Ұлыстың ұлы күні Наурыз мерекесіне таныстырылым

Ұлыстың ұлы күні Наурыз мерекесіне арналады

Сабақтың мақсаты :

Білімділік : Ата-бабамыздың ұрпақтан-ұрпаққа беріліп келе жатқан ұлттық мерекесі-Наурыз туралы түсінік беру. Ұлыстың ұлы күні айтылатын тілектер , бата, наурыз көженің маңызы туралы айту . Дамытушылы қ : Оқушылардың санасына халқына деген мақтаныш сезімін ұялату, ана тілін , оның тарихын , өнерін, мәдениетін қастерлей отырып , дамыта отырып ұжымшылдыққа тәрбиелеу. Тәрбиелілік : Сабақты халықтық педагогикаға негіздей отырып , қазақ халқының ұлттық ойындарын , ұлттық тағамдарын, нақыл сөздерін қастерлей отырып оқушыларға ұғындыру

Сабақтың барысы :

I. Ұйымдастыру

II. Наурыз мерекесі жайлы жалпы түсінік

III. Ұлттық ойындар,ұлттық тағамдар,ұлттық киімдер

IV. 7 санының қасиеттері

V. Наурыз күніндегі ырым-тыйымдар

VI. Қорытынды.

Н АУРЫЗ - жыл басы, ұлыстың ұлы күні. Күн мен түннің , ыстық пен суықтың , қыс пен жаздың , қараңғы мен жарық тың теңеліп , жер арқасы кеңіп , жан-жануарлар , өсімдік дүниесі , күллі тіршілік әлемі жан алып , қайта түлейтін -табиғат мерекесі . Әр адам отбасы мүшелерін немесе туыс-туғандары мен дос-жарандарын Ұлыстың ұлы күнімен құттықтап, жақсы тілек тілейді. Наурыз көжеден дәм татады .

Ұллтық ойындар

Көкпар. Аударыспақ. Қыз қуу. Күрес. Мойын арқан. Теңге ілу . Алтын қабақ ( жамбы ату). Асау үйрету . Ақ сүйек. Сақина салу. Тымпи . Бастаңғы. Ине жасырмақ . Алты бақан. Тоғыз құмалақ. Асық ойыны т.б.

Көкпар - көкпарда « Дода және жеке тартыс » аталатын екі түрлі әдіс қазақ арасында көп қолданылады. Екеуінде де ат пен жігіт сынға түседі . Қазір көп жерде дода тартыс қана ойналып жүр. Жеке тартыс әдісі ұмытылған не іске қосылмаған . Көкпардың бұл түрі көреременді қызыққа бөлейтін әдіс. Жеке тартыстың шарты бойынша қарсылыстар өз тобынан екі-екіден тартыскерлер шығарады. Сайланған төрт жігіт өздерінің қайрат-күшін елге танытады . Тартылатын серкені бір бала өңгеріп алып , алдын ала сарапшылар белгілеген бір жарым шақырымдай жерге апарып тастайды. Тартысқа шыққан жігіттер серкеге барғаннан кейін таласа-тармаса тұрып , жерден іліп алу амалын жасайды . Қайсысы бұрын іліп алса , тақымына басып , қарсыласына ырық бермеуге тырысады . Ол да жармасып , бос сирақты тақымға басып , тартыса бастайды . Серіктері жолдастарын жебейді . Қайсысы көкпарды жұлып алса , серігіне береді . Ол топқа қарай ала қашады . Қарсыласы қуалайды. Жетіп ұстаса, қайта тартысады . Сөйте-сөйте көрерменге жақындайды

Қыз қуу ойыны бір тегіс , жұмсақ топрақты жазық жерде өткізіледі. Мәренің қашықтығы 300 метрдей , ені 30-40 метрдей жер болуы шарт . Ойын өтетеін алаңнан қарама-қарсы жағында, бұрылыста жалауша қадалған бақылау пункті болады . Қызбен жігіттен екі-екіден жұптар жасақталады. Сөре желісінде қыз жігіттен 15 метрдей алда тұрады . Төрешінің белгісі бойынша ойыншылыр бір мезетте сөреден шаба жөнеледі. Ойының шарты бойынша қыз бұрылысқа бірінші болып жетуі керек . Егер жігіт бұрылысқа дейін қызды қуып жетсе , жеңімпаз ретінде қызды құшақтап, сүюге міндетті . Ал жігіт оған үлгермей қалса , бұрылыстан қайта шапқанда қыз көрермендердің гулеп қостауы үстінде шабандоз жігітті қамшының астына алады . Екеуі де осы жарыс үстінде өздерінің тапқырлыған , сынаптай сырғыған ептілікті , шабандоздық шеберлікті таныты білулері керек .

Аударыспақ – салт аттылардың бірін-бірі ер үстінен аударып алу сайысы . Бұл ойынға қайрат-күші мол, батыл да төзімді , шапшаң қимылдап , ат құлағында ойнай білетін жігіттер қатысады . Ежелгі заманнан келе жатқан бұл ойын жаугершілік кезінде найза ұстап, қылыш шабатын жауынгерге қажетті қасиеттерді қалыптастырған. Аударыспақ кәзіргі кезде де шопандар тойында , мерекелерде спорт ойынның бір түрі ретінде көрсетіліп жүр .

Тоғыз құмалақ – жарыстың жеке кісілік , жеке командалық және командалық түрлері бар. Тоғыз құмалақты арнайы ағаштан жасалған төрт бұрышты тақтада ойнайды . Тақтаның екі қатарға тоғыз-тоғыздан ойылған сопақша келген ұясы (оны кіші отау деп те атайды ), әрқатар үшін бір-бірден жасалған екі қазан ( үлкен отау ) болады . Олар екі түске ақ пен қараға боялады . Әр ойыншыға 81-ден екі ойыншыға 162 құмалақ ( оның бұршақ , жүгері дәні болуы мүмкін ) беріледі . Олар әр үяға 9-дан орналастырылады . Тоғыз құмалақты тақтада немесе қалың қағазға ұялар мен қазанның кескінін сызып та ойнайды . Тіпті болмаған жағдайда ұяларды жерден қазып та ойнай береді . Әр ұяның 1-ден 9-ға дейін өзінің реттік саны болады , олар солдан оңға қарай есептеледі . Әр ұяның оң жақ (1-ден 4-ке дейін ) және сол жақ (6-дан 9-ға дейін ) қапталы бар. 5-ұя орталық ұя деп аталады . Ойын ережесі : тоғыз құмалақтың партиясы ақ пен қараның кезектесіп отыратын жүрісінен тұрады

Ұллтық киімдер

1 Айыр қалпақ

2 Жарғақ шалбар

3 Тымақ

4 Саптама етік

5 Байпақ

6 Кимешек

7 Бөрік

8 Мәсі

9 Тақия

10 Шапан