Үлгерімі төмен оқушының жұмыс дәптері, 7 сынып

Пән:__________________________

Оқушының

аты-жөні_____________________

Сыныбы:______________________

Пән мұғалімі:__________________

Жеке оқушымен жұмыс

дәптері

«» коммуналдық мемлекеттік мекемесі

1. ӘДЕБИ ТІЛДІҢ ЛЕКСИКАЛЫҚ НОРМАСЫ ЖӘНЕ МӘТІН

1.Әдеби тілдің лексикалық нормасы деген не? _______________________________________________________________

2.Сөйлемдерден лексикалық нормаға жаптайтын сөздерді тап.

Сатушы мен алушыны мәмлеге келтіріп, осы қызметі үшін шырыңке пұлға қарық болып жүретін кәнігі адамдар даусы бәрінен қаттырақ естіледі. Бойында бір қырым ет жоқ, мұрнының ұшы біздей сүйірленіп біткен, еңсесі төмен осы бідбақ мына пошымыменен мұның аты дардай ағасына ірілік етті дегенге сенгісі келмейді. (С.Омаров)

3.Мәтінді көшіріп жаз.

Қадірін біл

Теңізде бір кемемен патша құлымен жүзіп келе жатады. Бұрын кемеге мініп көрмеген құлы қорқып, жылай бастайды. Оны ешкім қойдыра алмайды. Сонда бір данышпан кісі патшаға:

- Рұқсат етіңіз, оны мен тыныштандырайын, - депті. Патша рұқсат беріпті. Сонан соң данышпан кісі құлды теңізге тастады. Құл суға бір батып, бір шығады. Оны қайтадан кемеге шығарып алады. Құл кемеге мінген соң, тып-тыныш отырып қалады. Жылағанын да қояды. Кемедегі адамдардың барлығы данышпаннан себебін сұрайды. Сонда данышпан:

- Бұл адам теңізге түсіп көрмеген. Сондықтан өзінің аман-есен отырғанының қадірін білмеді. Ненің жақсы, ненің жаман екенін енді түсінді. Бейнет көрмеген адам рақаттың қадірін білмес, - депті. ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

2. ӘДЕБИ ТІЛДІҢ ЛЕКСИКАЛЫҚ НОРМАСЫ ЖӘНЕ МӘТІН

1.Әдеби тілдің лексикалық нормасына жатпайтын сөздерді ата және олардың әрқайсысына мысалдар келтір.

2. Сөйлемдерден термин сөздердің астын сыз және әдеби тілдің нормаға жататынын немесе жатпайтынын дәлелде.

Сонымен қатар мұнда фосфор, күкірт, көміртек сияқты металлоид заттар да кездеседі. Радиоактивтік ыдыраудың салдарынан және де басқа да себептерден мантия тереңдіктерінде заттар ұдайы өзгеріске ұшырап жатады. (Т.Әбдісадықов)

3.Мәтінді көшіріп жаз.

Әбу Нәсір әл-Фараби

Мың жылдан артық уақыттың қатыгез сынынан мүдірмей өткен адамзат ұлдарының бірі – Әбу Нәсір әл-Фараби. Ол қазақ халқының ежелгі мәдени орталықтарының бірі – аты әйгілі Отырарда туды. Қаратаудың тасын басты, Сырдың суын ішті, Арыстың нуын кешті, Қызылқұмның аптабына күйді.

Отырарды арабтар Фараб деп атаған. Осыдан барып Әбу Нәсір Фараби атанып кеткен.

Әбу Нәсір бастауыш білімді туған қаласы Отырарда алады. Одан соң Хорасанға барады. Фараби ғылымды көбінесе өз бетінше оқып үйренген. Ол Аристотельдің бай мұрасына ден қойған. Оның еңбекшілдігі аңызға айналып кеткен. Фараби Аристотельдің «Жан туралы» дейтін еңбегін жүз рет, «Физикасын» қырық рет, «Риторикасын» екі жүз рет оқығандығы айтылады.

Ол жүз елуге тарта еңбек жазған. Аристотельдің ой-мақсаттарын дамытып отырған. Ол өз тарапынан да «Кемеңгерлік меруерті», «Ізгі қала тұрғындарының көзқарасы», «Ғылымдардың шығуы», «Бақытқа жету» сияқты көптеген еңбектер жазған.(Ауданбек Көбесов)

3. ӘДЕБИ ТІЛДІҢ ЛЕКСИКАЛЫҚ НОРМАСЫ ЖӘНЕ МӘТІН

1.Төмендегі диалекті сөздердің әдеби лексикалық нормасын жаз.

1. Нән - 5. Егесі -

2. Шікілдеуік- 6. Ауқатіш-

3. Лазы- 7. Куа-

4. Шырпы - 8. Клет –

2. Төмендегі сөздердің қандай сөздерге жататынын ажыратып, жеке-жеке топтап жаз.

Ақ шәйгөн, ақырап, география, минерал, дақа, далан, дой дала, алмаз, вольфрам, сұмырай, есуас, қамшы, қапыл-құпыл, қапы, езбе, мылжың, миғұла, драма, реализм.

3.Мәтінді көшіріп жаз.

Абай шаңырағы

Абай үйін өзінің көзі тірі кезіндегі қалпынан өзгертпей ұстау міндетін Күнжан алды. Қыс бойы уық, керегесінің кеткенін қайта жөндетті. Ағашын қызыл күрең сырмен боятты. Шымшилерді тоқыттырып, бауларын ызғызды. Біркелкі ақ жүннен киіз басқызды. Басқұр, дөдеге, желбау, таңғыштарды шебер әйелдердің қолына берді. Жаз келіп, жайлауға шыққанша бітірулерін тапсырды. Үйдің сыртқы жабдығын реттетті. Алаша, сырмақ сияқты төсеніштердің де таңдаулыларын іріктеді. Жаңадан жасалатын бұйымдарды да Абайдың ұнататын өрнек-бояуларымен көркемдеуді ескерді. Осындай жабдықтарды әзірлеткен Күнжан Абайдың сүйікті қонысы Ботақан ошағына көшіп, қонаға жетіп еді. (Кәмен Оразалин)

4. ЗАТ ЕСІМ

1.Зат есім туралы не білесіц? Мысал келтір.

2. Төмендегі сөздерді септе.

Отан, ел, төре, батыр.

3.Мәтінді көшіріп жаз.

Әліппенің атасы

Ахмет Байтұрсынұлы Торғай облысында қарапайым шаруа отбасында туған. Ахметтің әкесі Байтұрсын ширақ, намысшыл, батыл, сергек адам болған. Оны түрлі себептермен Сібірге жер аударған. Бұл сұмдық оқиғалар кезінде Ахмет он жаста екен. Бұлар баланың сезіміне айрықша әсер етті. Байтұрсынның балалары інісі Ерғазының тәрбиесінде болады. Ахмет Торғайдағы орыс-қазақ училищесінде оқиды. Кейін Орынборда мұғалімдер мектебін бітіреді. Қарқаралы мектептерінде мұғалім болып қызмет атқарады. Ол орыс-қазақ мектептерінде мұғалім болды. Айналаға білім-ғылым таратудың жолдарын қарастырды. Халықтың көркем сөз мұрасын жинады.

Алғашқы әліппені, оқулықтар мен оқу құралдарын жазды. Баспасөзге мақалалар жазды, өлең шығарды, аударма жасады. («Ахмет Байтұрсынов шығармалары» жинағынан)

5. ЗАТ ЕСІМ

1. Мәтіндегі зат есімнің астын сыз.

«Жығылғанға жұдырық» дегендей, кедейлікке кәрілік қосылады. Кәрілік түсау, кедейлік бұғау болыпты. Қарт шешен қанатсыз қыранша отырып қалыпты. Алайда ағайындарының емен-жарқын көмегіне сүйенген ол аштан өліп, көштен қалмапты. («Шешендік сөздер» кітабынан)

2.Төмендегі сөздерге көптік, жіктік жалғауларын жалға және қай жалғау бірінші жалғанатынын көрсет.

Ұшқыш, жүргізуші, талапкер, оқушы.

3.Мәтінді көшіріп жаз.

Рәсім

Ауылға келген соң Қаныш болған әңгімені әкесіне айтты.

– Бәрекелді, құсын алмай келгендерің дұрыс болған. Жақында сол құсты қолқалап, Біләл болыс барыпты. Мырза аттан түспей, Жаяудың үйіне шабарманын жұмсапты. Жаяу Мұса төсектен басын көтермей, газет оқыған қалпы тіл қатпастан сазарып жата берген... Болысқа бермеген сүйікті қыранын саған атағаны таңғаларлық мінез! Иә, жарықтықтың пейілі сондай. Біреуге күндей жомарт, біреуге шөлдей сараң... Келетін күнін тос, балам. Уағда етсе, келеді әнші атаң. Одан саят емес, дүние әңгімесін естіп, өнер көру абзал, – деп Имантай қарт сөзін түйді. (Медеу Сәрсеке)

6. ЗАТ ЕСІМ

1.Қазақ тілінде неше жалғау бар? Жалғау түрлеріне мысалдар жаз.

2. Сөйлемдердегі көп нүктенің орнына тиісші жалғауларды қой және қай жалғау екенін айт.

Сандыбай қарға... тұзын екі қолы... ұстап, айна... қарағандай жымиып отыр. Бойында әдет пен әдепке сыя бермейтін мінез... болғандықтан, жынды Бижан атанған адам. (Ғ.Мүсірепов)

3.Мәтінді көшіріп жаз.

Шілде

Жаз өтіп, шілде жетті. Шілдеде күн ұзын, түн қысқа болады. Күннің ыстығы соншалықты – тас пен құм қызып кетеді. Шілдеде піспеген шөп қалмайды. Мінілмеген, жұмысқа салынбаған мал семіріп, желідегі құлындар ғана жүдеу болады. Бұл – қымыз молайып, қозы піскен кез. Ел жайлауда бірін-бірі қонақ қылып, қазақ салты өз алдына бір қызық. Қыз ұзатса, ұл туса, жұрт жиналып той болып, ат шаптырып өткізеді. Осы кезде қазақ бұрынғыдай алысқа көшпейді. Бұрын жердің еркін шағында жүз елу, екі жүз шақырымдай жерге көшіп-қонып жүреді екен.

Үлкендер сол күндерін қазір қатты сағынып, сөз қылысады. Шөп шабатын мезгіл де жетті. Бозбалалар жайлаудың қызығын қиып кете алмай жүр.

Қазақ шөпті бел орақпен шабады. Ат машина жаңа тарап келеді. Оқудағы балалар да жаздай қымыз ішіп тынығып, енді сабаққа баратын күндерін санап жүр. (Міржақып Дулатов)

7. СЫН ЕСІМ

1.Сын есім дегеніміз не?

2.Сөйлемнен сын есімдерді тап.

Жылтырап таралған шашы қап-қара қалың өрілген, ерекше аппақ, нәзік мойнына қарай құлап түсіпті. (М.Әуезов)

3.Мәтінді көшіріп жаз.

Таңның атуы

Түннің салқын самал, таза ауасын жұтқым келіп, тысқа шықтым. Шығыс жақ сарғайып, таң да атып келеді екен. Атып келе жатқан таң, шіркін, әдемі болады екен ғой! Шығыс жақ көкжиек ал қызыл нұрға бөленген. Одан жоғары аспан кеңістігі ағарып айқындала бастаған. Жұлдыздар да сирепті. Тек қана электр шамындай жарқырап Шолпан жұлдызы тұр. Оның Шолпан екенін ол жұлдыз таң алдында туады деген жұрт сөзіне қарай жобалаймын. Бұл – менің ағарып атқан жазғы таңды ең бірінші рет көруім еді. Таң сәулесі жанымды жадыратып, кеудеме нұр құйғандай болды. Көңілімдегі қорқынышты ойлар серпіле бастады. Таң нұрын тамашалап мен далада біраз тұрдым. Үйге қайта келіп, орныма жаттым. Кешікпей-ақ әжем де сиыр сауа бастады. Таң торғайларының шырылдаған әдемі даусы естіледі.

Әжемнің шелегіне сүттің сырылдап құйылғаны да құлағыма келеді. Осы дыбыстарға құлағымды тоса маужырап жатып, ұйықтап кеткенімді де сезбей қалдым. (Мұқан Иманжанов)

8. СЫН ЕСІМ

1.Сын есімнің күшейтпелі шырайын, оның жасалу жолын айт және мысал келтір.

2.Төмендегі сөздерге жұрнақ жалғау арқылы сын есім жаса.

Тас, орман, шөп, қарағай, от.

3.Мәтінді көшіріп жаз.

Көлде

Күн жаңа ғана көтеріліп келеді. Жазғытұры кең пейіл дүние шыққа малынып, маужырап тұр. Бармақ басындай қара ала аралар үлбіреген гүлдердің төсіне қонып, солқылдата сорып, бал жинап жүр. Ат тұяғының жапырып кеткен балғын көк шөптеріне жаның ашығандай.

Жал-жал болып біткен қалың орманды, қара топырақты құйқалы жер. Көл де көп. Көл бетінде шомылып болып, айнаға қаранып, сыланып отырған аққу, қаз су бетіне түскен сәулелерімен сұлулық салыстырып, сырласып отырғандай. Жайылымнан қайтқан мыңдаған үйректер суылдап келіп көлге қонады. Қыбыр-қыбыр, жыбыр-жыбыр сырласады да, қайта ұшады. Оттады – тойды, су ішті – қанды, енді қамысты, томарлы көлдердегі ұялары еске түсті. Қайта ұшып кетті. Ана бір қалың қамыстарды, томарлы көлдерді сүзе ұшып жүретін албасты қарғалар бар ғой, солардың өзі нағыз арамы доңыздар. Сақалды бастарымен бозторғайдың жұмыртқасын да шағып жейді. (Ғ.Мүсірепов)

9. СЫН ЕСІМ

1.Төмендегі сөйлемнен сын есімдерді тауып, сөйлем мүшелеріне қарай талда.

Ортарақ кезде ұшын қырыққан дөңгелек ақ сақалды, ала шапанды, сәлделі бір жат адам отыр екен. (С.Мұқанов)

2.Қате жазылған сын есімдерді тауып, дұрысын жаз.

Көкала, қыпқызыл, жасыл, ашамайын, ақшыл, қиғашқас, қарақоңыр, көкшіл, таптастай, қапқар; қара, қызылала.

3.Мәтінді көшіріп жаз.

Кешкі дөң басында

Жаздың жайлы кеші. Бойды сергіткен қоңыр салқын леп дымқыл тұнық ауада біліне бастаған. Зәрі қайтқан қызыл күн әлсізденіп таудан асып, ұясына кіріп барады. Жұқалтаң, ұзынша көп бұлт қызыл сеңдей болып, батар күнді ентелеп қамап тұр.

Қара көк тұңғиық аспан күнбатысқа тақаған жерінде қызыл торғындай толқынданады. Кейбір жерінде қызулы өрттің жалынындай жайнайды. Күннің ақырғы сәулесі түсіп тұрған тау бастары. Олар көлеңке басқан қоңыр жердің алтын шатырындай нұрланып қызғылттанады.

Дөң басы қазіргі уақытта өзгеше көңілді. Кешке жақын у-шу көбейіп, азан-қазан болған ауылдан шығамыз. Міне, сонда, биік сары дөңге көтеріліп келе жатқанда, бойың биікке тарта бергендей болады. Белгісіз үміт күткен қомағай көз айналаны шарлайды. Кейбір жерде көз ұшында аспан төніп жерге қонып, жақындасып, жымдасқандай көрінеді. Кейде жерден көтерілген биік таулар іріктеліп, аспанға созылғандай... (Мұхтар Әуезов)

10. САН ЕСІМ

1.Сан есімнің түрленуі туралы айт және мысалдар келтір.

2.Сан есімдерге тиісті тыныс белгісін қой.

100 ден, 20 үй, 2 лерде, 5 қатар, 12 мектеп, 10 том, XX том, 500 ге, 8 дерде, XIX тарау, 18 ге.