Ұлы даланың ұлы тұлғасы Әл-Фараби туралы эссе

Ұлы даланың ұлы тұлғасы Әл- Фараби

(эссе)

Әбу Насыр әл-Фараби адамды бақытқа не нәрсе жеткізеді деген сауалға жауап іздеген. Оның ойынша, адам баласы бақытқа жету үшін талпынатын мақсаттар көп. Әуелі ол білімді, сонан соң қанағат, қанағатшылық, ақыл-парасат, жақсы мінез-құлық, кішіпейілділік, (жаман сөз айтпау, зорлық-зомбылық жасамау, отбасына жақсы қарау, сауапты іс жасау) секілді этика ғылымына қатысты жайттарды сөз еткен.

Бақыт және бақыт жолына көңіл аударғанда Әбу Насырдың бұл мәселеге ғалым, үлкен парасат иесі ретінде қарап, оларды ғылыми тұрғыдан қарастырғандығын байқаймыз. Өз ойларын ежелгі грек кемеңгерлерінің тұжырымдары мен айтқандары, түйген ойларына зер сала, ғалым ретінде терең ой жібере отырып зерделеуге тырысқан.

Әбу Насыр адам бақыт биігіне жету үшін, соған жеткісі келетін кісіден сол жолды игерудің әдісі мен амалын табуды талап ететінін ескертеді де «алдымен ескертіп алайық, адам өмірінде кездесетін жағдайлар мыналарға бөлінеді: артынан мадақтауға және жазғыруға болмайтын жағдайлар және мадақтауға немесе жазғыруға болатын жағдайлар» дейді. Сөйтеді де, «артынан [не] мадақтауға немесе жазғыруға болатын жағдайларда адам бақытқа жете алмайды. Нәтижесінде әрі мадақтарға, әрі жазғыруға болатын жағдайлардың жиынтығы қосыла келгенде ол бақытқа жетеді» деп ой түйеді де осы екі жағдайды тізбелеп анықтама береді.

Жеке бас тұрғысынан қарағанда, бақыт дегеніміз әл-Фарабидің пікірінше, адамның адамгершілігіне негізделеді. Осы ұғымға, философиялық зеректік пен терең ақылдылық үстіне, жақсы мінез-құлық та кіреді...

Ақыл-ой, адамгершілік этикалық-адамгершіліктен айырғысыз нәрсе: ақылды, демек, ол адамгершілігі мол, қайырымды адам. Жетілу үшін өзіңе өзің барынша адал болуың қажет, мұның әсіресе өз бойыңда бар абзал қасиетті тани білуге, соларға ие болуға және соны дамытуға қатысы бар...

Қазақ тілі мен қазақ әдебиеті пәні мұғалімі

Еділ Мадина Серікқызы