Ұсақ қол моторикасын дамыту туралы әдістемелік мақала

МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ҰСАҚ ҚОЛ МОТОРИКАСЫНЫҢ ДАМУЫ.

Ұсақ қол моторикасын дамыту деңгейі – мектепке дейінгі жастағы баланың жалпы зияткерлік дамуының көрсеткіштерінің бірі. Мектепке дейінгі жаста өлеңмен, тақпақпен ұйқастырылған жаттығуларды пайдалану ұсынылады.

Педагог Василий Сухомлинский: «Балалардың қабілеттері мен дарындылығы – олардың саусақтарының ұшында. Бейнелеп айтқанда, саусақтардан шығармашылық ойдың қайнар көзін сусындатып аса нәзік жылғалар бастау алады», – деп атап өткен. Ұсақ қол моторикасын дамыту үшін өзіне-өзі қызмет ету дағдысын қалыптастыру: қасық пен қарындаш ұстау, түйме тиегін өзі салып, өзі ағыту, бауын байлау, т. б. ұсынылады. Өмірінің бастапқы кезеңінде баланың ұсақ қол моторикасы қалай дамып жатқандығын, жеке интеллектуалды қабілетін байқауға болады.

Қасық пен қарындашты ұстай алмайтын, түймесін түймелеу білмейтін және бәтеңке бауын байлай алмайтын балалардың қолының кіші моторикасы нашар дамыған болып есептеледі. Олар үшін шашылған конструкторларды жинау, пазлмен жұмыс істеу, есептегіш таяқша және мозаикамен ойнау өте қиын. Сол себепті олар басқа балалармен, қатарластарымен ойнаудан бас тартады, жоғарыда аталған жұмыстарды жасағанда үлгермейді. Мұндай балалар элементарлы қызметтің өзінде өздерін нашар сезінеді және бұл жағдай баланың эмоциясы мен өзін-өзі бағалауына кері әсерін тигізеді.

«Ұсақ қол моторикасы» термині саусақтар қозғалысы және қолдың буындарын үйлестіру дегенді білдіреді. Оны дамытудың маңыздылығы неде? Адамның бас миында саусақ қимылына және сөйлеуге жауап беретін орталықтар өте жақын орналасқан. Ұсақ моториканың қимылдары мен қолдың икемдігі бас миы құрылымының даму деңгейін көрсетеді. Осыдан келіп қол қимылдарын басқара білу туады. Сондықтан ешқашан да баланы мәжбүрлеуге болмайды. Кішкентай ғана сәбидің қалайтыны – қозғалу, ал қозғалыс – әлемді танудың мүмкіндігі. Яғни бала қозғалысы дәл және нақты болса, оның әлемді ақылмен тануы да терең бола түспек.

Қолдан ұсақ-түйек заттарды жасау – балалардың ең жақсы көретін шығармашылық жұмысының бірі. Мұндай әрекет балалардың қиялдарын, ойлары мен бармақтарының ұсақ моторикасын дамытады. Ұсақ қол моторикасын дамыту әдістемесі мұндай жағдайда өте тиімді. Жас жарымдағы баламен саусақ ойындарын бастауға болады. Қазіргі күні балабақшамыздың «Ертөстік» және «Айгөлек» жоғарғы тобының балалары Мария Монтессори әдістемесі…