы Қозыбаев атқарды. Оның мәскеулік “Правда” газетіне жолдаған ашық хаты Торғай жеріңдегі тың және тыңайған жерлерді игеруге бастау болды.

. Мұғалім: «Үкіметке бір салалы шағын қалаларды дамыту туралы арнайы бағдарлама жасауды тапсырамын. Онда қаланың экономикасындағы әрбір нақты бағытты әртарап тандыру, әлеуметтік саланы дамыту ескерілуі қажет. Сонымен қатар, жергілікті шағын және орта бизнеске қолдау көрсету шараларын қаперде ұстаған жөн», – деген болатын Елбасы.( 6 сұрақ қойылады)

6 сұр. жауабы-Қала экономикасының жақсаруына қала бюджетіне түсімінің үштен бірін беретін “Қазақстан Алюминиі” кәсіпорыны, “Арқалық жылу-энергетика компаниясы“, “Іскер“, «Оңтүстік электр желілері» ААҚ секілді коммуналдық кәсіпорындар көп үлес қосуда. “Иволга-Холдинг” ЖШС де осындай игі істерден тыс калған жоқ. Оның еншілес кәсіпорыны -“Батыр-Г” ЖШС өз өндірісін ауыл шаруашылығы саласында да, өнеркәсіпте де қатар дамытып келеді. Бұл инвестор Целинное селосы алқабында астық өндіру ісіне айтарлықтай каражат қосты, ұзақ жылдар тоқтап тұрған “Армаш” зауытын аяғынан тік тұрғызды. 17 ЖШС, 400-ден астам шаруа қожалықтарынантұратын агроқұрылым негізінен астық өндірумен шұғылданады.

ІV. Арқалықтың жас қаламгерлерін- ақын, жазушыларымызды ортаға шақырамыз. «Арқалық– менің сүйікті қалам» тақырыбында өлең, эссе, арнауларын оқиды.

V. «Арқалыққа арнуым» көрмемен таныстыру, өз қолдарымен жасаған бұйымдарын, макеттерін, суреттерін көрсетеді. Авторлар өздері жасаған бұйымдарды корсетіп тұрып, таныстырады, мағнасын түсіндіреді.

Сөз соңы. Прага қаласында Арқалық көшесі бар.

Чехия астанасы Прага қаласында Арқалық көшесі бар. Қазақстанның Арқалық қаласының құрметіне аталған көше 1970 жылдары салынған. Бұл – Арқалықтың дүние жүзіне дүркіреп тұрған кезі еді. Чехия астанасы Прага қаласының оңтүстік тұсында Аркалыцка көшесінің жанында Байконурска және Космицка көшелері де бар. Сырт көзге бұлар қатардағы чех көшелерінен аумайды: қызыл қыш черепицаларымен жабылған үйлердің кейбір терезелерінен үлкен-үлкен гүлдер салбырап тұр.

Ақындар жырға қосқан Арқалықтың ақ таңы арайлап атуда. Болашаққа сеніммен көз тастаған шағын шаһардың шабытты шағы бұл, деп- Мұрагер Сералының сөзімен аяқтағым келеді.

Хор: Арқалық гимні

Оқушылар сендерге: «Өткенімізді білетін, бүгінді түсінетін, ертеңгімізге сеніммен қарайтын азамат болыңыз» деген тілекпен тәрбие сабағымызды аяқтаймыз.

Құрлымы: Слайд ашылып турады

1. Ұйымдастыру кезеңі: (3 мин) Оқушылар 2 топқа бөлініп отырады, амандасу, қонақтармен амандасу,тәрбие сағатын ашу(ән: «Қазақ елі»)

(видио: «Вид с верху» косылып турады без звука)

2. Сүйікті қалам туралы Не білемін?Нені білгім келеді сұрақ-жауап бөлімі:

Оқушылар «Арқалық – менің сүйікті қалам» тақырыбында түрлі мәлімет көздерінен мағлұматтар береді.соңында (бейебаяндама- интервью косасың)

3. Рефлексия: «Арайлы - Арқалық» тақырыбында өлеңдер арнаулар оқушылар шығармашылығы .(музыка әуені ақырын шығып турады өлеңдер оқылып біткенше)

4. «Арқалыққа арнуым» көрмемен таныстыру, өз қолдарымен жасаған бұйымдарын көрсетеді(Арқалық туралы бейнебаяндам көрсетіліп тұрады «Аркалык сегодня» ақырын муз естіледі)

5. Хор: Арқалық гимні.

6. Слайдтты қайта ашасын. Мұғалімнің аяқтау сөзі Соңғы бетін көрсету.

Сөз соңы. Прага қаласында Арқалық көшесі бар.

Чехия астанасы Прага қаласында Арқалық көшесі бар. Қазақстанның Арқалық қаласының құрметіне аталған көше 1970 жылдары салынған. Бұл – Арқалықтың дүние жүзіне дүркіреп тұрған кезі еді. Чехия астанасы Прага қаласының оңтүстік тұсында Аркалыцка көшесінің жанында Байконурска және Космицка көшелері де бар. Сырт көзге бұлар қатардағы чех көшелерінен аумайды: қызыл қыш черепицаларымен жабылған үйлердің кейбір терезелерінен үлкен-үлкен гүлдер салбырап тұр.

Ақындар жырға қосқан Арқалықтың ақ таңы арайлап атуда. Болашаққа сеніммен көз тастаған шағын шаһардың шабытты шағы бұл, деп- Мұрагер Сералының сөзімен аяқтағым келеді.

Оқушылар сендерге: «Өткенімізді білетін, бүгінді түсінетін, ертеңгімізге сеніммен қарайтын азамат болыңыз» деген тілекпен тәрбие сабағымызды аяқтаймыз.

Көмекшіге:

Слайд ашылып турады

1. Ұйымдастыру кезеңі: (3 мин) Оқушылар 2 топқа бөлініп отырады, амандасу, қонақтармен амандасу,тәрбие сағатын ашу(ән: «Қазақ елі»)

(видио: «Вид с верху» косылып турады без звука)

2. Сүйікті қалам туралы Не білемін?Нені білгім келеді сұрақ-жауап бөлімі:

Оқушылар «Арқалық – менің сүйікті қалам» тақырыбында түрлі мәлімет көздерінен мағлұматтар береді.соңында (бейебаяндама- интервью косасың)

3. Рефлексия: «Арайлы - Арқалық» тақырыбында өлеңдер арнаулар оқушылар шығармашылығы .(музыка әуені ақырын шығып турады өлеңдер оқылып біткенше)

4. «Арқалыққа арнуым» көрмемен таныстыру, өз қолдарымен жасаған бұйымдарын көрсетеді(Арқалық туралы бейнебаяндам көрсетіліп тұрады «Аркалык сегодня» ақырын муз естіледі)

5. Хор: Арқалық гимні.

6. Слайдтты қайта ашасын. Мұғалімнің аяқтау сөзі Соңғы бетін көрсету.

Слайдтта көрсетіледі: 1200 шақырымға созылатын Жезқазған – Бейнеу және Арқалық – Шұбаркөл екі темір жол желілері Жезқазған-Арқалық өңірінің дамуына қуатты серпін беретін болады.

Жер бедері. Қала аумағы негізінен Қазақ жазық бедерімен сипатталады. Жергілікті жер шығысында Терісаққкан, батысында Ашутасты өзенінің арасындағы жазықта, Торғай үстірті манында орналасқан. Қаланың шығыс бөлігінде (403м) ең биік, Ақжар өзенінің жазығы бойынша негізгі абсолюттік (305м) төменгі белгілері байқалады. Ауданың абсолюттік белгісі 330-380м болып табылады.

Топырағы. Қала құрғақ дала аймағында орналасқан. Қаланың солтүстік (көп) бөлігі сарғылт шағын аймағына жатады, аймақтың оңтүстігі –теңбілденген сортаң ашық сарғылт топырақтан тұрады. Қаланың жалпы жерінің аумағы 1558,7 мың га құрайды. Ауылшаруашылығы жер-суының аумағы 1516,9 мың га, оның ішінде 355,1 мың га, немесе 23,4% – егістік, 1148,8 мың га (75,7%) – жайылым жерін алып жатыр. Арқалық қаласының жері өзінің табиғи ерекшелігіне қарай негізінде ауылшарушылық жерінен (97%) тұрады, орман ауданы мен көгалдандыру алаңдары қаланың жер қоры құрылымында небәрі 0,36%, су асты және саз батпақ 0,53%, әр түрлі қажеттіліктерге 2,11% құрайды.

Арқалық ауданына жататын ауылдар мен селолар: Аккошкар, Алуа, Ангарский, Ашутасты, Сарыөзен, Екідін, Жаңакала, Жалғызтал, Көктау, Матросово, Мирное, Молодежное, Уштобе, Фурманово, Целинное, Кайынды, Кзылжулдуз және Родина ауылдары.

Өсімдігі. Қаланың солтүстік бөлігінде көбінесе қызыл селеу және әр түрлі шөпті қара топырақ, оңтүстік бөлігінде топырағы ашық қоңыр бетегелі-селеу және жусан шөпті болып келеді.