XIII–XVII ғасырлар шығармаларындағы тарихи таным

XIII-XVІІ ғасырлардағы шығармалардағы тарихи

таным мәселесі

Альдибаева А. Түркі әлемі авторларының шығармаларындағы тарихи құндылықтар халқымыздың дүниетанымында, әдет- ғұрпында, тұрмысында үйлесімді орнығып, ұлттық менталитеттің рухани игілігіне және біздің руханиятымыздың негіздерінің біріне айналды. Қазақ жерінде ислам діні мен мәдениетінің орнауы мен келуі рухани өркендеуге жол ашты.

Ислам діні мен руханиятын қабылдаған түркі халықтары араб ассимиляциясына ұшырамады, бүкіл әлемге өркендеп, дәріптелді. Түркі тілі мен әдебиетінің, түркі философиясы мен руханиятының дамуы ислам діні мен мәдениетінің кеңінен таралуымен байланысты. Ежелгі түріктер ислам діні мен ілімін қабылдағаннан кейін түркі әлемінде өрлеу байқалды және ортағасырлық мұсылман Ренессансы деп аталды.

Ортағасырлық қазақ жерінде мәдениет пен ғылымның қалалары Отырар, Кедер, Түркістан, Сауран, Сығанақ, Жент, Баласағұн, Сайрам-Исфиджап, Тараз, Мерке болды. Мешіттер мен медреселердің жанында ірі кітапхана қорлары орналасқан. Бұл кітапханаларда дін, философия, әдебиет, жаратылыстану ғылымдарының көрнекті қайраткерлері қолжазбаларды шығарумен айналысқан. Бұл қолжазбалар мен кітаптар исламның ілім негіздері, дін тарихы, пайғамбарлардың өмірі, хадис ілімдері мен мұсылман келісімдері, Ислам ахлахасы, діни аңыздар мен әңгімелер туралы баяндайды.

Мешіттердегі медреселер халықтың рухани сұраныстарына көшіп қана қоймай, білім мен ғылымның дамуына ықпал ететін білім мен ғылымның орталықтары болды. Руханият тарихы - адамзат тарихы, жеке адамдардың тарихы. Ежелгі дәуірден бастап, осы мәдениеттің мазмұны болып табылатын руханияттың формалары халықтың мәдениетінің өзіндік ерекшелігі үшін қабылданды. Сонымен қатар, әр ұлттың өзіндік өмірі болды