Тұрсын Мамет Бұқабаев өлеңдеріндегі Мәңгілік ел идеясы

Тұрсын Мамет Бұқабаев өлеңдері және «мәңгілік ел» идеясы

Мақсатым: Тұрсын Мамет Бұқабаев өлеңдерінің көркемдік ерекшелігін табу арқылы еліміздің тыныс-тіршілігінің негізі тәуелсіздік идеясын ұстану екендігін жеткізе білу.

Міндеттері:Ақын өлеңдерін мағынасына қарай топтастыру;

«Мәңгілік ел»бейнесін жасаудағы өлеңдерін талдау

Өлеңдерінің көркемдік ерекшелігін табу;

«Мәңгілік ел» идеясымен ұштастыру

Менің ғылыми жұмысымның өзектілігі: әр оқушыны осы ақын ағамыздың өлеңдерін оқи отырып, мәңгілік ел идеясын ұстануға және одан өздеріне тәлім-тәрбие алуға үндеу болып табылады.

Ғылыми болжамы: ақын патриоттық өлеңдерінде «Мәңгілік ел»

бейнесін суреттеуде аса шеберлік танытады.

1978 жылы туылып,2010 жылы дүниеден өткен ақын өзін былай таныстырады.

Бұла белдің қызығы төсің де ерен,

Өткен күннің бәрі есте өшірмегем.

Жылқы жылы туылған құлының ем,

Тұлпар болам, текке елім өсірмеген.

Ақын ұл боп туған соң өрелі елге,

Антымды ұстап,асықтым төре белге.

Ақбоз жырға жармасқан жылдар үшін,

«Ұмыттың» деп ұлы өлкем, сөге көрме!

Менің ғылыми жұмысым кіріспеден , негізгі бөлімнен «жылқы жылы туылған құлының ем» ақынның өмірі жайлы қысқаша деректер, өлеңдеріндегі «мәңгілік ел бейнесі» және қортынды бөлім «Оның болмыс-бітімі,қасиеті,қалпы кім-кімге де үлгі өнеге» деп аталады.

Әрбір ұлт,халық әдебиеті тарихында үздік шығатын ғажайып таланттар болады.Ондай перзенттерін қазақ халқы біртуар деп атайды.Олар әдебиет өмірінде өзінің ен танбасын қалдырады. Олардың өзі өлсе де хаты өлмейді.Халқымыздың сондай бір аса көрнекті ақын жазушысы, журналист Тұрсын-Мәмет Бұқабаев еді.Тұрсын-Мәмет Нүсіпханұлы Бұқабаев 1978 жылы сәуірде қазіргі Алматы облысына қарасты Кербұлақ ауданындағы Қарашоқы ауылында туған.Орта мектепті аяқтағаннан кейін А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университетіне түсіп,1999 жылы қазақ филилогия факультетін үздік дипломмен бітіріп шығады.

1999 жылдан бастап2008 жылға дейін қалалық «КН» радиосында қазақ тіліндегі хабарлардың дикторы,авторлық бағдарламалар жүргізушісі болып қызмет етті.

2000-2003 жылдары Қостанай облыстық «Жас қазақ» журналында тілші,бас редактордың орынбасары,бас редактор болған.

2003-2008 жылдары «Айқын», «Қазақстан теміржолшысы» газеттерінің меншікті тілшісі болып қызмет атқарған. 2008 жылдың қазан айынан бастап «Хабар» телеарнасының Қостанай облысындағы меншікті тілшісі болып қызмет еткен.

2010 жылдың 25 мамырында 32 жасында дүние салды.

Тұрсын - «Алаш айнасы» газетінің Қостанай облысы бойынша меншікті тілшісі еді. Жарқылдаған жалынды жас еді. Қандай тақырыпта жазса да қаламының құрышы, жазушылық дарыны анық аңғарылып тұратын. Сүйегіне қазақ сөзінің қасиеті біткен боздақ ғапыл кетті. Өкінішті.Жетісудің тумасы Арқаның арда азаматы болып қалыптасып келе жатқанын әр сөзімен, ойлы мақалаларымен білдіріп, көңілімізді шуаққа бөлеуші еді. Асылдар туған өлкеде арманын баптап, алқынған жас «Қостанайымның киелі топырағында қазақтың барша мұраты барақат табар күн алыс емес, қаламыз қаракөзденіп келеді» деп жазатын бізге жолдаған хаттарында. Сосын: «Қостанайға зиялы жас қауым қоныс аударып кеп тұрақтаса ғой», - дейтін сағыныш аңсарын бүкпестен. Талдықорғанның «әйбат» дейтін сөзін әсте қолданатын әйбат баланың қазақ даласын тұтастырған рухани кеңістікке қанат қағып шыққан қыршын шағында қиылып кетерін кім білген?..

. Тұрлаусыз мынау фәниден озған Тұрсын бауырымыздың арман тілегі әріптестеріне аманат. Бір-біріміздің есен саулығымызды тілей жүріп, марқұмның халқын сүйген азаматтығын, ардагерлігін өзімізге өнеге тұталық. («Алаш айнасы» газеті ұжымы)

«Жылқы жылы туылған құлының ем» атты өлеңінен үзінді келтіре кетер болсам,

Туғаннан соң тартпай ма өрен ерге,

Топты жармай Тайбурыл еленер ме?!

Алып қашып арманым алыс кетсем,

«Текті ұмыттың» деп елім сөге көрме.

Жұпарыңнан жұтынып,күй атты әнім,

Кәусарыңнан күн кешкен мият жаным.

Құйрық-жалым таралып,әр өлкеңде,

Қуат алған кеудеңде тұяқтарым.

Тастарыңнан тектілік танып талғам,

Жақпарыңа жанымды жанып та алғам.

Күмбез-көкте күркіреп,жасын өтсе,

Мен деп ойла ой-көкпар алып барған.

Өлеңінде ақын өзінің туған жерінде жүрмегеніне кешірім сұрайды.Қазақ елінің әр өлкесінде жүргенін мақтан тұтады. Киелі Қостанай өлкесінде жүргенін мақтан тұтады.

«Туған үй» атты өлеңін автор түсіне өзінің кіндігін кескен үйдің іргетасы кіреді. Бабы кеткен баяғы үйдің басына ескерткіш қойып жүр екенмін ,сол ескерткіш осы болсын деп аталмыш өлеңді жазады.

Мен туар кезде...

Естігем талай елден де,

Толғатып анам арбамен таудан келгенде.

Қара шаңырақтың қасиетін ұқсын деді ме,

Босанған екен табалдырықтан аттай бергенде.

Текті үйде туған ұл едің мендей болшы деп,

Көтеріп ұстап кіндік шешеміз жүріпті.

Ер жеттім бұнда...

Мал жайлап,қора тазалап,

Бағына түскем, көршімді талай мазалап.

Туған ел шіркін ойлады ма екен сонда бір,

Өсер деп мұнда ел тани тұғын азамат.,-деген жыр шумақтарынан ақын өзінің дүниге келгендегі өмірінен аз сыр шертеді.

Ал, «Шоқы тастың мен де бір ұшқынымын» атты өлеңінде де бала күндерін сағынатыны, балалық шақтағы ойын-сауығы және әкесінің айтып отыратын батырлар жыры мен ертегілері есіне түсетінін айтады.Әкесінің айтып беретін ертегілері мен жырларынан сусындап өскен текті ұлдың ел танитын азамат болып өсуінің өзі отбасы тәрбиесінен болса керек деген ойға келдім.

Өмірден ерте кеткен,бұл жалғанда бар болғаны 32 жыл ғана ғұмыр кешкен ақын алғашқы өлеңдерін 6-сыныпта оқып жүргенде жазған екен. Ақын өте аз ғұмыр кешсе де артына өзінің байлығын. мұрасын тастады. Ақынның өлеңдері Отан,өзінің туған жері туралы,махаббат жайында ,өзінің сүйген жарына, анасына , туған-туысқандарына арналған көптеген өлеңдері және шағын бір топ әңгімелері бар. Ақын қайтыс болғаннан кейін ғана Қостанай өңірінің журналист саласындағы мамандар және жергілікті ақындар «Келші қайта,көктемім» атты өлеңдер жинағын бастырып шығарды.Ол жинақта ақын туралы естеліктер және шығармалары топтастырылған.

Біздің қасиетті де лайықты еліміз – «Мәңгілік Ел». Деп Н.Әбішұлы Назарбаев атамыз айтқандай Тұрсын мамет ағамыз

Шығармаларында «Мәңгілік ел» бейнесін қалай ашады екен?

Ақынның Отан ,туған жер тақырыбындағы өлеңдері:

«Алаштың арта түссін абыройы,», «О,туған жер», «Аңсаған ата-баба егемендік», «Ол күндер мәңгі есте сақталады» ,»Сол бір жылдар» ,»Астанам-айбарым», «Ұлыңның үнін тасыңнан іздеп тұрамын» және т.б өлеңдері .

Ақын туған жер,отан туралы өлеңдеріне деген сүйіспеншілігін жеткізуде көркемдеуіш тәсілдерінің бірі эпитетті кеңінен қолданған.Эпитет дегеніміз- (грек. epіtheton – қосымша) – заттың, яки құбылыстың ерекшелігін, сыр-сипатын бейнелі түрде танытатын поэтикалық және стилистикалық ұғым, экспрессивті айқындаушы сөз.Мысалы: «Жаннат-бағым» атты өлеңінде өз туған жерін

Мас қылып жусан иісі бар маңайды,